Doç.Dr.M.İhsan Karaman
Üroloji Uzmanı
GENEL BİLGİLER:
Grekçe “enourein = idrar yapma” kelimesinden gelen “enurezis = gece yatak ıslatma” M.Ö. 1550’de Ebers papiruslarında bile zikredilen en eski hastalıklardan biridir. Bir enuretik çocuğun tanı ve tedavisinin Amerika B.D.’nde bugün yaklaşık 5000 dolara malolduğu düşünülürse meselenin ciddiyeti anlaşılır. Yatak ıslatan çocuklara (enuretikler) hiçbir tedavi uygulanmasa dahi yılda yaklaşık %15’i kendiliğinden iyileşir ve kuru kalır. 18-64 yaş arası sağlıklı erişkinlerin %0.5’i düzenli olarak yataklarını ıslatırlar. Dolayısıyla enurezis sınırlı ölçüde de olsa erişkin populasyonu da ilgilendiren bir sağlık problemi aynı zamanda bir toplumsal problemdir.
TANIM VE SEBEPLER:
Bugün modern ürolojide kabul edilen tanıma göre “enurezis nokturna” beş yaşın üzerindeki çocukların uykuda yatağını ıslatması durumudur. Bunların %75-80’i bebeklikten beri sürekli yatak ıslatan (primer) grup olup %20-25’i ise arada en az 6 aylık kuru bir dönem geçirdikten sonra tekrar yatak ıslatan (sekonder) çocuklardır.
Yatak ıslatmanın sebeplerine bakıldığında bu konudaki yaygın görüşler arasında şunları sayabiliriz:
1.Genetik: Anne baba her ikisi veya kardeşlerde enurezis olması
2.Merkezi sinir sisteminde olgunlaşmanın gecikmesi sonucu uykuda idrar kesesi kasılmalarının baskılanamaması
3.Uyanma bozukluğu: Uykuda dolu mesanenin algılanıp uyanılmasında güçlük
4.Normal bireylerde gece boyunca böbreklerden idrar yapımını azaltan bir hormonun (ADH) enüretiklerde yetersiz salgılanıp uyku sırasındaki idrar miktarının artması
5.Sınırlı bir kısım olguda ise psikolojik faktörler.
Yatak ıslatmanın nadir görülen sebepleri arasında ise; kronik bademcik iltihabı veya geniz etine bağlı üst solunum yolu tıkanıklığı allerji parazitler kronik kabızlık ve idrar yolu iltihapları sayılabilir.
TANI:
Enurezis nokturna tanısını koyup daha ciddi işeme bozukluklarından ayırdetmek için konunun uzmanı bir ürolog tarafından:
a)Ayrıntılı bir hastalık öyküsü alınıp sorgulama yapılması
b)İşeme-dışkılama çizelgesi tutulması
c)Genişletilmiş fiziksel muayene
d)Tam idrar tahlili yapılması
genellikle yeterlidir.
Bu basamaklardan sonra hastalığın “saf primer gece yatak ıslatma” problemi olduğuna karar verilirse tedavi aşamasına geçilir. Eğer üroloji uzmanınca hadisenin daha kompleks ve etraflı bir problem olduğuna karar verilirse ileri tanı yöntemlerine başvurularak daha ayrıntılı tetkikler uygulanır.
TEDAVİ:
Tedavide ilk ve en önemli adım çocuğun tedaviye motive edilmesidir. Bu amaçla çocukla sıcak bir ilişki kurulması ailenin anlayış ve desteğinin sağlanması problemin mutlaka çözüleceğine dair güven vermek ve suçluluk duygusunu gidermek çok önemlidir.
Enurezis nokturna tedavisinin genelde üç biçimi vardır:
1. 1. 1. Davranış değiştirme tedavisi
2. 2. 2. İlaç tedavisi
3. 3. 3. İlk ikisinin kombinasyonu
Davranış değiştirme tedavisinde ya “motivasyon tedavisi” adı verilen çocuğa ıslak ve kuru geceleri takvimde işaretletip kuru geceler için ödüllendirme şeklindeki önlemler paketi uygulanır. Ya da şartlı refleks oluşturup gece mesane dolumunu algılamayı öğreten alarm cihazı tedavisi tatbik edilir. Bu yöntemlerde çocuğun ve ailenin sıkı ilgisi ve kooperasyonu şarttır.
İlaç tedavisinde ise uzman doktorun karar ve seçimine göre ailenin de tercihi alınarak bugün için mevcut ağız ya da burun yolu ile uygulanan ilaçlardan biri veya birkaçı verilebilir.
Şurası bilinmelidir ki enurezisi kısa sürede kökünden kazıyacak mucizevi bir tedavi metodu yoktur. İlgi sabır anlayış ve tedavi eden doktor ile aile ve çocuk arasındaki kooperasyon başarının püf noktasıdır.
Her hastalıkta olduğu gibi yatak ıslatma probleminde de “hastalık yok hasta var” prensibi uygulanıp kişiye özgü zamanında ve aktif bir tedavi yaklaşımıyla kuru geceler ve mutlu bireyler sağlamak mümkün olacaktır