Gümrük Birliği´nin Kapsamı
Gümrük Birliği, temelde sanayi ürünlerini kapsamaktadır. Ancak, hassas maddeler olarak nitelendirilen otomobiller, ayakkabılar, deriden mamuller ve mobilyalar gibi bazı sanayi ürünlerinin üçüncü ülkelerden ithalatında Topluluk tarafından uygulanan Ortak Gümrük Tarifesi hadlerine uyum, 1.1.2001 tarihi itibariyle gerçekleştirilmiştir.
Diğer taraftan, Topluluğun 3448/93 sayılı Konsey Yönetmeliği ekinde listelenen İşlenmiş Tarım Ürünleri de Gümrük Birliği kapsamında yer almaktadır. Söz konusu ürünlerin ithalatında, Topluluk sistemi ile uyumlu olarak oluşturulan yeni mevzuat çerçevesinde, işlenmiş tarım ürünlerine uygulanan vergiler tarım payı ve sanayi payı olarak ikiye ayrılmış, sanayi payı sıfırlanırken tarım payı da AB’de uygulanan vergi oranlarına çekilmiştir.
Tarım ürünlerinin serbest dolaşımının sağlanması, Türkiye'nin, AB Ortak Tarım Politikası’na uyumu ertesinde mümkün olabilecektir.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Anlaşması’na dahil ürünlerde ise, AB ile Türkiye arasında bir Serbest Ticaret Alanı oluşturulmasını öngören Anlaşma 21 Aralık 1995 tarihinde imzalanmıştır.

Mevzuat Uyumu Sağlanan Konular
Gümrük Birliği çerçevesinde, Türkiye ve AB arasında sanayi ürünleri ticaretinde gümrük vergileri kaldırılmış, Türkiye üçüncü ülkelere karşı Ortak Gümrük Tarifesi uygulamaya başlamıştır. Yalnızca 1996 yılında başlayan ve 2001 yılı başına kadar süren geçiş dönemi içinde, otomobiller, ayakkabılar, deriden mamuller ve mobilyalar gibi kısıtlı sayıdaki hassas ürünler için üçüncü ülkelere karşı Ortak Gümrük Tarifesi'nden daha yüksek gümrük vergileri uygulanmıştır. 2001 yılında ithalat rejiminin yürürlüğe girmesi ile ilgili geçiş süreci sona ererek, Ortak Gümrük Tarifesi'nin tüm sanayi ürünleri için geçerli olması sağlanmıştır.
2001 yılının Ocak ayında yürürlüğe giren İthalat Rejimi, Gümrük Birliği kapsamındaki Türkiye'nin yükümlülüklerinin yanı sıra, Türkiye'nin Dünya Ticaret Örgütü taahhütleri ve üçüncü ülkelerle imzalanan serbest ticaret anlaşmaları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Böylece, Gümrük Birliği öncesinde, %16 seviyesinde olan ortalama koruma oranı 2001 yılı itibariyle AB ve EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) ülkelerine karşı tüm sanayi ürünlerinde kaldırılmıştır. Ortalama koruma oranı, üçüncü ülkelere karşı %4,6 oranında uygulanmaktadır.
1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı çerçevesinde ise, ihracat ve ithalatta ortak kurallar, kotaların yönetimi, dampingli ve sübvansiyonlu ithalata karşı korunma, tekstil ürünleri ithalatında otonom düzenlemeler ile hariçte ve dahilde işleme rejimlerine ilişkin mevzuat AB ile uyumlu hale getirilmiştir. Ayrıca Gümrük Birliği çerçevesinde, AB'nin üçüncü ülkelerle anlaşmaya vardığı tercihli ve otonom rejimlerine uyum sağlanmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Bu çerçevede, EFTA ile imzalanan serbest ticaret anlaşmasının yanı sıra, AB'ye yeni üye olan ülkeler başta olmak üzere pek çok ülaaale serbest ticaret anlaşması imzalanmıştır.
Üçüncü ülkelerden ithalatı düzenleyen kurallarla ilgili uyum çalışmaları çerçevesinde, AB'nin tekstil ve konfeksiyon ürünlerinde miktar kısıtlaması veya gözetim önlemleri uyguladığı ülkelere karşı önlemler tek taraflı olarak 1996 yılından itibaren yürürlüğe koyulmuştur. Ticarette teknik engellerin kaldırılması amacıyla, test ve bilgilendirme alanındaki düzenlemelerin geliştirilmesini hedefleyen Milli Akreditasyon Kurumu faaliyete geçmiştir. Ayrıca, malların serbest dolaşımının güvence altına alınması için, anti-trust, fikri ve sınai mülkiyet hakları, vergilendirme gibi rekabeti ilgilendiren konularda yeni düzenlemeler getirilmiştir

Uyum Sağlanması Gereken Konular
Türkiye'nin Gümrük Birliği Alanında AB'ye Uyumu
Gümrük Birliği müktesebatı, tamamına yakını iç hukuka aktarılmasına gerek kalmadan, Üye Devletler üzerinde doğrudan bağlayıcılığı bulunan mevzuattan oluşur. Sözkonusu mevzuat, Topluluk Gümrük Kodunu ve uygulama hükümlerini; Kombine Nomenklatürü, Ortak Gümrük Tarifesi ve tarife sınıflandırmasına ilişkin hükümleri, gümrük vergisi istisnası, verginin askıya alınması ve bazı tarife kotalarına ilişkin hükümleri; sahte ve korsan malların, ilaç prekürsörlerinin ve kültürel malların gümrük denetimine ve gümrük konularında karşılıklı idari yardımlara ilişkin diğer hükümleri ve transit konusu dahil olmak üzere ilgili konularda Topluluk anlaşmalarını içerir. Üye Devletler, Topluluğun ilgili bilgisayarlı gümrük sistemlerine bağlantılar da dahil olmak üzere gerekli uygulama kapasitesinin mevcut olmasını temin etmelidirler.
Gümrük alanında genel uyumlaştırma düzeyi yüksektir. Menşe ve menşe denetimi konularındaki gelişmeler, ileriye yönelik atılmış önemli adımlardır.
Serbest ticaret bölgeleriyle ilgili olarak, gümrük kodu dışında kalan mevzuatta Topluluk mevzuatı ile uyum eksikliği devam etmektedir. Ocak 2004’te kabul edilen vergi kanunu, serbest ticaret bölgelerinde kurulmuş olan şirketlerin vergi denetimi konusunda bir ilerleme teşkil ediyor olmakla beraber, gümrükle ilgili hükümlerin uygulanmasına ilişkin gümrük dışı mevzuattaki sorunların çözülmesi gerekmektedir.
Gümrük Müsteşarlığının korsan mallarla ilgili olarak aldığı askıya alma kararlarının sayısı 2000 yılından bu yana önemli derecede artmış olmasına rağmen, fikri mülkiyet haklarının korunması ile ilgili gümrük kontrolü tedbirlerinin uyumlaştırılması için yoğun çaba sarf edilmesi gerekmektedir. Gümrük makamlarıyla diğer ilgili kamu makamları (örneğin, Kültür Bakanlığı, Türk Patent Enstitüsü, Türk Polis Teşkilatı ve Fikri Mülkiyet Hakları- ihtisas mahkemeleri) arasındaki işbirliği geliştirilmelidir. Bulgaristan ile sınırlarda yürütülen veri paylaşımına dair mevcut işbirliği daha da artırılmalıdır.
İdari kapasite ile ilgili olarak, Gümrüklerin Modernizasyonu Projesi otomasyon altyapısının genel düzeyini iyileştirmiştir. Gümrük Müsteşarlığı tarafından ele geçirilen toplam silah miktarı bu gelişmenin iyi bir göstergesidir. BİLGE sisteminin devreye sokulması gümrük işlemlerini hızlandırmış olmakla birlikte, bu sistem henüz entegre tarife (TARIC) ya da Yeni Bilgisayarlı Transit Sistemi (NCTS) gibi Topluluk sistemleri ile tam uyumlu değildir.
Türkiye, gümrük hizmetlerini modernleştirme çalışmalarını sürdürmeli ve idari kapasitesini güçlendirmelidir.