RebelliouS

Dünya üzerinde yaşayan milyarlarca insan huzur içine uykuda iken çok az bir kısmı sürekli geliştirdikleri uzay çalışmalarıyla Dünya’ya “tepeden” bakmaktadır. Bunların çalışmalarına bakarak yüzlerce milyar galaksi ve milyarlarca trilyon yıldızla bezenmiş kozmik bir okyanusta dönüp dolaşan bir Dünya üzerinde yaşadığımızı hatırlamalıyız.

Dünya nüfusunun büyük bir hızla artması doğal kaynakların hızla tükenmesi; insanların yeni teknolojiler geliştirerek mevcut kıt kaynakları daha akıllıca kullanmasını ve uzayın sağladığı imkanlarla yeni kaynakların keşfedilmesini zorunlu kılmıştır. Bu nedenle uzay teknolojisi geçen zaman içerisinde gelişmiş ülkelerin gündemine girerek ön sıraları işgal etmeye başlamıştır. Çünkü bu ülkeler atmosferin dışındaki bu boyutun kendilerine günlük yaşamlarından sonsuzluğa kadar uzanan boyutta yepyeni ve sınırsız bir ufuk açtığını görmüşlerdir. Böyle bir dünyada yaşarken ülkemizin de uzay konularına ilgisinin artmaması düşünülemezdi.

Ülkelerin uzayda kazanmış oldukları yetenekler; sanayi güvenlik politika ekonomi ve diğer alanlarda birçok avantajı da beraberinde getirmektedir. Bunun yanısıra bir ülkenin uzaydaki varlığı onun uluslararası arenadaki prestijine de önemli katkılar sağlamaktadır. Bu gerçeklerden yola çıkarak bugün bir çok ülke uzay sektörüne önemli miktarlarda yatırım yapmaktadır. Gelinen noktada bugün itibarıyla uzay çalışmalarını yürüten ülke sayısı 40’a yaklaşmışsa da Türk Cumhuriyetlerinden sadece Kazakistan vardır.

Gelişen teknoloji ve yeni silah sistemleri hava savunma konseptlerinde değişikliğe neden olduğundan bugün ülkeler sadece atmosfer içerisinden gelebilecek tehditlere karşı değil atmosfer dışından gelebilecek başta balistik füze olmak üzere her türlü tehdidi tespit teşhis takip ve tahrip etmeye yönelik tedbirler geliştirmektedir. Uzay gücü olmadan müşterek harekatı başarıya ulaştırmak artık bir hayal olmaya başlamıştır. Rus generali Anatoli Perminov’un dediği gibi “Ülaaai korumak için askeri uzay yeteneğinin önemi artmaktadır. Günümüzde askeri uzay yeteneği bulunmayan bir silahlı kuvvetlerle istikrar sağlanması zordur.” 24 Mart 2001 yılında bünyesinde uzay füze ve uzay savunma füze birlikleri olan Rusya Uzay Komutanlığı kuruldu. ABD Dünya’yı uzaydan gelen “tehditlerden” koruma amacıyla Ay’da askeri üs kurmaktadır. Tüm bu gelişmeler Baykonur uzay üssünün önemini daha da arttırmakta ve bundan dolayı da Baykonur uzay üssünden askeri amaçlı fırlatmalar çoğalmaktadır. Çünkü Baykonur sahip olduğu 15 çeşit askeri amaçlı uzay fırlatma özellikleri itibariyle diğer uzay üslerinden üstündür.

Dünyada ilk uzay üssü olarak bilinen Baykonur uzay üssü Kazakistan’ın güney-batı bölgesinin Sırdarya nehri kıyısında (456 kuzey paraleli ve 633 doğu boylamında) 12 Ocak 1955’te kurulmuştu. Baykonur’un insan ve uzay araştırmalar tarihindeki önemli olayları; ilk uzay aracının (04.10.1957); Ay’a gönderilen ilk Layka köpeğinin (3.11.1957) ilk insan Yuri Gagarin’in (12.04.1961) ve bizim için önemli olan Türk halklarından ilk Kazak astronotu Toktar Aubakirov’ un bu uzay üssünden uzaya fırlatılmasıdır. “Kainatın kıyısı da vatanımızın kutsal yeri” diyen Ruslar “kutsal yerlerine” de ilk olarak Baykonur uzay üssünden gitmişlerdi. Bununla birlikte birçok yabancı ülkelerin astronotları ilk uzay turisti Dennis Tito da Baykonur’dan uzaya gönderilmişti.

İnsanoğlunun tarihindeki bu kadar çok uzay çalışmalarını dünyadaki en büyük uzay üssü olan Baykonur’dan gerçekleştirilmesindeki nedeni Avrupalı uzay uzmanları “uzaya dünyadaki en kolay çıkılacak yer Baykonur uzay üssü” olduğunu ifade ederek açıklamaktadırlar. Uluslararası uzay araştırmaları merkezleri ve astronotlar da bu fikri desteklemektedirler. Buna ilavaten Rusya’nın kendi topraklarında birkaç uzay üssü olmasına rağmen uzay çalışmalarını Baykonur’dan gerçekleştirmesindeki ısrarı da bu bağlamda değerlendirmek mümkündür. Çünkü gerçekten başarılı uçuşlar Baykonur’ da gerçekleşiyor; yoksa yılda niçin Kazakistan’a 115 milyon dolar kira versin ki.
Rusya’nın Arganjelsk’ teki meşhur Plesetsk Sbirya’ daki Svobodnıy ve Volga Nehri kıyısındaki Kapustin Yar uzay üssülerinin Baykonur uzay üssünün sağladığı koşulları sağlayamadığı zaman içinde görüldü. Bu üslerin uzun menzilli balistik füzeler ve insanlı uzay uçuşları için uygun olmadığı anlaşıldı. Viladimir Putin Baykonur’u ziyaretinde “Rusya’nın Baykonur’a olan ihtiyacının giderek artmakta” olduğunu ifade ederek Baykonur uzay üssünün önemini vurguladı. Rusya Federasyonu hükümeti aynı koşulların yakın gelecekte Rusya’da gerçekleştirilemeyceğini değerlendirerek Baykonur üssünü 50 yılllığına 5.3 milyon dolara Kazakistan’dan kiralamayı kararlaştırdı.

Uzay çalışmalarında başarılı ve kaliteli hizmetleri nedeniyle Baykonur uzay üssü geçen yıl “2004 yılının en gelişmiş uzay üssü” ödülüyle ödüllendirildi. “Dünyada Baykonur seviyesinde uzay üssü kompleksi yok” diye manşet atan“Financial Times” Kazakistan uzay üssünün önemli özellikleri ve avantajlarından söz etmişti. Yabancı uzmanlar Baykonur’a ait olan özelliklerinin başka uzay üslerine kazandırmanın çok pahalıya mal olacağını ifade ettiler. Bu yüzden Avrupa Uzay Ajansı Baykonur’a güvenlik içinde umut bağlayarak “Sholpan-Express” isimli gezegenler arası istasyonunu Kazakistan’dan uzaya göndermeye karar verdiler. Birkaç ay önce de Mars’ı araştırmaya gönderilen “Mars-Express” adlı araştırma grubu da Kazak toprağından uzaya çıkmıştı. Bundan birçok asırlar önce Dede Korkut Baykonur bölgesinin dünyanın merkezi olacağını söylemiştigerçektende tarihonu haklıçıkardı.

Dünyada aktif çalışan 15 uzay üssünün içindeki en büyüğü sayılan Baykonur uzay üssü hala astronotların uzaya en çok gönderildiği uzay üssülerinin lideri durumundadır: aşağı yukarı bütün astronotlar Baykonur’dan gönderildi. Baykonur uzay üssü bu güne kadar; 1145 taşıyıcı roket 1181 uzay aracı ve 100 kıtalararası balistik füzenin uzaya gönderilmesiyle ünlüdür. Bununla birlikte roketlerin 40 tipi ile 80’den fazla uzay aracının değişik tipleri denendi.! 2005 yılı içinde Baykonur’dan 20’den fazla uzay gemisinin fırlatılması planlanmaktadır.

6717 km² araziye yerleşen Baykonur uzay üssünde; 52 roket fırlatma tesisi 34 teknik kompleks yüksek sınıfta 2 hava alanı 5 iniş alanı meteor ve iyonosfer merkezleri3 uzay gemisi için yakıt doldurma istasyonu4 kıtalararası balistik füzeler fırlatma platformuvs. bulunmaktadır.

Kazakistan’ın bağımsızlığını kazanmasında büyük rolü olan devlet başkanı Nursultan Nazarbayev Kazakistan’ın nükleer silahlardan arındırılmasını sağlayarak ve Baykonur uzay üssünün Kazakistan’a ait devlet malı olduğunu tescil ettirerek bu alanda iki önemli başarıya imza atmıştır. Baykonur’un Kazakistan’a devri ile birlikte üssün daha önceki ismi olan Rusça Leninsk’ten Kazakça Baykonur’a değiştirildi. Bu Kazakça isim de Baykonur’un Kazakistan’a ait olduğunu gösterir.

N. Nazarbayev Baykonur’u devr aldıktan sonra önce Baykonur uzay üssündeki teknolojileri Kazakistan’a kazandırdıktan sonra Rusya’ya kiraya verdi. Çünkü SSCB döneminde üs Kazakistan’lılara kapalı olduğu için uzay üssü faal halde tutmanın zemini yoktu. Bağımsızlığın ilk yıllarında ekonomik gücün ve teknik elemanlarının yetersizliği uzay üssünü çalıştıramamanın engelleri olmuştu. Uzay üssünün işler halde kalması için en uygun yol Rusya’ya kiraya vermekti. Bu bir bakımdan o dönemde ekonomik sıkıntılar geçiren Kazakistan için iyi de oldu. Moskova’da imzalanan bir anlaşma ile üssün önce10 Aralık 1994’ten 2020 yılına kadar ve daha sonra 10 Ocak 2004’te Nazarbayev ile Putin’in imza attığı anlaşmayla da 2050 yıla kadar kiraya verilmesi sağlandı. Yıllık 115 milyon dolar olmak üzere toplam kira bedeli53 milyar dolar olarak belirlendi.Kazakistan tarafı Rusya ile yapılan anlaşmaya; “Gerektiğinde Kazakistan Baykonur’dan istediği gibi yararlanacaktır” maddesini koydurdu.

Kazakistan kira ile uzay üssünü işler halde olmasını sağlayarak uzay uzmanlarının yetiştirilmesi için altyapı oluşturma çalışmalarını sürdürülmesine imkanın sağladı. İlk Kazak astronotu T. Aubakirov’un ifade ettiği gibi “ kiraya verme kararının doğru olduğunu” zaman gösterdi. Bu sayede uzay üssünün insanlığa hizmet vermeyi devam ettirmesine olanak sağlandı.ve bunun neticesinde uluslar arası işbirliği tesis edilerek Kazakistan uzay devleti olma yolunda hızla ilerlemeye başladı.”

SSCB döneminde her ne kadar engel konsa da Kazakistan uzay üssünü elde etmek için öteden beri çaba göstermiştir. SSCB’nin son dönemlerinde N. Nazarbayev’in ısrarlı girişimleriyle Kremlin’den izin alarak ilk Kazak astronotu T. Aubakirov uzaya gönderilmişti. Bu ilk uçuşun bilimsel yanından çok siyasi yani ağır basıyordu. Bunun için 1986 yılından itibaren hazırlıklar başlatılmıştı. 02 Ekim 1991’de gerçekleştirilen ve N. Nazarbayev’in de katıldığı yolculuk öncesindeki uğurlama töreni Kazak geleneklerine göre yapıldı. İki Kazak çadırı kurulup davetlilere Kazak Milli Orkestrası’nın çaldığı Kazak halk müziği eşliğinde ikramda bulundu. Bu bağımsızlığın hemen arefesinde Baykonur’un Kazaklara ait olduğunun dünyaya ilanından başka bir şey değildi. 2001’de İstanbul’da “İlk Türk Astronotu” unvanını alan T.Aubakirov uzaydan dönüşündede aynı coşkuyla karşılandı.

Kazakistan Aubakirov’un ardından uzaya ikinci Kazak astronotu Talğat Musabayev’i gönderdi. Musabayev Kazakistan’ın bağımsızlığını kazanmasından sonra uzaya gönderilen ilk astronot. Musabayev uçuş mühendisi olarak ilk uçuşunu Soyuz TM19 uzay aracı 01 Temmuz 1994’te yaptı. Bu uçuşunda uzayda 125 gün 22 saat 53 dakika kaldı. Komutan olarak 29 Ocak 1998’de gerçekleştirdiği ikinci uçuşunda 208 gün 12 saat uzayda kaldı. 28 Nisan 2001’de yaptığı yolculuğu ise 7 gün 22 saat sürdü. Musabayev ilk uçuşunu Mir Uzay İstasyonu’na sonrakini ise inşaatı devam eden ve 14 ülkenin ortak olduğu Uluslar arası Uzay İstasyonu’na yaptı. Musabayev üçüncü yolculuğunda dünyanın ilk uzay turisti Amerikalı milyarder Dennis Tito’yu uzaya götüren Soyuz TM32 uzay aracının da komutanı idi. Yani uzaya ilk turistik seferinin kaptanı unvanı Musabayev’a ait.

Dünya uzay araştırmalarına emeği geçen üstün cesaret gösteren Kazak astronotu T. Musabayev Rusya Federasyonu Cumhurbaşkanı V. Putin tarafından “Rusya Federasyonu’nun Eşsiz Generali” unvanıyla ödüllendirildi. Kazakistan Cumhuriyeti’nin kahramanı T. Musabayev uzaya ilk gidişinde yanında Kur’an-ı Kerim’i de götürmüş dönüşünde Kazakistan Cumhurbaşkanı N. Nazarbayev’e hediye etmişti. Bu Kur’an-ı Kerim bugün Cumhurbaşkanlığı Müze’sinde bulunmaktadır.

Bilimsel çalışmalarda ve bunun sürekliliğini sağlamak maksadıyla uzay programlarında bulunan Kazak astronotları Kazakistan açısından da önemli idi. Musabayev’in 1998 yılındaki uzay yolculuğunda Kazakistan’ın yer altı su kaynakları tarım potansiyeli kar kalınlığı ve bunun meydana getirdiği nem oranının incelenmesi maden kaynaklarının gözlemlenip dökümünün alınması dünya çevresindeki hava katmanlarının incelenmesi ve jeofizik sismik hareketlerin resimlerinin çekilmesi çalışmalarını yürüttü. Şimdiki çalışmaları tıp araştırmaları alanı ile ilgili. Musabayev Kazak milletinin onurunu yükseltmek için uzaydan canlı yayında Abay Kunanbayev’in şarkılarını söylerdi.

Son zamanlardaki Kazakistan uzay çalışmaları başarı ile sürmektedir. Önce Rusya ile ortak çalışmalar yürüterek Rus uzmanlarıyla tecrübeyi paylaşmaktadır. Rusya’da 30 Kazak uzay uzmanı hazırlanmaktadırlar. Bununla birlikte Kazakistan’da uzay uzmanlarını hazırlayacak uzay eğitim merkezleri açılmaktadır. Halen dört Kazak astronotu gerekli sınavlardan geçerek uzaya çıkmaya hazır bulunmaktadırlar. İkisinin ismi açıklandı:

Aydın Ayımbetov MuhtarAymahanov.

Kazakistan’ın uzay alanındaki projelere yönelmesinde bir an önce uzay devleti olma arzusundan ziyade zamanın kendisi etkili olmuştur. Kazakistan 2003 yılından itibaren Rusya ile iki uzay projesi üzerinde çalışmaktadır. Birincisi Baykonur’da “Bayterek” uzay kompleksini kurulması projesidir. Proje Kazakistan’ın sponsorluğunda gerçekleştirilecek olup gerekli olan 200 milyon dolar Kazakistan tarafından karşılanmıştır. Proje ile uzay araçlarının çevreye zarar vermeden uzaya gönderilmesi amaçlanmaktadır. Projeye göre tesis edilecek “Bayterek” kompleksi ile 2008-2015 yılları arasında; en az 16 en çok 43 ticari amaçlı fırlatma gerçekleştirilecektir. Öngörülen en az sayıdaki fırlatmanın gerçekleşmesi halinde projenin maliyetinin karşılanabileceği belirtilmektedir. İkinci proje “KazSat” uydusunu yapmaktır. “KazSat” uydusunun 2005 yazında sınavdan geçirilerek son bahara doğru uzay üssüne yerleştirilmesi ve Aralık ayında da yörüngeye gönderilmesi planlanıyor. “KazSat” uydusu ile dağıtacak sinyal İntelSat’a göre Kazakistan’ın Batı ve Doğu bölgelerinde iki kat güçlü. Bununla birlikte dağıtacak sinyal boyutu da çok geniş. Uydunun yer hizmetleri merkezi Astana’ya yaklaşık 100 km. mesafedeki Alaköl bölgesinde kurulmaktadır.
“KazSat” uydu projesi içinKazakistan 75$ dolar ayırdı.

N. Nazarbayev 10 Ocak 2004 günü yaptığı konuşmasında dünya uzay çalışmalarında Kazakistan’ın da hakkı olduğunu belirterek bundan sonraki çalışmalarla uzay devletleri arasında önemli yer alacağını açıkladı. Nazarbayev’in bu yolda güvenli ve sağlam adımlar atmaya bağladığını “2005-2007 yılları için Kazakistan Cumhuriyeti uzay çalışmalarını geliştirme hakkında” kanunu çıkarmasından da anlayabiliriz. Kanuna göre; Kazakistan uzay teknolojilerini geliştirerek milli savunmayı uzay savunmasını çevreyi korumayı ve olağanüstü durumları analize ederek engellemeyi ve ticari yolla devlet ekonomisini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Dünya rezervlerinin tükeneceği zaman yaklaştıkça uzayın önemi gittikçe artacak ve uzaya açılan kapıda olan Kazakistan’ın geleceğinin de parlak olacağı şüphesizdir.


Fazylbek Mustanov - Stajyer (AYSAM)

HYLZ_KATiL

paylaşım için sağol