Sayfa 1 Toplam 2 Sayfadan 12 SonuncuSonuncu
1 den 10´e kadar. Toplam 16 Sayfa bulundu

Konu: Örme Teknolojİsİne GİrİŞ

  1. #1
    Banned
    xCaLiBrEx - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Cool Örme Teknolojİsİne GİrİŞ



    .ÖRME TEKNOLOJİSİNE GİRİŞ

    1.1 Tekstil

    Örmeciliğin ayrıntılarına girmeden önce tekstil teriminin ve tekstil kavramının neleri içerdiğinin belirtilmesi gerekmektedir [1].

    Tekstil önceleri yalnızca dokunmuş kumaşları kapsayan bir terim olarak kullanılmasına rağmen, günümüzde elyaf, iplik ve bunlardan elde edilen tüm ürünleri kapsamaktadır. Hammaddeleri elyaf olan ve kullanıma hazır hale gelinceye kadar çeşitli işlemlerden geçen ara veya son ürünler tekstil kavramına dahildir [1].
    Tekstili ana hatlarıyla :
    • Elyaf
    • İplik
    • Dokuma
    • Örme
    • Boya-apre (Terbiye)
    • Hazır giyim (Konfeksiyon)
    • Nakış
    • Nonwoven teknolojisi
    • Teknik tekstiller
    olarak sınıflandırmak mümkündür [1].

    Tekstil mamülleri genellikle normal giyim olarak, ev-büro dekorasyonunda eşya olarak ve teknik tekstiller olarak kullanılırlar. Bu tekstil ürünleri şekil açısından üçe ayrılırlar :
    1. Boyuna düzenlenmiş olanlar; tek boyutlu olarak kabul edilen iplik, fitil, kordon ve şerit gibi tekstil ürünleridir.
    2. Yüzeysel düzenlenmiş olanlar; iki boyutlu olarak kabul edilen dokuma, örme, nonwoven, halı gibi tekstil ürünleridir.
    3. Hacimsel düzenlenmiş olanlar; üç boyutlu olarak kabul edilen kalın
    elyaf vatkası gibi tekstil ürünleridir [1].

    Tekstil yüzeyleri ise yapısal olarak şu şekilde sınıflandırılırlar:
    • Dokuma kumaşlar (dokunarak üretilen kumaş, kadife, halı vb.)
    • Düz ve yuvarlak örme kumaşlar
    • Çözgülü örme kumaşlar (trikot, raşel)
    • Tafting yüzeyler
    • Dokusuz yüzeyler (keçe, nonwoven, iğneli keçe halı)
    • Mali (dikişli örme) yapılı kumaşlar (malimo, malipol vb.)
    • Flock yüzeyli kumaşlar
    • Birleşik yüzey yapılı kumaşlar [1].

    1.2 Örmecilik ve Örme Teknolojisi

    Bu bölümde genel hatlarıyla örmecilikten bahsedildikten sonra, örmecilikle ilgili terimler, tek iplikli örme (atkılı örme) ve çözgülü örme ile ilgili kısaca bilgi verilecektir.

    Örmeciliğin tanımı

    İpliklerin tek başına ya da topluca çözgüler halinde örücü iğne ve yardımcı elemanlar vasıtasıyla ilmekler haline getirilmesi, bunlar arasında da yan yana ve boylamasına bağlantılar oluşturulması ile bir tekstil yüzeyi elde etme işlemine örmecilik adı verilir [1].

    Örme kumaşlar, kullanılan iplik özellikleri ve uygulama yapılan makine özellikleri açısından diğer kumaş elde etme yöntemlerine ve malzemelerine göre farklıdırlar. Ayrıca örme kumaşlarda, diğer tekstil yüzeylerine göre boyut stabilitesi yönünden daha esnek, daha elastik, daha yumuşak ve daha dolgun bir yapı elde edilir [1].

    Örme yüzeyi; ilmek oluşturma, ilmeğin örücü iğneye takılması, yeni ilmeğin önceki ilmek içinden çekilmesi ve önceki ilmeğin, yeni oluşan ilmek üzerinden aşırtılması sonucu meydana gelir [1].

    Örme kumaşlar, ilmek oluşum şekline göre;
    - Tek iplikli (atkılı) örmecilik ve
    - Çözgülü örmecilik
    olmak üzere ikiye ayrılmaktadır [1].




















    Tablo 1.1 : Örme teknolojilerinin sınıflandırılması
    Atkılı örmecilik

    Tek bir iplik sistemi kullanılarak ve iğnelerin tek tek hareket etmesi ile; iplik sabit-iğneler hareketli veya iplik hareketli-iğneler sabit olarak kumaşın eni yönünde ilmekler oluşturulmasıyla yapılan örme şeklidir [1].

    Çözgülü örmecilik

    Her iğneye bir iplik gelecek şekilde ve iğnelerin topluca hareket etmesi ile; iplikler hareketli-iğneler sabit veya iplikler sabit-iğneler hareketli olarak kumaşın boyu yönünde ilmekler oluşturulmasıyla yapılan örme şeklidir [1].






















    Şekil 1.1: A) Tek iplikli (atkılı) örmede temel örgü yüzeyi
    B) Çözgülü örmede temel örgü yüzeyi


    1.2.1 İlmek

    Örücü iğnelerin oluşturduğu özel şekilli iplik halkalarından meydana gelen temel iplik şekline veya örme kumaşın temel yapı birimine ilmek adı verilir. İlmek, iğnenin ve dolayısıyla ipliğin tam hareketi ile oluşur ve diğer ilmeklerle birlikte enine ve boyuna bağlantılar yaparak örme yüzeyinin meydana gelmesinde temel fonksiyonu teşkil eder [1].

    Örme yüzeyi; atkılı örmecilikte önceden oluşturulmuş bir ilmek formunun arasından, daha önce örülmüş olan ilmeğin geçirilmesiyle, çözgülü örmecilikte ise önceki ilmeğin sonra oluşan ilmeğin üzerinden aşırtılmasıyla oluşturulur. İlmeğin, dolayısıyla kumaş yüzeyinin oluşması için gerekli olan elemanlar iplik ve iğnedir. İğnenin rahat ve çabuk çalışabilmesi, iğne yataklarına ve iğnenin yapısına bağlı olduğu kadar, ipliğin hammaddesine, düzgünlüğüne ve numarasına da bağlıdır [1].
    1.2.1.1 İlmeğin bölümleri

    İlmek başlıca üç kısımdan oluşur. Üstte yarım daire halinde bir baş, ortada uzun kısımlar halinde gövde veya bacak, altta ise iki adet ayak bölgeleri vardır. İlmeklerin baş ve ayak kısımlarına asılma bölgeleri denir. İlmekler arasında oluşan üst üste ve yan yana bağlantılar bu bölgelerde meydana gelir [1].










    Şekil 1.2: Atkılı örmecilikte ilmeklerin birbirlerine asılma bölgelerinden
    bağlanarak ilmek çubuğu oluşturması
    a,b) İlmek başı asılma bölgeleri
    c,d) İlmek ayakları asılma bölgeleri

    Her ideal örme yapısında ilmeğin boyu ve eni arasında bir oran vardır. Bu oran genellikle ikiye bir şeklindedir. Yani, ilmek boyu 2 birim, ilmek eni 1 birimdir [1].


    1.2.1.2 İlmek tipleri

    Örme kumaş yapılarının en az %50’si ilmekli olmalıdır. Diğer %50’si ise, istenilen oranlarda askı veya atlama işlemlerinden oluşur. Örme yüzeylerin oluşumunda kullanılan ana ilmek tipleri aşağıda açıklanmıştır [1]:

    Düz ilmek (R ilmek veya sağ ilmek)

    Gövde kısımları üstte, baş ve ayak kısımları gövde bölümünün altında kalan ilmeklere düz ilmek adı verilir. R ilmek veya sağ ilmek olarak da isimlendirilir. Ayrıca az da olsa rib ilmeği ve yüz ilmek terimleri de kullanılır [1].












    Şekil 1.3: Atkılı örmede oluşan düz ilmek yapısı.
    a) İlmek başları
    b) İlmek ayakları
    c) İlmek gövdesi


    Ters ilmek (L ilmek veya sol ilmek)

    Baş ve ayak kısımları üstte, gövde kısımları baş ve ayak bölümlerinin
    altında kalan ilmeklere ters ilmek adı verilir. L ilmek veya sol ilmek olarak da isimlendirilir. Ayrıca haraşo ilmek terimi de kullanılır [1].











    Şekil 1.4 : Atkılı örmede oluşan ters ilmek yapısı
    a) İlmek başları
    b) İlmek ayakları
    c) İlmek gövdesi

    Açık ve kapalı ilmek

    Çözgülü örmecilikte; ilmekler, R ve L görünüşlü iki farklı şekilde bağlantıya sahiptirler. Ancak yapı olarak açık ve kapalı ilmek olmak üzere iki şekilde oluşurlar [1].
    Açık ilmekte; ilmeğin ayak bölgesinde, ayakları oluşturan aynı ipliğe ait uçlar birbirinden ayrı bağlantı oluştururlar. Daha yumuşak bir kumaş yapısı meydana getirirler [1].

    Kapalı ilmekte; ilmeğin ayak bölgesinde, ayakları oluşturan aynı ipliğe
    ait uçlar birbirinin üzerinden geçer. Daha sert ve stabil bir kumaş yapısı meydana getirirler [1].
















    Şekil 1.5: Çözgülü örmede temel ilmek formları
    A,B) Açık ilmek
    C,D) Kapalı ilmek

    1.2.2 Atkılı Örme (Tek İplikli Örme)

    Atkılı veya tek iplikli örme olarak isimlendirilen bu örme tekniğinde; örme ipliği, örücü iğnelerin üzerine kumaşın enine doğru bir hareketle ve sırayla yatırılmaktadır. İplik yatırımı düz örmede bir kenardan diğer kenara doğru, yuvarlak örmede ise dairesel şekilde konumlandırılmış iğneler üzerine yine tüp kumaşın enine doğru gerçekleşir [1].

    Atkılı örmecilikte örme ipliği, tek tek ve sırayla makine üzerindeki bütün iğnelerden geçer. Bütün iğnelerin hareketi, ipliğin hareketi ile uyumlu bir şekilde düzenlenerek ilmekler ve örme kumaş oluşturulur [1].











    Şekil 1.6: Atkılı örmede iplik sevki ile iğne-iplik ilişkisi
    A) İplik bobini, B) İplik kılavuzu, C) İğneler.
    1.2.2.1 Atkılı Örme Tekniğinin Özellikleri

    • Atkılı örmede, ilmekler yan yana meydana getirilir.
    • Atkılı örmede, örme kumaş, ilmek sıralarının sırayla örülmesi ile oluşur.
    • Atkılı örmede, örme makinesinin bir turundaki tüm ilmekler tek iplikle oluşur. Burada katlı iplikler de tek iplik olarak düşünülür.
    • Atkılı örme tekniğinin en önemli özelliği, tek bir iplikle örme kumaşın elde edilebilmesidir. Fakat atkılı örme makinelerinde üretimi arttırmak için birden fazla iplik ardarda iğnelere beslenir.
    • Atkılı örmede, örme ipliği, örme kumaşın üretildiği yöne (kumaşın enine) dik açıya yakın bir açıyla beslenir [1].


    1.2.2.2 Atkılı Örme Ürünleri

    Atkılı örme ürünleri üç şekilde olabilirler:
    1. Düz örme makinelerinde yarı biçimlendirilmiş veya tam
    biçimlendirilmiş giysi parçaları şeklinde,
    2. Düz örme makinelerinde açık en kumaş şeklinde (dokuma kumaşlar
    gibi),
    3. Yuvarlak örme makinelerinde tüp (hortum) şeklinde üretilebilir [1].

    1.2.2.3 Atkılı Örme Makineleri

    Düz örme makineleri

    Örücü iğnelerin, doğrusal (düz) yataklar üzerine yan yana yerleştirildiği örme makineleridir. Düz iğne yatakları üzerinde hareketli olan kızak ve iplik kılavuzları vardır ve bunlar makinenin bir kenarından diğerine gidiş-geliş hareketini gerçekleştirirler. Kızak, üzerinde kilit (çelik) mekanizmalarını taşır. İplik kılavuzları (mekikler) ise ipliğin, iğneler üzerine yatırılmasını sağlarlar. İplikler, bobinlerden direkt olarak iğnelere negatif iplik iletimi ile beslenirler [1].












    Şekil 1.7: İlk düz örme makinelerine bir örnek
    a) Bobinler, b) Çardak, c) Makine tahrik kolu








    Şekil 1.8: Elektronik kontrollü ve desenlendirmeli, biçimlendirilmiş
    örme yapabilen, yüksek verimli modern düz örme makinesi
    a) Bobinler
    b) İplik sevk kılavuzları ve kontrol elemanları
    c) Kızak
    d) Bilgisayarlı desenlendirme ve kontrol ünitesi


    Yuvarlak örme makineleri

    Örücü iğnelerin, dairesel bir iğne yatağına yan yana dizildiği örme makineleridir. Diğer örücü elemanlar da iğnelere uygun olarak dairesel konumda yerleştirilmişlerdir. Sabit duran mekiklerden (iplik kılavuzları)
    iğnelere iplik yatırılır. Dönmekte olan iğneler, yine sabit olan kilitler tarafından aşağı-yukarı hareket ettirilir ve örme işlemi gerçekleşir. İplikler bobinlerden iğnelere direkt olarak beslenirler. Yuvarlak örme makinelerinde iğne yatağının çapına (pus) göre değişen, çeşitli enlerde olabilen, tüp şeklinde örme kumaşlar üretilir [1].

    Yuvarlak örme makineleri ile, düz örme makinelerine oranla 4-8 kat daha hızlı üretim yapılabilmektedir [1].











    Şekil 1.9: İlk üretilen yuvarlak örme makinelerine bir örnek
    a) Bobinler
    b) İplik kılavuzları (mekikler)
    c) İplik sevk ve kontrol elemanları
    d) El tahrik çarkı
    e) Tüp örme kumaş
    f) Kumaş topu
    g) Makine iskeleti













    Şekil 1.10: Elektronik kontrollü, yüksek üretim hızına sahip modern bir
    yuvarlak örme makinesi
    a) İplik sevk ve kontrol elemanları
    b) İplikler
    c) Örme bölgesi
    d) Yuvarlak örme kumaş

    Haraşo örme makinesi

    Çift plakalı haraşo örme makineleri, birbiri üzerinde duran iki silindir iğne yatağından oluşurlar. Bu yatakların kanalları, birbirleri ile aynı düzlem üzerinde ve tam karşılıklı olacak şekilde yerleştirilirler. Günümüzde, bu makinelerde sadece çift ucu kancalı iğneler kullanılır. Bu iğnelerin ilmek oluşumu sırasındaki hareketleri platinler sayesinde gerçekleşir. Platinler, alt ve üst silindirdeki kilitler tarafından kumanda edilirler. İğne alt silindirden üst silindire geçerken, alt platin iğne ile birlikte yukarı yönde hareket eder ve ilmek, iğne dili üzerinden kayarak iğne gövdesi üzerine geçer. Sonra, alt platin iğneyi serbest bırakır ve kılavuzluğu üst platin üstlenir [3].

    Haraşo kumaşların iki yüzünde de, düz bir örme kumaştaki ters yüzün görünümü hakimdir. Her iki tarafta da, ardışık, birbirlerine göre ters
    yöne doğru ve birbirlerinin içinden geçirilerek örülen düz (R) ve ters (L) ilmek sıraları vardır, fakat sadece L ilmekler görülür [3].

    1.2.3 Çözgülü Örme

    Çözgülü örme; dokuma çözgüsü gibi levendlere sarılmış ipliklerin, topluca hareket eden iğnelere, her iğneye bir iplik gelecek şekilde yatırılması ile gerçekleştirilen örme tekniğidir. Özellikle naylon, poliester, asetat, viskoz gibi filament yapılı iplikler ile bir ölçüde pamuk ve yün ipliklerinin kullanıldığı en hızlı kumaş üretim tekniğidir. Her iplik bir iğne üzerinde ilmek oluşturur. İğnelerin üzerinde oluşan ilmeklerin, yanlamasına yapılan hareketlerle, birbirleri ile bağlantısı sağlanarak örme kumaş meydana getirilir [1].














    Şekil 1.11: Çözgülü örmecilikte örme işleminin şematik olarak gösterimi
    a) Çözgü levendi
    b) Çözgü iplikleri
    c) Klavuz çubukları
    d) Delikli iğne rayı veya çözgü tarağı
    e) Örme iğneleri
    f) İğne yatağı
    g) Kumaş çekimi
    h) Örme kumaş

    Çözgülü örmeler önce, örme makinesinin üzerine asılan ve üzerinde çok sayıda paralel iplik bulunan çözgü levendinin hazırlanmasını gerektirir.
    Bu teknikle üretilen kumaşlarda, iplikler kumaş boyunca kendilerini belli ederler. İlmeğin oluşumu için bütün iğneler aynı anda topluca yukarı kalkarlar ve ilmekleri her yatay sırada aynı anda ( eş zamanlı olarak ) oluştururlar [1].

    Her iplik birbiriyle açık veya kapalı ilmek şekline göre ve en az iki iğne
    arasında bağlantılı bir halde geçmeli olarak temas ettiği için çözgülü örme dokunun sökülmesi mümkün değildir. Bu bağlantı şeklinden ve boyuna iplik verilişinden dolayı da esneklikleri çok düşük ve boyut stabiliteleri yüksektir. Çözgülü örme sisteminde açık yapılı dokular ve renkli dizaynlar daha kolaylıkla elde edilebilmektedir [1].


    1.2.3.1 Çözgülü Örmede İlmek Yapısı

    Daha önceki konularda da kısaca bahsedildiği gibi, çözgülü örmede kullanılan ilmekler ayak bağlantı yapılarına ve yüzeyde verdikleri görüntüye göre açık ilmek ve kapalı ilmek olmak üzere iki türlüdür. Aşağıda bu ilmeklerin daha ayrıntılı şekilleri verilmiştir [1].












    Şekil 1.12: Çözgülü örmecilikte ilmek yapıları
    A) Kapalı ilmek
    B) Açık ilmek

    1.2.3.2 Çözgülü Örme Makineleri

    Trikot çözgülü örme makineleri

    2-4 veya en fazla 8 kılavuz çözgü rayı ile çalışan çözgülü örme makineleridir. İlk zamanlarda genellikle esnek uçlu iğneler kullanılmasına rağmen günümüzde yalnızca sürgülü iğneler kullanılmaktadır. Çünkü, sürgülü iğneler daha hızlı çalışma imkanı verirler. Bu makinelerde, desen değiştirme uzun süren zor bir işlemdir [1].










    Şekil 1.13: Trikot çözgülü örme otomatı
    a) Makine iskeleti
    b) Çözgü levendleri
    c) İplik sevk ve kontrol üniteleri
    d) Örücü üniteler
    e) Çözgülü örme kumaş
    f) Elektronik kontrol ve kumanda ünitesi

    Raşel çözgülü örme makineleri

    2-64 ve hatta 82 adet kılavuz çözgü rayı ile çalışılabilir. Önceleri yalnızca kancalı iğneler kullanılmasına rağmen günümüzde çoğunlukla sürgülü iğneler kullanılmaktadır. Desen değiştirme işlemi ise trikot çözgülü örme makinelerine göre daha zordur ve uzun sürer [1].










    Şekil 1.14: Raşel çözgülü örme otomatı
    a) Makine iskeleti
    b) Çözgü levendleri
    c) İplik sevk ve kontrol üniteleri
    d) Örücü üniteler
    e) Çözgülü örme kumaş
    f) Elektronik kontrol ve kumanda ünitesi

    Raşel çözgülü örme makineleri, trikot makinelerine göre daha büyük gövdelidir, fakat daha yavaş çalışırlar. Ancak desenlendirme açısından en gelişmiş ve daha çok çeşitte kumaş üreten makinelerdir [1].

    Aşağıdaki tabloda trikot ve raşel makineleri arasındaki farklar daha ayrıntılı biçimde verilmiştir [1].
















































    Tablo 1.2: Trikot ve raşel makinelerinin karşılaştırılması
























    BÖLÜM 2

    2. YUVARLAK ÖRME MAKİNELERİ

    Yuvarlak örme makineleri genellikle iplik sabit, iğneler tek tek hareketli prensiple çalışırlar. Ancak iplik hareketli, iğne sabit veya iğneler topluca hareketli olarak çalışan ramayözlü tip esnek iğneli yuvarlak örme makineleri de halen kullanılmaktadır. Bir veya iki takım örücü iğne dairesel düzende dizilmişlerdir ve daire şeklindeki bu hat üzerine açılmış kanalda hareket ederler. Bazı yuvarlak örme makinelerinde ise; cağlık ve kilitler döner, iplikler hareket eder ve iğneler sabit olup, sadece kilidin verdiği hareketle ileri-geri gidip gelirler [3].












    Şekil 2.1: Ringel tertibatlı, 30 pus çapında modern yuvarlak örme ma-
    kinesi
    a) Bobinler
    b) İplik sevk ve kontrol elemanları
    c) Örme bölgesi
    d) Yuvarlak örme kumaş

    Örme işlemi dairesel bir düzlemde oluşur ve kumaş tüp şeklinde üretilir. Yuvarlak örme makinelerinde sistem sayısı, düz örme makinelerine göre daha fazladır. Çünkü bu makinelerde, ipliklerin verildiği yerin sabit olması sistem sayısının çoğalmasına imkan verir. Ayrıca yuvarlak örme makineleri daha ince oldukları için, elde edilen kumaşlar da daha ince ve zariftir [3].

    2.1 Yuvarlak Örme Makinelerinin Gelişimi

    Yuvarlak örme makineleri, el örmeciliğinden esinlenilerek, uzun bir süre
    zarfında oluşan bilgi birikiminin, mekanik yöntemlerle ilmek oluşumunu gerçekleştirmeye yönelmesiyle ortaya çıkmıştır. İlk olarak İngiltere’de William Lee tarafından, 1589 yılında, el örme makinesi şeklinde mekanik ilmek oluşumu gerçekleştirilmiştir. Bu makinede ilk çorap üretimi yapılmıştır. Ancak iğnelerin dairesel bir şekilde dizilmesi 1798 yılında, Monsievi Decroix tarafından düşünülmüş ve yuvarlak örme makinelerinin temeli bu yıllarda atılmıştır [3].
    İlk pratik kullanıma uygun yuvarlak örme makineleri 1836 yılında,
    Fransa’da, Jonve tarafından geliştirilmiş ve daha sonraki yıllarda Berthelot tarafından da gelişimine devam edilmiştir. Bu ilk makineler küçük çaplı, çorap üretimine uygun yuvarlak örme makineleridir. Özellikle örücü iğnelerin yapılarındaki ve iğne hareketlerini düzenleyen sistemlerdeki gelişmeler bu makinelerin bugünkü duruma gelebilmesinde olumlu etkiler yapmıştır [3].

    1878’de Griswold çift katlı RR ribana örme tekniğini, 1910’da da Robert
    Walter Scott firması örme tekniğini bulmuştur. 1918 yılında ise Wildt
    firması tarafından iki ucu kancalı iğneler ve iğne sürgülerinin bulunması ile, LL haraşo örme tekniği yuvarlak örme makinelerinde uygulanmaya başlamıştır [3].

    Bütün bu gelişmelerden sonra, ancak 1935 yılında Mayer firması tarafından gerçek anlamda ilk yuvarlak örme makinesi yapılmıştır.1939’da da bu makinelerin seri üretimlerine başlanmıştır

    İkinci Dünya Savaşı yıllarında bu gelişmelerin tamamen durmasına rağmen, savaşın bitmesiyle 1946 yılından sonra süper denecek düzeyde bir gelişme kaydedilmiştir. 1963 yılından itibaren, tüm tekstil makineleri içinde, ilk olarak yuvarlak örme makinelerine elektronik uygulanmıştır. Bazı firmalar ise, elektronikten çok, iplik iletme sistemlerini geliştirerek hızı arttırma ve belli amaçlara yönelik makineler yapma konuları üzerinde durmuşlardır [3].

    2.2 Yuvarlak Örme Makinelerinin Genel Özellikleri

    Yuvarlak örme makineleri genel olarak tüp halinde metraj kumaşların
    Üretiminde ve çorap sanayiinde kullanılırlar. Elektroniğin kullanılması ile geniş desenlendirme olanaklarına kavuşan ve giderek pazar payı artan bu makinelerin genel özellikleri aşağıda sıralanmıştır [3]:
    • Yuvarlak örme makinelerinde incelik E 2.5’ten (çorap makinelerinde)
    E 28’e kadar olabilmektedir. Bazı yuvarlak örme makinelerinde daha büyük incelikler de vardır.
    Piyasada en çok kullanılan makine incelikleri:
    a) Ribanada; 16-18 fayn
    b) İnterlokta; 18-20-22 fayn
    c) Süpremde;
    - 30/1 iplikte 26-28 fayn
    - 30/2 iplikte 20 fayn
    d) İki iplikte; 20-22 fayn’dır.
    • Makine çapları 1 inch’ten 36 inch’e kadar olabilmektedir. Bunun yanında 65 inch çapa kadar üretilmiş özel yuvarlak örme makineleri de vardır.
    • Yuvarlak örme makinelerinde sistem (kafa) sayısı konstrüksiyona göre2,4,8,12,16,18,22,26,32,36,48,56,64,72,84,96,1 08,112,120,144,
    160 ve 184 olabilmektedir.
    • Örme tekniği olarak;
    a) RL (tek plaka-tek katlı) örgüleri
    b) RR (çift plaka-çift katlı) örgüleri
    c) LL (çift plaka-tek katlı) örgüleri
    yapan yuvarlak örme makineleri vardır.
    • Makine gövdesi genellikle, üç ayak üzerine yere düz oturacak ve bütün örme elemanlarını üzerinde taşıyacak şekilde dairesel yapıdadır.
    • İplik bobinlerini taşıyan cağlıklar ya makinenin üst bölümüne dairesel olarak yerleştirilir ya da makineden bağımsız olarak makinenin yan tarafına konulur.
    • Desenlendirme, iğne-kilit ilişkisi ile sınırlı olarak veya jakar donanımları ile tek tek iğne seçimi şeklinde sınırsız olarak gerçekleştirilebilir. Bu donanımların çalışması mekanik-otomatik ve elektronik-otomatik olarak yapılabilir.
    • Kumaşın çekimi ve sarımı ayarlanır, kontrollü bir şekilde yapılır.
    • Son sistem makinelerin bütün fonksiyonel hareketleri merkezi kumanda donatımı ile sağlanır ve kontrol edilir.
    • İplik, iğne, kumaş ve makine elemanları ile ilgili hatalar ve sapmalar
    sürekli kontrol edilirler.
    • Çalışma hızları düz örme makinelerine göre daha fazladır.
    • Üretim miktarı örgü cinsine, ipliğe ve diğer özel şartlara bağlı olarak değişir.
    • Metraj olarak tüp kumaş ve biçimlendirilmiş parçaları üretilme ola-
    nağı vardır.
    2.3 Yuvarlak Örme Makinelerinin Örme Prensibi

    Yuvarlak örme makinelerindeki iğneler, dairesel iğne yatakları üzerine açılmış iğne kanallarına, yan yana dizilirler. Bu makinelerdeki bütün örme elemanları ve mekanizmaları dairesel olarak, yatay ve di--- konumlardaki iğne yatakları üzerinde bulunurlar. İğneler, iğne yatağı ve kanallar üzerinde hareketsiz ve sabit olarak duran kilit mekanizmalarından hareket alırlar. İğne yatağının dairesel hareketi sırasında, kanallar içinde hareket eden iğneler, kilit mekanizmalarından uygun hareketi alırlar ve üzerlerine yatırılan iplikleri çekerek ilmek oluştururlar. Böylece örme işlemi gerçekleşir [3].











    Şekil 2.2: Yuvarlak örme makinelerinde helezonik şekilde üretilen tüp
    örme kumaşın oluşum diyagramı
    Bazı yuvarlak örme makinelerinde ise, dairesel düzlem üzerine yerleştirilmiş iğne yatakları dönüş hareketi yapmaz. İpliklerin yerleştirildiği cağlık ve kilit sistemleri döner. Bu konstrüksiyon daha çok LL haraşo tipi ve özel örme makinelerinde kullanılır [3].

    İplikler, iğne çevresine sıralanmış çalışma birimleri içinde, teğet iğneler yardımıyla ilmek, askı veya atlama hareketine dönüşürler [3].

    Çapları giysi beden ölçülerine göre imal edilmiş çeşitli incelikteki yuvarlak örme makinelerinin, elektronik jakar tertibatları ile donatılması sonucu büyük desenli kumaşların üretimi de mümkün olmuştur [3].

    Elde edilen yuvarlak örme kumaşlar, giysi üretimi için daha sonra dikkatlice kesilerek şekil verilir ve giysi oluşturulur. İç çamaşırı üretiminde ise, atlet ve fanilalar için kesimde sadece kol ve yaka oyuntuları açılır. Bu giysilerin yanları dikişsizdir [3].

    2.4 Yuvarlak Örme Makinelerinin Temel Elemanları

    Yuvarlak örme makinelerinde, örme kumaşın üretilebilmesi için Şekil 3.3’te gösterilen mekanizmalara ve örme elemanlarına ihtiyaç vardır [3].













    Şekil 2.3: Çift plakalı bir yuvarlak örme makinesinde temel elemanların
    şematik olarak gösterilmesi
    a) Makine iskeleti (gövde, şasi)
    b) Silindir plakası
    c) Kapak plakası
    d) Silindir kilitleri
    e) Silindir kilit plakası
    f) Kapak kilitleri
    g) Kapak kilit plakası
    h) İplik kılavuzu (mekik)
    i) İplik bobini
    j) Cağlık
    k) İplik kontrol ünitesi
    l) İplik dolaşmasını engelleyen kılavuz
    m) İplik gerginlik kontrol ünitesi
    n) İplik besleme ünitesi (furnisör)
    o) Yuvarlak örme kumaş
    p) En açıcı sistem
    r) Kumaş çekme tertibatı
    s) Kumaş sarma silindiri

    Yuvarlak örme makinelerindeki temel mekanizma ve elemanlar şu şekilde sınıflandırılırlar [3]:
    1. Makine iskeleti (gövde, şasi)
    2. Hareket verme ve iletme mekanizmaları
    3. Cağlık, iplik sevk ve kontrol elemanları
    4. Örücü makine elemanları
    a) Örücü iğneler
    b) İğne yatakları
    c) Kilit mekanizmaları (örme çelikleri)
    d) İplik kılavuzları (mekikler)
    5. Desenlendirme mekanizmaları
    6. Kumaş çekme ve sarma mekanizmaları
    7. Kumanda donanımları
    8. Kontrol ve güvenlik elemanları


    2.4.1 Makine İskeleti (Gövde ve Şasi)

    Yuvarlak örme makinelerinde, makine gövdesi; tek parça blok veya birleşik konstrüksiyon halinde yapılan, bütün hareketli ve hareketsiz çalışan parçaları üzerinde taşıyan, çalışma sırasında makinenin hareketsiz durmasını ve sarsıntılardan etkilenmemesini sağlayan temel iskelet yapıdır.













    Şekil 2.4: Yuvarlak örme makinelerinde makine iskeletinin şematik gös-
    terimi
    a) Alt şasi kısmı
    b) Üst şasi kısmı
    Yuvarlak örme makinelerinin şasi kısmı ikiye ayrılır:
    1. Alt şasi kısmı: Ayakları, motoru, hareket verme şanzıman sistemini
    ve kumaş çekme aparatını üzerinde taşıyan gövde
    kısmıdır. Kumaş çekme mekanizması alt şasinin yarı
    yüksekliğine dizayn edilmiştir [3].
    2. Üst şasi kısmı: Silindir iğne yatağı ile silindir taşıyıcı gövde ve kapak
    iğne yatağı ile kapak taşıyıcı diskinin oluşturduğu
    gövde üst kısmıdır [3].

    Fakat tek plakalı makinelerde kapak iğne yatağı ve kapak taşıyıcı diski bulunmaz [3].

    Yuvarlak örme makinesinin çalışma emniyetinin ve üretilecek mamulün kalitesinin yüksek olmasının temel şartı, makine şasisinin sağlam ve
    kalitesinin iyi olmasıdır. Makinenin şasi kısmı mutlaka burulma sertliğine sahip olmalıdır. Bu şekilde hızlanma ve frenleme sırasında şasi kısmına gelecek zararlar önlenmiş olur. Şasinin diğer bir görevi ise, makine üzerinde oluşan titreşimleri absorblamaktır [3].

    Makinede yüksek hızın oluşmasından dolayı, elektronik kumanda donatımı makinenin yanına konulmalıdır. Bu sayede, makinede bir arıza oluştuğu anda, makine hemen kapatılarak kumaş üzerinde oluşacak hatanın minimum seviyede tutulması sağlanır. Fakat bu durum, makinenin hızlanma süresini uzatır ve şaside büyük burulma kuvvetleri oluşmasına sebep olur [3].

    Yuvarlak örme makinelerinde iskelet dizaynı yapılırken dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bunlar şu şekilde sıralanır [3]:
    • Örme kumaş üretimi sırasında, makinede çalışan işçinin kumaşı rahat görebileceği ve hatayı oluştuğu anda tespit edeceği şekilde iskelet dizaynı yapılmalıdır.
    • Makinenin şasi kısmı, diğer parçaların çalışma akışını bozmayacak
    şekilde yerleştirilmelidir.
    • Hareket ve elektrik donatımlarının tehlike yaratmayacağı şekilde dizaynı yapılmalıdır.
    • Makine fazla alan kaplamamalıdır.
    • Çalışma anındaki hareketlere rağmen, sarsıntısız ve dengeli bir halde
    durabilmeli ve oluşabilecek titreşimleri absorbe etmelidir.
    • Makinenin şasi kısmı burulma sertliğine ve savrulma güvenliğine sahip olmalıdır.

    Bunun için yuvarlak örme makinelerinde genellikle üç ayak üzerine dizayn edilmiş ve yukarı doğru tartan bir iskelet yapısı vardır. Bu ayaklardan her birine ısı, hareket kontrol ve elektronik mekanizmaları yerleştirilmiştir [3].














    Şekil 2.5: Yuvarlak örme makinelerinin üç ayaklı ana taşıyıcı iskelet
    yapısının cağlıklarla birlikte şematik gösterilişi,örnek boyutları
    A) Makine iskeletinin yandan görünüşü
    B) Makine iskeletinin üstten görünüşü

    2.4.2 Hareket Verme ve İletme Mekanizmaları

    Yuvarlak örme makinelerindeki hareket verme mekanizmalarının asıl
    görevi, makine işletme güvenliğini ve üretilen kumaş kalitesinin yüksek olmasını sağlamaktır. Modern bir hareket verme mekanizmasından istenen özellikler şu şekilde açıklanır [3]:
    • Makine, frenlemeden sonra çalıştırıldığı zaman işletme hızına kesintisiz bir şekilde yükseltilmelidir.
    • Oluşabilecek bir arıza anında makine geciktirilmeden durdurulmalıdır.
    • Makine devrinin ve örgünün kontrolü için elle çalışan bir hareket
    mekanizması olmalıdır,
    • Otomatik seyir için dönme sayısı verilmelidir.
    • Bakım ve temizleme işlemi için devir sayısı verilmelidir.
    • Boşa çalıştırma ve iğne yataklarının dönüşünü senkronize eden mekanizma, silindir ve kapak iğne rayı arasında bulunmalıdır.

    Yuvarlak örme makinelerinde hareket verme ve iletme mekanizmaları, artan devir ve sistem sayılarına paralel olarak oldukça büyük bir yüklemeye göre tasarlanırlar [3].

    Yuvarlak örme makineleri ya direkt olarak elektrik motoru ile ya da ortak bir transmisyon teşkilatı ile hareket ettirilirler. Her makine; makine çapı, sistem sayısı, makine inceliği, iplik ve örme kumaş özelliklerine göre farklı hızlarda ve yüklemelerde çalıştırılabildiğinden, motor gücü de bu özelliklere göre değişir. Uygun güçteki elektrik motorundan alınan hareket, kayış kasnak vasıtasıyla ana mile iletilir. Ana milden de uygun dişliler ve şanzıman yardımıyla dağıtım yapılarak iplik sevk hareketi organlarına, örücü üniteye, kumaş çekme ve sarma kısımlarına iletilir [3].
    Bazı makine konstrüksiyonlarında ise aynı hareket kaynağından yararlanılarak pervane donatımına, toz emme, hava üfleme ve yağlama mekanizmalarına da hareket verilebilir. Bu mekanizmalar ana motordan ayrı olarak, küçük özel motorlardan aldıkları hareket ile çalıştırılırlar. Bu tür makinelerde, hareketin ayrıntılı olduğu yer genellikle örücü ünitelerdir. Örücü üniteye gelen hareket;
    - İğne yataklarına (iğneler hareketli, kilit sabitse),
    - Kilitlere hareket veren yatağa ve cağlığın topluca dönmesini sağlayan
    bloğa (iğneler sabit, kilit hareketli ise),
    - İğne hareketi ile birlikte seçim ve dönme işlemi için jakar donatımına iletilir [3].



















    Şekil 2.6: Modern yuvarlak örme makinelerinde hareket verme ve iletme
    elemanları ile mekanizmasının makine şeması üzerinde
    gösterilişi
    a) Motor
    b) Kayış
    c) V kasnak
    d,e,f) Dişliler
    g) Ana mil
    h) Silindir taşıyıcı
    ı) Silindir yatağı
    i,j) Dişli
    k,l) Kapak iğneleri tahrik dişlisi
    m) Kapak yatağı
    n) Kumaş çekme silindirleri
    o) Sarma silindiri
    ö) Yuvarlak örme kumaş
    p) Motor
    r) Tahrik mili
    Makinenin durmasından sonra, yan tarafında bulunan bir kol vasıtası ile, makine mekanik olarak el ile döndürülebilir. Böylece iğnelerin ve diğer örücü elemanların hareketleri daha rahat bir şekilde izlenebilir [3].

    Yuvarlak örme makinelerinde, motordan alınan hareketin diğer aksamlara iletilişi üç prensiple olur [3]:
    1. Alın dişlisi tertibatı ile
    2. Konik dişli tertibatı ile
    3. Sonsuz dişli tertibatı ile

    Yakın zamana kadar konik dişli kullanılmaktaydı. Bu prensipte hareket eden motor ve şanzıman dışarıda olduğundan hareket, mil vasıtasıyla dışarıdan verilir. Bu durum;
    - Makineye gelen yükü arttırır.
    - Çalışan kişi için tehlikeli ve zordur.
    - Süratli çalışmaya imkan tanımaz [3].













    Şekil 2.7: Konik dişli tertibatı

    Daha sonra ise daha süratli, dengeli ve güvenli olan sonsuz dişli geliştirilmiştir. Fakat günümüzde, hem çok daha süratli hem de makine gövdesi içinde bulunduğundan temiz, güvenli ve kullanışlı olduğu için çoğunlukla alın dişlisi kullanılır [3].











    Şekil 2.8: Alın dişlisi tertibatı


    2.4.3 Cağlık ve İplik Sevk, Kontrol Elemanları

    2.4.3.1 Cağlık

    Yuvarlak örme makinelerinde, örme işlemine katılan iplikler, bobinler halinde hazırlanırlar. Bu bobinler, ipliklerin düzgün bir şekilde örme bölgesine sevk edilmesi için cağlık adı verilen bir taşıyıcı üzerine yerleştirilirler [3].

    Eski tip makinelerde cağlıklar, makinenin üst kısmına bağlı olarak dairesel bir şekilde yapılırdı. Yeni tip makinelerde ise, makineden bağımsız olarak ayrı bir parça halinde dizayn edilirler [3].








    Şekil 2.9: Yuvarlak örme makinelerinde cağlık tiplerinin şematik
    gösterilişi
    A) Üstten cağlıklı sistem
    B) Yandan cağlıklı sistem
    a) Cağlık
    b) Makine















    Şekil 2.10: Üstten cağlıklı yuvarlak örme makinelerinin şematik
    gösterimi
    a) Cağlık
    b) Bobinler
    c) İplik kontrol ve sevk üniteleri
    d) Makine gövdesi
    Günümüzde daha çok yandan ve yerden beslemeli cağlıklar tercih edilmektedir. Bu sistemin kullanımının avantajları şunlardır[3]:
    - Yer tasarrufu sağlar,
    - Büyük bobin kullanabilme imkanını arttırır.
    - İplik rezerve kontrolünün rahat bir şekilde yapılmasını sağlar.
    - Daha rahat ve güvenli çalışılabilir.
    - Yüksek sistemli makinelere uygundur.










    Şekil 2.11: Yandan cağlıklı yuvarlak örme makinesinin şematik
    gösterimi
    a) Cağlık
    b) Bobinler
    c) İplik sevk boruları
    d) İplik besleyiciler (furnisör)
    e) Örme ipliği
    f) Örme elemanları
    g) Yuvarlak örme kumaş
    h) Vantilatörler

    Son yıllarda cağlıklar kapalı bir fanus içine alınmıştır. Fanusun içinde özel bir klima tertibatı vardır ve iplikler buradan borularla iletilir. Böylece ipliğin tozlanması önlenmiş olur ve iplik, dış ortam kliması ile ilişkili olmadığından neme doymuş olarak en sağlam halinde bulunur[3].

    Cağlıktaki bobinler üzerinden sağılan iplikler, iğnelere gelinceye kadar aşağıdaki kısımlar üzerinden sevk edilirler:

    Düzgünlük yoklama ve kontrol elemanları

    Çalışılan ipliğin numarasına bağlı olarak farklı iplik geçme delikleri bulunur. Her iplik, numarasına uygun delikten geçirilmelidir. Bu şekilde kalın ve hatalı kısımlar iğnelere geçemeden kontrol edilerek örme hatalarının önlenmesi sağlanır [3].
    Gerginlik kontrolü ve sinyal lambaları

    Gerginliği fazla olan ve kalınlık yoklama kısmından zor geçen ipliklerin, örme kumaş üzerinde hata oluşturmaması için, kontrol lambasının yanması ile makinenin durmasını sağlarlar [3].
    2.4.3.2 İplik Sevk Sistemleri

    İplikler ön kontrollerden geçtikten sonra örgünün iplik ihtiyacına göre, çeşitli ayar durumlarına uygun şekilde, belirli bir sevk hızı ve gerilimle iğnelere iletilirler. Yuvarlak örme makinelerinde kullanılan iplik sevk prensipleri aşağıda kısaca açıklanmıştır [3].

    Negatif iplik sevki

    İpliklerin serbest olarak, yalnızca gerginliğinin kontrol altında tutulması ile uygulanan, örgünün şekline ve örme ayarlarına bağlı olarak örücü elemanların aşağıdan ipliği çekmesi yöntemidir. Buna kuvvete bağlı iplik sevki de denir. Her beslemenin farklı olduğu durumlarda, desenli örgülerde ve özel hallerde kullanılır. Bu yöntemde ilmek düzgünsüzlüklerini tam olarak kontrol etmek mümkün değildir. Ringelli ve jakarlı makinelerde uygulanır [3].

    Pozitif iplik sevki

    İpliklerin, merkezi bir mekanizma ile hız ve sevk miktarlarının ayarlanması ve ilmeğin ihtiyacı kadar ipliğin üstten beslenerek sevk edilmesidir. Buna şekle bağlı iplik sevki de denir. Bu prensipte ilmek boylarına gelen iplik eşitlenebilir. Doku kalitesi daha düzgün ve yüksek olur. Bantlı ve dişli iplik sevk prensipleri en belirgin örnekleridir [3].

    Birleşik iplik sevki

    İplik gerginliklerinin pozitif şekilde rezerve edilip, negatif şekilde çekildiği veya hem gerginlik hem de sevklerinin pozitif olarak yapıldığı yeni bir yöntemdir. Böylece daha iyi bir iplik hızı ve gerginlik kontrolü sağlanır, daha verimli çalışılır ve kaliteli bir doku elde edilir [3].

    2.4.3.3 Sevk Elemanları

    İplik sevk sistemlerini gerçekleştiren sevk ediciler aşağıda kısaca açıklanmıştır [3].

    Band furnisörü

    Çoğunlukla büyük çaplı yuvarlak örme makinelerinde, özellikle her sistemdeki iplik miktarını sabit tutmak amacı ile kullanılırlar. Her sistem için, üzerinden sonsuz band geçen bir role takılmıştır. Band, hareketini bir alın dişlisi üzerinde bulunan kasnaktan alır. Kasnak çapını büyütüp küçültmek suretiyle band hızı ve sevk edilen iplik miktarı değiştirilebilir.
    Bu sistemde ipliklerin hepsi aynı hızla çalışır ve bobin üzerine direkt düğüm yoklayıcısı yerleştirilir. Elektrikli kopuk yoklayıcı üzerinden iplik furnisöre gelir ve band ile role arasından, dönen bandın hızına uygun olarak bobinden çekilir [3].


















    Şekil 2.12: A) Band furnisörü ile pozitif iplik sevk mekanizması
    a) Bobin
    b) İplik besleme kasnağı
    c) Besleme bandı
    d) İplik verici rolesi
    e) İplik yakalayıcısı
    f ) İplik kılavuzu (mekik)
    B) Band furnisörünün büyütülmüş hali

    Bu sistemde iplik, role ile band arasından sevk ediliyorsa pozitif olarak, bandın altından sevk edilmiyorsa negatif olarak iplik sevki gerçekleştirilir [3].

    Yığmalı (rezerveli) furnisör

    Daha çok jakarlı yuvarlak örme makinelerinde uygulanır. Jakarlı örgülerde, pozitif iplik sevkine uyan furnisörler kullanılmaz veya iptal edilir. Çünkü her sistemde, iğnelerin farklı hareketleri ve farklı iğne seçimi nedeniyle farklı miktarda iplik gerekir. Yığmalı furnisörler, bobinlerden çıkan bozuklukları kapatmak ve iğnelere gerekli ipliği, değişmeyen gerginlik altında vermek için kullanılırlar. Furnisör üzerindeki iplik miktarı, iplik cinsine bağlı olarak 5-20 m arasında değişir [3].

















    Şekil 2.13: Yığmalı furnisör ile iplik sevki
    a) Bobin
    b) İplik
    c) Yığmalı furnisör
    d) İplik kılavuzları

    Dişli furnisör

    Tüm sistemlerde birbirinden bağımsız olarak bulunan konik dişli şeklindeki dişli iplik sevk ediciler, merkezi ayarlama ile çalışarak iğneye gidecek olan gerekli iplik miktarını ayarlarlar. Dişlilerden biri makine hızına uygun olarak dönerken, ikinci dişli diğeri ile kavrama durumundadır. Dişliler birbirini ne kadar çok kavrarsa, iğnelere o kadar fazla iplik sevki gerçekleşir [3].















    Şekil 2.14: Dişli furnisör ile pozitif iplik sevki
    a) Konik dişli
    b) Delikli sarkaç (iplik gerginliğini ayarlar)
    c) İplik sevk kontrol ayarı
    d) İplik kılavuzu
    e) Bobin

    Roleli furnisör

    Yüksek hızla dönen, yüzü parlatılmış konikten yapılmıştır. İplik, katlar halinde konik çevresine sarılır ve buradan iplik kılavuzuna gider. Yüksek bir iplik sevki için, üzerine hızla alınan iplik gerginliği yükseltilerek gerilim farkları giderilir ve farklı gerilimdeki ipliğin ilmek yapması önlenir [3].

    2.4.4 Örücü Makine Elemanları

    Makine üzerinde örme işlemini yapan, hareketli ve hareketsiz kısımlar örücü makine elemanlarını oluşturur [3].

    2.4.4.1 Örücü İğneler

    Yuvarlak örme makinelerinde tek ucu kancalı iğneler, yuvarlak örme haraşo makinelerinde ise çift ucu kancalı iğneler ile çalışılır [3].







    Şekil 2.15: Kancalı-dilli iğnenin şematik yapısı ve kısımları
    a) İğne kancası
    b) İğne dili
    c) İğne boynu
    d) İğne gövdesi
    e) İğne ayağı

    Diğer bir iğne çeşidi de esnek uçlu iğnedir. Fakat hızlı çalışmaya ayak uyduramadığı, yeni desenlendirme imkanlarına uygun olmadığı, dayanıksız olduğu ve sistem sayısını azalttığı için önemini yitirmiştir [3].

    Çözgülü örmede kullanılan ve hızın artmasında büyük rolü olan sürgülü iğnelerin ise yuvarlak örme makinelerinde de kullanılabilmesi için çalışmalar yapılmaktadır [3].

    2.4.4.2 İğne Yatakları

    Yuvarlak örme makineleri, düz örme makinelerindeki iğnelerin dairesel şekilde yerleştirilmesi ile elde edilmişlerdir. Ancak bu makinelerdeki iğ-
    neler, iğne yatağındaki iğne kanallarına yerleştirilirler ve bu kanalların üzerinde bulunan kilit parçaları tarafından ilmek hareketinin yaptırılması için tahrik edilirler. İğne yataklarının numarası, makine inceliğini belirler [3].

    İğneler arası mesafe fazla yani, iğne yatakları arasındaki mesafe geniş ise ilmekler daha büyük olur. Mesafe az olursa, ilmekler küçük, dolayısı
    ile doku daha sık olur [3].

    Yuvarlak örme makineleri tek plakalı veya çift plakalı olarak üretilir. Tek plakalı makinelerde sadece silindir iğne yatağı, çift plakalılarda ise hem silindir hem de kapak iğne yatağı bulunur. Fakat çift plakalı makinelerin sadece bir yatağı çalıştırılarak tek plakalı halde kullanılmaları mümkündür [3].








    Şekil 2.16: Silindir iğne yatağının görünüşü
    a) Silindir yatağı ve silindir iğneleri
    b) Açık silindir kilitleri
    c) İplik seçiciler
    d) Örme iplikleri

    a) Silindir yatağı: Diklemesine iğne kanallı ve iğnelerin iniş-çıkış
    hareketi yaptığı iğne yatağıdır. İğnelerine silindir
    iğneleri denir [3].
    b) Kapak yatağı: Yatay iğne kanallı ve iğnelerin gidiş-geliş hareketi
    yaptığı iğne yatağıdır. İğnelerine kapak iğneleri denir.

    Ayrıca iğneler, üzerinde bulundukları yatakla birlikte dairesel olarak da hareket ederler. İstenen çalışmanın yapılabilmesi için, iğne yataklarının birbirleriyle olan aralıkları iyi ayarlanmış olmalıdır. İğne yatakları; Makine iğnelerini belirleyen aralıklarla açılmış kanalları olan ve bu kanallara iğnelerin yerleştirildiği makine elemanlarıdır. Dairesel dönüş sırasındaki aşınmaya dayanıklı, üstün nitelikli çelik veya çelik alaşımlarından yapılırlar. Ayrıca çok iyi bir şekilde yüzey tesfiye işleminden geçirilirler [3].

    İğne yataklarının yapımında aşağıdaki hususlara önem verilmelidir [3]:
    - İğnelerin her türlü hareketine uygun olmaları,
    - Kilidin üzerinde rahatlıkla hareket edebilmeleri,
    - İplik kılavuzunun hareketine elverişli olmaları gerekir.













    Şekil 2.17: Yuvarlak örme makinelerinin iğne yatakları
    a) Kapak iğne yatağı
    b) Silindir iğne yatağı

















    Şekil 2.18: Silindir iğne yatağı ile kapak iğne yatağının ve iğnelerinin
    leştirme ve çalışma konumları.
    a) İplik kılavuzu
    b) Silindir kilit ünitesi
    c,d) Silindir kilidi
    e) Oynar kam
    f) Silindir iğnesi
    g) Silindir iğne yatağı
    h) Kapak iğne yatağı
    ı,j,k) Kapak kilitleri
    l) Kapak iğnesi

    Çift plakalı yuvarlak örme makinelerinde, silindir ve kapak iğneleri birbirlerine 90 derecelik açı ile dik konumda çalıştırılırlar. Kapak iğne yatağı, silindir iğne yatağının üstüne monte edilir. Ayrıca iğnelerin birbirlerine göre dik fakat çapraz olarak yerleştirilmesi ile ribana düzeninde çalışan yuvarlak örme makineleri oluşturulur. İki çeşit iğne kullanılarak yerleşimin birbirlerine göre dik ve karşılıklı olarak yapılmasıyla da makineler interlok düzeninde çalışırlar [3].

    Haraşo örme makinelerinde ise iğne yatakları, üst üste ve aynı hizada birbirini karşılayacak şekilde yerleştirilir [3].

    2.4.4.3 Kilit Mekanizmaları (Örgü Çelikleri)

    Yuvarlak örme makinelerinde, klasik konstrüksiyonda kilit mekanizmaları sabit olarak görev yaparlar. İğne ve platin kilitlerinin temel görevleri;
    - İstenilen örme şekline göre iğnelerin tek tek hareketlerini sağlamak,
    - Örgü hareketlerini (ilmek,askı,atlama) düzenlemek,
    - İlmek sıklığını ayarlamaktır [3].

    Hareketin büyüklüğü iğnenin ebatına, formuna ve tutma-düşürme platinine bağlıdır [3].












    Şekil 2.19: Tek plakalı yuvarlak örme makinelerinde kullanılan kilit
    mekanizmasının şematik yapısı.
    A) Silindir kilidi
    a) Silindir iğnesi
    b) Örme bölgesi
    c) İğne yükselme bölgesi
    d) Örme zamanı
    e) İğne çekim bölgesi
    B) Platin kilidi

    Ayrıca, farklı ayak boylarında iğnelerle veya yardımcı platinlerle çalışıldığında, bunların çalışması veya çalışmaması için seçme görevini de yapabilirler. Bu görevlerini iyi bir şekilde yerine getirebilmesi için, iğne yatakları gibi, aşınmaya dayanıklı ve üstün nitelikli çelik veya çelik alaşımlarından yapılmaları ve çok iyi bir şekilde yüzey tesfiye işleminden geçirilmeleri gerekir [3].

    İğnelere hareket verebilmesi için kilitlerin iç kısmında sabit veya hareketli bir mekanizma şekli bulunur. Bu mekanizmanın şekil almasında iğne ayak yüksekliği ve boyu rol oynar. Bu nedenle mekanizmanın şekli, ayak genişliğine ve verilebilecek örgü hareketi türüne göre belirlenir [3].









    Şekil 2.20: Tek plakalı makinelerde silindir kilitlerinin dıştan görünüşü
    a) İplik kılavuzları
    b) Silindir kilitleri










    Şekil 2.21: Çift plakalı makinelerde silindir ve kapak kilitlerinin dıştan
    görünüşü
    a) Kapak kilitleri
    b) İplik kılavuzları
    c) Silindir kilitleri
    d) İplikler
    e) İğne kontrol dedektörleri

    İğne, kilit içindeki kanallarda hareket ederken şu pozisyonlardan geçer:
    - İlmek için tam yükselme pozisyonu
    - Askı için yarım yükselme pozisyonu
    - Atlama için düz bir kanal üzerinden (yükselmesiz) geçme pozisyonu
    - Mekanizmanın geliş kısmına eklenen, ileri-geri veya aşağı-yukarı hareketli bir parça ile ilmek boyu ve sıklık pozisyon ayarı
    - İlmek aktarma pozisyonu










    Şekil 2.22: Kilit mekanizmasının gerçek görünüşü














    Şekil 2.23: Silindir kilidinin iç yapısı
    a) Uzun ayaklı iğne
    b) Kısa ayaklı iğne
    c) Kısa iğne çekme parçası
    d) Kısa iğne karşı çekme parçası
    e) Uzun iğne çekme parçası
    f) Uzun iğne karşı çekme parçası
    g) İlmek kamı
    h) Askı kamı
    i) Atlama kamı
    j) Rölyef kamı














    Şekil 2.24: Silindir kilidinin dış yapısı
    a) İlmek boyu ayar yeri
    b) İlmek boyu ayar skalası
    c) Gerginlik ayarları

    Kilitler tek, çift veya fazla çeşit iğne çalıştırabilecek şekilde yapılabildikleri gibi, konstrüksiyon olarak tek veya çift sistem bloku halinde de yapılabilirler [3].















    Şekil 2.25: Kapak kilidinin iç yapısı

    Yukarıda sayılan hareketlerin yapılabilmesi için uygun kilit parçaları gereklidir. Bunlar:
    a) İğne kaldırıcı; iğneleri normal düz konumdan örme pozisyonuna getirir.
    b) İğne indirici; iğnelerin aşağı inmesine yardımcı olan karşılama parçasıdır. İğneleri normal pozisyondan, ilmek sıkma ve düşürme pozisyonuna getirir.
    c) Karşılama parçası; iğneleri, ilmek sıra pozisyonundan normal pozisyona getirir.
    d) Emniyet ve iğne sevk parçaları; iğnelerin düzgün bir şekilde sevkini
    sağlar ve aynı zamanda kilidin üst kısmını kapatır.
    e) Sıklık parçası; ilmek sıralarının düzgün olarak yapılmasını sağlar, ilmek sıklığını ve yüksekliğini ayarlar [3].

    Yuvarlak örme makinelerinde, kilit mekanizması genellikle sabit olarak çalışır [3].















    Şekil 2.26: Süprem makinesinin kilit mekanizmasının açık görünüşü















    Şekil 2.27: Tek plakalı makinelerde iğnelerin kilit kanallarına göre
    hareketlerinin şematik gösterimi
    a) İğne yatağı
    b) İğneler
    c) Kilit
    d) Kilitteki iğne yolu
    e) İğne ayağı









    Şekil 2.28: İnterlok makinelerinde kullanılan değiştirilebilir silindir ve
    kapak kilitlerinin şematik gösterimi
    a) Kapak kilit segmanı
    b) Silindir kilit segmanı
    c) Uzun ayaklı iğne
    d) Kısa ayaklı iğne

    2.4.4.4 İplik Kılavuzları

    İplik kılavuzları; değişik örme amaçlarına göre çeşitli şekillerde yapılabilen, üzerinde ipliğin geçtiği kanal ve gözler bulunan, örmeye yardımcı elemanlardır. Her sistem için en az bir adet iplik kılavuzu yerleştirilir [3].

    İplik kılavuzlarının yuvarlak örme makinesindeki ana görevleri, bobinlerden gelen kontrol edilmiş ve gerginliği ayarlı ipliği en uygun şekilde yatırarak iğnelere vermektir. Ayrıca örme sırasında serbest halde kalan kapanacak iğne dillerini tutarlar ve kapanmalarına engel olurlar [3].







    Şekil 2.29: İplik kılavuzlarının örme esnasında çalışma pozisyonları
    a) İplik
    b) İplik kılavuzları
    c) İğneler
    d) İğne kontrol dedektörü

    Her sistemde, incelik ve sistem genişliğine göre çalışan iğne sayısı, iplik kılavuzunun genişliğini belirler. Bu genişlik, makine inceliğine ve kilit konstrüksiyonuna bağlı olarak değişir. İplik kılavuzunda, arasından iplik sevk edilen özel bir delik açılmıştır. Bu delikler ipliğin kesilmesini önlemek için porselen vb. ile kaplanır ve iğneye zarar vermemesi için iğne tarafındaki iç yüzü sertleştirilerek iyice parlatılır [3].










    Şekil 2.30: İplik kılavuzlarının iğnelere göre çalışma pozisyonlarının
    şematik gösterimi
    a) İplik kılavuzu
    b) Silindir iğneleri
    c) Kapak iğneleri
    d) Mekik gözü

    Çok sistemli yuvarlak örme makinelerinde, iplik kılavuzları genellikle iplik besleme çemberine fikse edilir ve böylece çevresel yönde topluca ayarlanırlar. İplik kılavuzları, iplik besleme bloğu tarafından tutulur. Kapak kilidi, plaka parçasına üstten vidalanır ve radyal olarak ayarlanır [3].
    Yuvarlak örme makinelerinde iplik kılavuzu (mekik) ayarı

    İğnelere doğru iplik beslemesi, iplik kılavuzunun doğru yerleşimine, ilmek yüksekliğine ve hareket eden dillerin tam kapanmalarına bağlıdır. İplik kılavuzu ile silindir iğneleri arasındaki ayar, kancalı dilli bir silindir iğnesinin geçebileceği şekilde olmalıdır. Bu ayar yaklaşık olarak, kısa dilli iğnelerde 0.5 mm, uzun dilli iğnelerde ise 1 mm kadardır. Bu aralık daha küçük olduğunda, iğne dilleri eğrilebilir ve iğne kancaları yıpranabilir. Daha büyük olduğunda ise iplik yatırımı güvenli olmaz [3].










    Şekil 2.31: Tek plakalı makinelerde iplik kılavuzu, iğne ve platinlerin
    birbirlerine göre ayar durumları
    a) İplik kılavuzu
    b) İğne
    c) Platin









    Şekil 2.32: Çift plakalı makinelerde iplik kılavuzları ile iğnelerin
    birbirlerine göre konumları
    a) Silindir iğnesi
    b) Kapak iğnesi
    c) İplik kılavuzu

    Makine çift plakalı ise iplik kılavuzu ile kapak iğneleri arasında da ayar yapılmalıdır. Burada, iplik kılavuzu, kapak iğnelerinin dillerine değmeyecek şekilde ayar yapılır. Ayrıca iplik kılavuzlarının kendi aralarındaki ve topluca ayarları da uyumlu olmalıdır [3].

    2.4.5 Desenlendirme Mekanizmaları

    Örme kumaşların üretiminde çeşitli tertibatlar ve örme teknikleri ile,kumaş yüzeyinin görünüşünü renkli veya tek renk olarak değiştirmek a-macı ile farklı efektler ve motifler oluşturulmasına desenlendirme denir [2].

    Yuvarlak örme makinelerinde özellikle jakar tertibatı ve elektroniğin adaptasyonu ile sınırsız desenlendirme olanakları elde edilmiştir. Bu makinelerde desenlendirmenin yapılabilmesi için makinenin bazı fonksiyonlarına istenilen kumanda edilmelidir. Bu makine fonksiyonları aşağıdaki şekilde sıralanır [2]:
    - Örücü iğnelerin hareketleri
    - İpliklerin hareketleri
    - Doku çekim tertibatının hareketleri

    Yuvarlak örme makinelerinde desenlendirme yöntemleri, kumanda tertibatlarına ve deseni oluşturan makine fonksiyonuna göre ya da özel isimlerle tanımlanmaktadır.

    2.4.5.1 İğne ve Kilit Dizimleri ile Yapılan Desenlendirme

    Yuvarlak örme makinelerinde, iğne düzenlemeleri ve iğnelere kumanda eden kilit tertibatı düzenlemeleri ile gerçekleştirilen ve sınırlı şekilde desenlendirmeye olanak tanıyan desenlendirme tekniğidir. Yapılan düzenlemelerle, iğnelerin ilmek, askı ve atlama hareketlerini belli bir düzen içinde oluşturmaları sağlanarak desenlendirme gerçekleştirilir. Genellikle tek renkli çalışmalarda uygulanmasına rağmen çok renkli çalışmalar yapmak da mümkündür [2].

    Yuvarlak örmede kilit düzenlemeleri

    Yuvarlak örme makinelerinde dört tip kilit vardır:
    • Basit kilit (sadece ilmek yapar)
    • İlmek ve atlama yapan kilit
    • İlmek ve askı yapan kilit
    • İlmek, atlama ve askı yapan üç yollu kilit











    Şekil 2.33: A) Kapak kilidi
    B) Silindir kilidi
    a) Örme pozisyonu
    b) İlmek oluşturma kamı
    c) Askı pozisyonu
    d) Atlama pozisyonu
    e) Kılavuz kamı










    Şekil 2.34: Üç yollu silindir kilidi
    a) İplik kılavuzları
    b) İğneler
    c) Kilit (kapalı görünüş)
    d) Üç yollu kilit (açık görünüş)

    Yuvarlak örmede iğne düzenlemeleri

    Yuvarlak örme makinelerinde iğne özellikleri, kilit özelliklerine uygun olmalıdır. İğnelerde ilmek, askı ve atlama yapılmasını sağlayan özellikler şunlardır [2]:
    • İğne boylarının farklılığı
    • İğne ayak boylarının farklılığı
    • İğne ayak sayılarının farklılığı

    Bu teknikle yapılan desenlendirmeye örnek olarak; tek ve çift plakalı yuvarlak örme makinelerinde, ilmek-askı kombinasyonu ile yapılan tek toplama lacoste örgü verilebilir. Bu örgü ile, kumaş yüzeyinde bal peteğine benzer bir efekt elde edilir [2].














    Şekil 2.35: İğne ve kilit dizilişleri ile yapılan desenlendirme tekniğine
    örnek
    A) Tek toplama lacoste örgünün iplik hareket raporu
    B) Tek toplama lacoste örgünün kilit (çelik) dizilişi



    2.4.5.2 İki veya Daha Fazla Farklı İplikle Yapılan Desenlendirme

    Yuvarlak örme makinelerinde, elyaf cinsi, renk, büküm, kalınlık gibi özellikleri farklı olan iki veya daha fazla sayıda ipliğin, aynı anda birlikte örülmesi ile yapılan desenlendirme yöntemidir. İki şekilde yapılabilir [2].:
    - Pelüş desenlendirme
    - Vanize desenlendirme

    Pelüş desenlendirme

    Tek plakalı (RL) ve çift plakalı (RR) yuvarlak örme makinelerinde uygulanabilen bir desenlendirme tekniğidir. Pelüş örgü, zemin örgünün bir veya her iki yüzünde oluşan ilmek halkaları (pelüş askısı) ile karakterize olur. Başka bir deyişle, pelüş örgünün oluşması için ilave bir iplik kullanılması şarttır. Bu ilave ipliğe pelüş ipliği adı verilir. Pelüş ipliği ile oluşturulan ilmek halkaları ya bütün yüzeyi kaplar veya kumaş üzerine kısım kısım uygulanır. Jakarlı pelüş kumaşlar ile yüksek hav sağlamlığı ve elastikiyet sağlanabilir [2].

    Pelüş örgü iki RL örgüsünden oluşur. Bunlardan birinde platin ilmekleri, ilmek havlarını oluşturur [2].



    Şekil 2.36: Tek plakalı makinelerde elde edilen pelüş örgünün iplik
    hareket raporu

    Pelüş örgünün oluşumu: Pelüş ipliği, kancalı iğneye, zemin ipliğinin biraz üstünde bir mesafeden verilir. Kancalı iğnelerin aşağıya doğru hareketi ve özel tutma-düşürme platinlerinin (pelüş platinleri) öne doğru hareketi ile platinin boğazı içinde ilmek oluşturulur. Hav ilmeklerinin uzunluğu (platin ilmeği) platinin boyutları ile orantılıdır [2].










    Şekil 2.37: Özel pelüş platini ve kancalı iğne ile pelüş oluşumunun
    şematik gösterimi
    a) Pelüş platini
    b) Kancalı iğne
    c) Pelüş ilmekleri
    Çift plakalı makinelerde pelüş örgü, ayaklı pelüş çivileri tarafından oluşturulur. Bu çiviler kapak iğneleri yerine, kapak kasnağına yerleştirilirler [2].

    Özel bir iplik kılavuzu, pelüş ipliğini pelüş iğnelerinin üzerine, zemin ipliğini de pelüş iğnelerinin altına koyarak, silindir iğnelerinin ilmek oluşturması ile tekrar iki RL örgüsü yapmasını sağlar. Pelüş ipliğinden oluşan platin ilmekleri, pelüş ilmeklerini teşkil eder ve ilmek oluşumundan sonra pelüş çivilerinin geri çekilmesiyle serbest kalırlar [2].











    Şekil 2.38: Pelüş örme tekniğinde iplik kılavuzunun çalışma pozisyonu
    a) Zemin ipliği
    b) Pelüş ipliği
    c) Çift gözlü mekik
    d) Pelüş ilmekli kumaş yüzü

    Vanize desenlendirme

    Renk, büküm, kalınlık, elyaf cinsi gibi özellikleri birbirinden farklı iki iplikten birinin kumaşın ön yüzünde, diğerinin ise kumaşın ters yüzünde görülecek şekilde, iğnelere beslenerek örülmeleri ile yapılan desenlendirmedir [2].









    Şekil 2.39: Vanize desenlendirmede kullanılan çift gözlü vanize
    mekiğinin ve iplikleri iğneye verişinin şematik gösterimi
    a) Vanize mekiği
    b) Örtme ipliği
    c) Zemin ipliği
    d) İğne
    Vanize desenlendirmede iplikler, belirli bir gerilim altında, belirli aralıkta, ayrı ayrı ve özel mekiklerle iğnelere gönderilirler. Fiyonk platinleri de buna uygun olarak arka arkaya iki ağızlı yapılmışlardır. Bu şekilde, her iki iplik de, aynı iğne üzerinde aynı anda fiyonk haline gelir [2].









    Şekil 2.40: Vanize desenlendirme konstrüksiyonu
    A) Vanize örgünün ön yüzünün açık ilmek görünüşü
    B) Vanize örgünün arka yüzünün açık ilmek görünüşü

    Örtme işlemi ile değişik motifler yapmak için iplikler desene göre döndürülmelidir. Bu dönüşüm özel platinler veya özel iplik kılavuzları kullanılarak sağlanabilir [2].

    Vanize örgüde renkli efektler, farklı iplikler ve desen tertibatı ile elde edilir. Burada kancalı iğneler ve örtme ipliği kılavuzları koordine edilmiştir. Bu kılavuzlar iğnelerle birlikte hareket ederler ve her biri, kendi renkli ipliğini kancalı iğneye verecek şekilde jakar tertibatı ile kumanda edilir [2].













    Şekil 2.41: Dönmeli vanize deseni oluşumu için özel vanize mekiğinin
    jakar mekanizması ile seçiminin şematik gösterimi
    a) Çivili desen tanburu
    b) Desen çivileri
    c) Aktarma çubuğu
    d) Özel vanize mekiği
    e) Vanize ipliği
    f) İğne
    2.4.5.3 Enine Çizgili Desenlendirme (Ringel Tekniği)

    Yuvarlak örme makinelerinde, özellikle süprem kumaşlarda, renkli iplikler ve mekanik teknikler veya elektronik programlama yöntemleri kullanılarak enine çizgili desen oluşturma tekniğidir. Düz yüzeyli yuvarlak örme kumaşlara uygulanır. Değişik renkteki ya da değişik cinsteki ipliklerin, desene uygun olarak, yatay sırada, bir veya birkaç sıra ara ile değişmesiyle enine çizgili desenler elde edilir [2].








    Şekil 2.42: Dört renge kadar iplik taşıyabilen enine çizgili örgünün iplik
    hareket raporu

    Renkli ve enine çizgili örme kumaşların üretimlerinde, her bir örme sisteminde, beş renge kadar iplik taşıyabilen ringel aparatı kullanılır. İplik kılavuzlarının değişimi, bir kumanda tertibatı tarafından desene göre açılıp kapatılarak yapılır [2].











    Şekil 2.43: Dört renkli iplik taşıyan iplik besleyiciler
    a) Mekik seçme tertibatı
    b) Mekikler

    Ringel aparatı, bir sistem içinde makine çalışır durumda iken iplik değiştirebilir. Böylece makinedeki hareket düzenine göre birçok renkli ilmek sıraları oluşur. İplik kılavuzları, bir delikli bant veya benzeri bir tertibat ile mekanik veya elektrikli aktarma sistemi üzerinden devreye sokulurlar veya devreden çıkarılırlar. İplik, kullanım öncesi tutulmalı ve kullanım sonrası kesilmelidir. Bu amaçla bir tutma ve kesme tertibatı kullanılır [2].

    Diğerlerinden daha ekonomik bir desenlendirme yöntemidir. Desen boyutu (enine çizgilerin kalınlığı) isteğe bağlıdır [2].









    Şekil 2.44: Kesme tertibatının çalışmasının şematik görünüşü
    a) İplik kancası
    b) Yakalayıcı
    c) Kesici
    d) Kapak iğnesi
    e) Silindir iğnesi


    2.4.5.4 Jakar Donatımları ile Desenlendirme

    Yuvarlak örme makinelerinde, en geniş desenlendirme olanağına sahip donatım jakar tertibatıdır. Bu tertibat ile hem iğnelere tek tek kumanda edilir hem de renkli iplikler sıralı olarak istenen şekilde seçilebilir [2].

    Jakarlı makinelerde, kapak iğneleri uzun ve kısa iğneler olarak düzenli bir şekilde ayarlanmalıdır. Bu ayarlama genellikle 1:1 (bir uzun bir kısa)
    düzeninde yapılır. Silindirde ise jakara göre istenen iğne seçilir. Bu iğnelerin hepsi birden çalışır kabul edilir [2].

    Jakarlı örmelerde, her sistem için desene bağlı olarak tek tek iğne seçimi söz konusudur. Bunun için gerekli olan desen tertibatları, belli birtakım iğneleri mekanik veya elektronik olarak yakalamalı veya örme pozisyonuna getirebilmelidir. Bu görev;
    - Desen platinleri
    - Desen çarkları (diskleri veya dişlileri)
    - Çivili desen tamburları
    - Programlanabilir desen dişlileri
    - Kumanda manyetikleri
    tarafından yerine getirilir [2].

    Bütün desen tertibatları silindir iğnelerine kumanda ederler. Kapak iğneleri ile kumaşın arka yüzü meydana getirilir. İğnelere üç şekilde kumanda edilir [2]:
    • İğnelerin direkt olarak seçimi
    • İğnelerin indirekt olarak seçimi
    • İğnelerin elektronik olarak seçimi

    Yuvarlak örme makinelerinde, yukarıda sıralanan jakar mekanizmaları genel olarak iki grupta incelenirler [2]:
    Sınırlı (mekanik) desenlendirmeli jakar tertibatları

    Yuvarlak örme makinelerinde kullanılan jakar tertibatlarından desen platinleri, desen çarkları ve çivili desen tamburları sınırlı desenlendirme olanaklarına sahiptirler [2].

    Bu tertibatlarla, silindir plakasında 72-276 ilmek çubuğu genişliğinde desenler yapmak mümkündür [2].
















    Şekil 2.45: Mini jakar donanımının çalışma şeması
    A) Desen manivelası pozisyonları
    B) Desen donanımı ile iğne ilişkisinin çalışma şeması
    a) Desen çubuğu
    b) İğne çubuğu
    c) İğne
    d) Desenlendirme tertibatı
    e) Desen manivelası

    Sınırsız (elektronik) desenlendirmeli jakar tertibatları

    Yuvarlak örme makinelerinde kullanılan jakar tertibatlarından programlanabilir desen dişlileri ve kumanda manyetikleri sınırsız desenlendirme olanaklarına sahiptirler. Bu jakar tertibatları ile, bütün silindir çevresi boyunca ve istenilen yükseklikte desenler yapmak mümkündür. Bunun için bütün sistemlerde, her bir silindir iğnesi desene göre çalıştırılır veya çalıştırılmaz. İğne seçimi elektronik olarak yapılır. Elektronik kumandalı desen tertibatlarında, desen sinyalleri elektronik ve elektromanyetik sistemler ile değerlendirilir [2].

    Çift plakalı jakarlı makinelerde, silindir iğneleri desene göre itilirler. Kumaşın ön yüzünde desen oluşturan ilmekler, arka yüzünde atlama yaparlar [2].

    Jakar sisteminde desen verileri, desen işleme bilgisayarı üzerine koyulur ve bu bilgiler bir okuyucu kafa yardımıyla bilgisayara aktarılır. Hatasız halde manyetik banda kaydedilen bu bilgiler ile bir film şeridi elde edilir ve bu şerit kumanda ile iğnelere sinyal verir [2].

    Film bandının çalışma prensibi: Her silindir iğnesinin altında bir desen itici bulunur. Bir yay vasıtası ile bu desen itici kilit içine itilir. Kumanda yayı, kumanda manyetiği tarafından çekilerek iğnenin ilmek yapması sağlanır. Kumanda manyetiğine verilen elektrik akımı kesildiğinde ise kumanda yayı çekilmez. Dolayısıyla, ilgili desen itici kilit içinden itilir ve iğne örme işlemini yapmadan düz bir hat üzerinde ilerleyerek atlama yapar [2].
















    Şekil 2.46: Jakar tertibatının hareket mekanizmasının şematik
    gösterimi
    a) Kontrol mıknatısı
    b) Kontrol yayı
    c) Seçici çubuk
    d) Silindir iğnesi
    e) İtici yay
    f) Desen itici
    g,h ) Desen itici ayağı
    ı) Desen iticinin çalışma ayağı

    Desen rapor yüksekliği film uzunluğu sonucu oluşur. Elektronik kumanda, motif yapımına ve özellikle silindir iğnelerinin düzenlenmesine yardımcı olur. Silindir iğnelerinde desene uygun seçim sınırsız olarak yapılabilir. Ancak kapak iğnelerinde bu mümkün değildir ve bu iğneler sadece kumaşın arka yüzündeki sınırlı desenleri oluşturabilirler. Arka yüzde üç desen oluşabilir [2]:
    • Ringel desenli arka yüz
    • Dimi desenli arka yüz
    • Boyuna çizgili arka yüz
    2.4.5.5 Aktarmalı (Transfer) Desenlendirme

    Yan yana veya karşılıklı iğnelerin üzerindeki ilmeklerin yarım, tam, dağıtma vb. ilmek şeklinde iğneden iğneye aktarılması ile yapılır. Delikli, gözenekli ve düzenli desenler elde edilir. Yuvarlak örme makinelerinde aktarmalı desenlendirme iki şekilde yapılabilir [2]:
    • Bir iğne üzerindeki ilmeğin yanındaki iğneye aktarılması
    • Bir iğne üzerindeki ilmeğin karşısındaki iğneyi aktarılması


















    Şekil 2.47: Aktarmalı desenlendirmede kullanılan özel aktarma
    iğnesinin ve aktarma platininin yapısı
    A) Aktarma iğnesi
    B) Aktarma platini
    Yandaki iğneye ilmek aktarma

    Her iki iğnede bir ilmek bacağı, bir iğne aktarma teşkilatı yardımı ile komşu iğneye aktarılır. Birinci iğne üzerinde kalan diğer bacak, kullanılan 1:1 baskı çarkı yardımıyla düşürülür. Böylece birinci iğnedeki ilmek tamamen yandaki iğneye aktarılmış olur [2].

    Karşıdaki iğneye ilmek aktarma

    Silindir iğnelerindeki ilmekler, kapak iğnelerine desen tertibatları ve özel aktarma iğneleri kullanılarak aktarılır. Yuvarlak örme makinelerindeki iğneler sürekli kavrama halinde olduğu için, iğne kanallarının yana doğru kayma hareketini yapması imkansızdır. Aktarma iğneleri hem silindir hem de kapak yatağına yerleştirilebilirler. Böylece kapak iğnesi ilmeklerinin de silindir iğneleri üzerine aktarılması mümkün olur. Delikli görünümün desene göre gerçekleşmesi istendiğinde ise, silindir ilmekleri jakar desen tertibatı ile seçilerek aktarılır [2].












    Şekil 2.48: Aktarmalı desenlendirme konstrüksiyonu
    A) Silindir iğnesi ilmeğinin, kapak iğnesine transfer edilmesi
    a) Silindir aktarma iğnesi
    b) Kapak iğnesi
    B) RL örgüde aktarma ilmeğinin yapılması


    2.4.5.6 Havlu Desenlendirme

    Havlu örme tekniğine göre, iki ipliğin aynı anda örme bölgesindeki iğnelere beslenmesiyle yapılan desenlendirmedir [4].

    Yuvarlak örme havlu kumaş makinelerinin en belirgin özelliği, ilmek havı oluşturmak için özel bir tertibatla yerleştirilmiş platinlerin bulunmasıdır. Bu platinler, hav ipliklerini kumaş yüzünden 1.5-3.5 mm kadar dışarı çekerler [4].










    Şekil 2.49: İlmek havı oluşturma platini ve çalışma pozisyonları
    a) İlmek havını oluşturan platin burnu
    b) Normal ilmekleri oluşturan platin burnu
    c) İlmek havı oluşturma platini
    d) Kancalı dilli iğne
    e) İlmek havı

    Elektronik iğne kontrollü mini jakarla kombine edilmiş desenlendirme imkanı vardır. Genellikle 26-30 pus arasında ve 16-18-20-22 fayn inceliklerinde makineler kullanılır [4].






    Şekil 2.50: Havlu örme makinesinin cağlıklarla birlikte yandan ve
    üstten şematik görünüşü ve boyutları

    Havlu örme makinelerinde çift gözlü mekikler kullanılır ve iki iplik aynı anda iğnelere yatırılır. Bu nedenle kumaştaki her ilmek, bir zemin ve bir hav ipliği olmak üzere iki ayrı iplikten meydana gelir. Havlu yüzeyi oluşturan halka, hav ipliği ile oluşur. Hav iplikleri, hav platinleri ile dışarıya çekilerek ilmek havını meydana getirir. Zemin iplikleri ise, örme kumaşın temel yapısını oluşturur. İpliklerin biri ön diğeri arka yüzde görülür [4].

    Yuvarlak örme kadife kumaş: Örme kadife kumaşlar, havlu örme makinelerinde üretilirler. Kumaş örüldükten sonra, ilmek havları tıraşlama işlemi ile kesilir ve fırçalanır. Böylece kumaş kadife görüntüsü alır [4].

    2.4.6 Kumaş Çekme ve Sarma Mekanizmaları

    Yuvarlak örme makinelerinde üretilen kumaş, çekim silindirleri tarafından örüldüğü gerginlikte çekilerek sarılmalıdır. Kumaş çekme ve sarma mekanizması, makinenin ana tahrik mekanizmasından hareket alır veya doğru akımlı bir motor kullanılır. Kumaş, aşağıya çekimi yapılırken, normal eninden bir miktar daralarak girinti oluşturur [3].

    Yuvarlak örme makinelerinde kullanılan kavisli genişletici, çok geniş olacak şekilde ayarlanırsa, tüp kumaşın genişletici üzerinden kayması zorlaşır ve bu durum ilmeklerin deforme olmasına sebep olur [3].

    Kumaş çekme ve sarma mekanizmasında aranan özellikler aşağıda
    sıralanmıştır:
    • Kullanılan iplik ve yapılan örgünün çeşidine göre çekim kuvvetinin kademesiz olarak ayarlanabilir olması
    • Çekilecek olan kumaş miktarının, örülmüş olan miktara göre ayarlanabilmesi
    • Bütün iplik türlerinin, kumaş çekme silindirleri arasından geçmesi
    • Çekim kuvvetinin, tüp kumaşın bütün genişliğince eşit olması
    • Kumaş yüzeyinde hasar oluşturmaması

    Dokunun çekilmesindeki gerginlik, iğne üzerindeki eski ilmeğin emniyet
    ile düşürülebileceği kadar olmalıdır. Aksi halde çift ilmek hatası oluşur.
    Kuvvetli bir çekimde ise ilmekler kopar, dokuda delikler oluşur ve silindir zamanından önce kullanılmaz duruma gelir [3].
    Son sistem makinelerde ayrı bir motorla, kumaş çekme ve sarma tertibatına hareket verilerek, örülen her sistemin aynı anda çekimi ve sarımı sağlanmıştır. Böylece üniform bir çekim ve dolayısıyla ilmek boylarının aynı olduğu düzgün bir kumaş elde edilmiş olur [3].












    Şekil 2.51:Kumaş çekme ve sarma mekanizması
    a) Yuvarlak örme kumaş
    b) Kumaş topu
    c) Kumaş çekme tertibatı motoru
    d) Dişli kayış
    e) Kumaş sarma kasnağı

    Çekim silindiri olarak, üzerine yiv açılmış ve tırtıllı plastik kaplanmış 2 veya 3 tane çelik silindir kullanılır. Dokunun çıkarılması ile oluşan kıvrımların giderilmesi için, çekim silindirlerinin üzerine gerdiriciler yerleştirilir [3].

    Uygun çekim ayarı, doku örüldükten sonra yapılır. Çekim ayarı ilmeğin rahat oluşabilmesi, sıklığın değiştirilmesi ve doku eninin daraltılması için gereklidir. Çekme işlemi iki türlü yapılabilir [3]:

    Mekanik çekme

    Burada kademeli çekim söz konusudur. Bu sistemin kullanıldığı makinelerde, hafif bir yığılma olur. Ancak bu durum makine hızının ayarlanması ile giderilir. Sakıncası ise, eşit olmayan çekim sonucunda bant halinde çizgilere yol açabilmesidir [3].

    Motorlu çekme

    Burada sürekli çekim söz konusudur. Her bir sistemde ilmek, örüldüğü anda çekilir. Böylelikle periyodik bir çekim ve eşit ilmek boyu sağlanır

    Doku çekim kuvveti, ilmek sıklığı ve yüzey ağırlığını etkilediği için, bu iki örme özelliği arasında özenli ve kaliteli bir doku üretecek şekilde ayarlanmalıdır. Doku çekiminin değişmesi, kumaş üzerinde enine veya yan kenarlar arasında ilmek eğikliğine, dolayısıyla şekil ve esneklik değişikliğine sebep olur [3].

    İlmek eğikliğine neden olan hata kaynakları şunlardır [3]:
    - Sarma silindirlerinin arızalı olması
    - Doku genişletici kasnağındaki ayar bozuklukları
    - Çekim silindirlerinin iki tarafındaki ayar bozukluğu
    - Sarma çubuğunun ve başlangıçtaki sarımın bozuk olması














    Şekil 2.52: Kumaş çekme ve sarma mekanizmasının şematik görünüşü
    A) Kumaş çekme tertibatı
    B) Kumaş sarma tertibatı
    a) Kavisli kayma rayı
    b) Üç kollu kaldırıcı
    c) Tırnaklı kaldırıcı kol
    d) Ayarlı yay
    e) Hareket çarkı
    f) Çekme kolu
    g) Tırnaklı blokaj çubuğu
    h) Yay
    i) Çap kontrol çubuğu
    j) Kumaş topu
    k) Kulisli ayar noktası
    2.4.7 Kumanda Donanımları

    Günümüzde, yuvarlak örme makinelerinde desen ve üretimin hazırlanışı çoğunlukla elektronik sistemler ile yapılır. Bilgisayarlı elektromanyetik iğne seçimi kullanılan en gelişmiş kumanda tertibatıdır. Bu sistemde bilgisayarda hazırlanan desen programları disketlere kaydedilir. Bu disket makinenin kumanda bilgisayarına verilir. Bilgisayar da disketi okuyarak istenen iğne seçimini ve diğer örme hareketlerini düzenler [3].

    Elektronik kumanda donatımı;
    - Personel computer,
    - Klavye ekran ve
    - Bilgi depolama mekanizmasından oluşur [3].











    Şekil 2.53: Desen kumanda disketinin hazırlanma aşamaları

    Renk basımını sağlamak için bir alet ve dijital kumandalı video kamera sayesinde otomatik olarak deseni kaydeden aksamlardan ibarettir. Elektronik kumanda tesisatı, uygun software tarafından aşağıdaki görevleri yerine getirir [3]:
    • Desenin hazırlanması ve hafızaya alınarak saklanması
    • Değişik yapıdaki ve farklı incelikteki makinelerin çalışmalarının ve programlarının üretimi ve bu programların saklanması
    • Ana kumanda merkezi tarafından bir veya birden fazla makineye, makine ile ilgili programların yüklenmesi
    • İşletme ve üretim bilgilerinin kaydedilmesi ve bu bilgilerin makine şebekesi tarafından değerlendirilmesi
    2.4.8 Kontrol ve Güvenlik Elemanları

    Kontrol elemanları; mekanik, elektrikli ve optik olarak çalışan, bir hata oluşumunda örme işleminin hatalı olarak devam etmemesi ve makinenin zarar görmemesi için makineyi hemen durduran güvenlik elemanlarıdır [3].
    2.4.8.1 İplik Kontrol Elemanları

    İplik kontrolü, iplik sevkini ve beslemesini tamamlayan bir işlemdir. İplik kontrol elemanları aşağıda sırası ile açıklanmıştır [3]:
    a) Gerginlik yoklayıcı; ipliklerin, kılavuzlara belirli bir gerginlik altında verilmesini sağlar. Makinede çalışan ipliklerin gerginliğinin belirli bir değerin üzerine çıkmasını engelleyerek kırmızı ışığı yakar ve makine durur.
    b) Kopuş yoklayıcı; iplik kopmalarında veya iğne hasarlarından çıkan sorunlarda faaliyete geçer.
    c) Düğüm yoklayıcı; iğnelere hatalı iplik gitmesini önleyerek, iğnelerin hasar görmesini engeller. İplikteki çok kalın yerler, düğümler gibi hatalı kısımlar bu yoklayıcıdan geçerken takılır.
    d) Koparma tesisatı; iplik durdurucu ve iğne denetleyicisinden oluşur. Makinede doğan sorunlarda, bu elemanlar ipliğin kopmasını sağlar
    ve makineyi durdurur.










    Şekil 2.54: İplik kontrol elemanlarının şematik görünüşü
    a) Cağlık sehpası
    b) Bobin
    c) Düğüm ve kalınlık kontrol yoklayıcısı
    d) İplik tansiyon yoklayıcısı
    e) Furnisör
    f) İplik kılavuzu
    g) Tek ucu kancalı iğne

    2.4.8.2 İğne Kontrol Elemanları

    İğne dili açıcı yuvarlak fırçalar

    Makinenin çevresi boyunca, kapak ve silindir iğneleri için birçok dil açıcı fırça yerleştirilir. Bu fırçalar, herhangi bir sebeple açılamayan iğne dillerinin açılmasına yararlar [3].

    Yuvarlak fırçanın diğer görevleri;
    - Silindir ve kapak yatağını temiz tutmak,
    - Birikmiş elyaf kümelerini uzaklaştırmak,
    - İyi bir ilmek ve temiz bir kumaş elde edilmesini sağlamaktır.







    Şekil 2.55: İğne dili açıcı yuvarlak fırça mekanizması
    a) İğne
    b) İğne dili
    c) Fırça

    İğne yoklayıcılar

    İğne kırılmalarında ve hatalarında, kırmızı sinyal vererek makineyi durduran ve bu sayede arızanın nerede olduğunun tespit edilmesini sağlayan iğne kontrol elemanlarıdır. İğne dilinin açılmadığı durumlarda, dil yoklayıcıya çarpar ve yukarı doğru itilen yoklayıcı elektrik sinyali ile devreyi keserek makineyi durdurur [3].













    Şekil 2.56: İğne yoklayıcılar
    A) Kapak iğnelerinin kontrolü
    B) Silindir iğnelerinin kontrolü
    a) İğne dedektörleri
    b) Kapak iğnesi
    c) Silindir iğnesi

    2.4.8.3 Doku Kontrol Elemanları

    Doku kontrol elemanları, örme sırasında ve örme sonrasında görev yapan elemanlar olarak ikiye ayrılır [3]:

    Örgü sırasında yapılan kontrol

    Bu aletler optik sisteme göre çalışırlar. Belirli örgüler, delikler ve ilmeklerin düzgünsüzlüğü problem yaratır. Bu aletlerin hassas bir şekilde ayarlanması için uzun zamana ihtiyaç olduğundan, aynı örgünün makinede uzun süre çalışması gerekir [3].

    Ayrıca delik yoklayıcılar olarak isimlendirilen, doku yığılmasını önleyici
    kontrol dedektörleri kullanılır. Dokuda bir yığılma meydana geldiği zaman, silindir ve kapak iğne yataklarının tam ortasına ve dokuya değmeyecek şekilde yerleştirilen delik yoklayıcılar, kontrol ucunun oluşan yığılmaya çarpması ile doku hatası devam etmeden makineyi durdurur [3].

    Örgü sonrası yapılan kontrol

    Örülen doku, genişletici çemberden geçerek sarma silindirine gelir. Burada fotosel yardımıyla kontrol edilir. Dokuda delik olduğunda, fotosel ışığı dışarıya geçirerek makineyi durdurur [3].













    Şekil 2.57 : a) Delik yoklayıcı
    b) Kapak plakası
    c) Silindir plakası

    2.5 Yuvarlak Örme Makinelerinin Sınıflandırılması

    Yuvarlak örme makineleri, çok çeşitli açılardan sınıflandırılabilir. Sistem sayısına, makine çaplarına ve makine inceliklerine göre yapılan sınıflandırmalar aşağıdaki tablolarda sırası ile verilmiştir [3].










    Tablo 2.1:Yuvarlak örme makinelerinin sistem sayısına göre sınıflandırılması














    Tablo 2.2: Yuvarlak örme makinelerinin inceliklerine göre sınıflandırılışı














    Tablo 2.3: Yuvarlak örme makinelerinin çaplarına göre sınıflandırılışı

    Bu tablolarda gösterilen sınıflandırmalar örme sanayiinde, sadece detayları tamamlayıcı bilgiler olarak kullanılırlar. Örme piyasasında kabul edilen ve günümüzde en çok tercih edilen sınıflandırma aşağıdaki gibi yapılmaktadır [3]:
    1. Tek plakalı (tek yataklı) yuvarlak örme makineleri
    a) RL süprem örme makineleri
    b) RL iki iplik örme makineleri
    c) RL üç iplik örme makineleri
    d) RL ringelli örme makineleri
    2. Çift plakalı (çift yataklı) yuvarlak örme makineleri
    a) RR ribana örme makineleri
    b) RR interlok örme makineleri
    c) LL haraşo örme makineleri

















    Şekil 2.58: Tek plakalı yuvarlak örme makinesinin elemanları
    a) Örücü iğne
    b) Platin
    c) İplik kılavuzu
    d) Kilit
    e) İğne yatağı
    f) Platin yatağı














    Şekil 2.59: Çift plakalı yuvarlak örme makinesinin elemanları
    a) İplik kılavuzu
    b) Silindir kilit ünitesi
    c) Silindir iğne yatağı
    d) Silindir iğnesi
    e) Silindir iğne ayağı
    f) Silindir kilit kanalı
    g) Kapak kilit ünitesi
    h) Kapak iğne yatağı
    i) Kapak iğnesi
    j) Kapak iğne ayağı
    k) Kapak kilit kanalı

    2.6 Yuvarlak Örme Kumaşların Sınıflandırılması

    2.6.1 Örme Yüzeylerine Göre Yapılan Sınıflandırma

    En yaygın olarak yapılan sınıflandırma şeklidir. Yuvarlak örme kumaşlar, örme yüzeylerine göre üç sınıfta incelenirler [4]:
    1. RL örgü yüzeyleri
    2. RR örgü yüzeyleri
    3. LL örgü yüzeyleri

    2.6.2 Genel Görünüşlerine Göre Yapılan Sınıflandırma

    Bu sınıflandırma şekli daha çok desenlendirme tekniğine dayalıdır. Aşağıdaki gibi sıralanır [4]:
    1. Düz (desensiz) yuvarlak örme kumaşlar
    2. Jakarlı yuvarlak örme kumaşlar
    3. Ringelli (enine çizgili) yuvarlak örme kumaşlar
    2.6.3 Makine Çaplarına Göre Yapılan Sınıflandırma

    Bu ayrımda, yuvarlak örme kumaşlar beş sınıfta incelenirler [4]:
    1. İplik, bant vb. dar enli örme (1-2.5 inch arası)
    2. Çorap örmeler (2.5-8.5 inch arası)
    3. Dar enli (beden ölçülü) yuvarlak örme kumaşlar (13-18 inch arası)
    4. Standart geniş enli yuvarlak örme kumaşlar (20-32 inch arası)
    5. Çok geniş enli (teknik vb. amaçlı) yuvarlak örme kumaşlar (34 inch ve üstü)

    2.6.4 Piyasada Kullanılan İsimlerine Göre Sınıflandırma

    • Süprem örme kumaş
    • Lacoste örme kumaş
    • Pike örme kumaş
    • İki iplik örme kumaş
    • Üç iplik örme kumaş
    • Pelüş örme kumaş (havlu ve kadife)
    • Müflon (yüksek havlı jarse/saçaklı) örme kumaş
    • Vanize (plattier) örme kumaş
    • Ringelli (enine çizgili) örme kumaş
    • Ribana örme kumaş
    • İnterlok örme kumaş
    • Selanik örme kumaş
    • Burelet örme kumaş
    • Petinet örme kumaş
    • Balık ağı örme kumaş
    • Pekstil jarse örme kumaş
    • Düğümlü örme kumaş
    • Jakarlı örme kumaş
    • Çapraz hortumlu örme kumaş
    • Rölyef örme kumaş
    • Ajur (aktarmalı) örme kumaş
    • Likralı örme kumaş [4].

    2.7 Yuvarlak Örme Kumaşların Kullanım Alanları

    Yuvarlak örme kumaşlar çok geniş bir kullanım alanına sahiptirler. Kısaca özetlemek gerekirse; kadın ve erkek dış giyimi, kazak, hırka, gömlek, iç giyim, yatak ve masa örtüleri, mefruşat, duvar kaplamaları, endüstriyel kumaşlar, bebek giyimi, spor giyim, banyo ve plaj giysileri, çorap, külotlu çorap, eldiven, havlu, pelüş dokular, kadife, taklit kürk, yaka, kol, manşet vb. olarak kullanılırlar [4].

    Yuvarlak örme makinelerinde en çok iç giyim, yazlık-kışlık spor giyim, sportif faaliyet giysileri (eşofman, forma vb.) ve deniz giysileri oluşturmak için kullanılan kumaşlar metraj olarak üretilirler [3].
    Ayrıca en önemli kullanım alanları arasında ev tekstili ve çorap sanayii
    bulunmaktadır. Özellikle ince külotlu ve külotsuz bayan çoraplarının ü-
    retimi tamamen özel yuvarlak örme makinelerinde yapılır [3].

    Yuvarlak örme makinelerinin iç giyim ve deniz giysilerindeki en önemli avantajı ise, beden ölçüsüne göre tüp halinde esnek kumaş üretiminin mümkün olmasıdır. Bu şekilde yanları dikişsiz atlet, fanila ve mayo yapma olanağı vardır [3].

    Bunların dışında yuvarlak örme makineleri, az da olsa örme- sökme metodu olarak bilinen tekstüre metodu için de kullanılırlar [3].





































    BÖLÜM 3

    3. YUVARLAK ÖRMEDE YENİ TEKNİKLER
    3.1 Open Base (Açık Taban) Yuvarlak Örme Makinesi

    Vignoni firması tarafından üretilen ve Open Base (Açık Taban) adı ile piyasaya sunulan bir seçenektir. 30 inch silindir çapındaki bütün yuvarlak örme makineleri için uygun bir sistemdir. Bu sistemin özelliği; tüp halinde örülen kumaşın, silindire sarılmadan önce bir bıçak vasıtası ile yalnızca bir tarafından kesilmesini, açılmasını ve silindire açık en şeklinde sarılmasını sağlamasıdır. Kumaş sarım silindirinin eni, standart yuvarlak örme makinelerinde kullanılan silindirlerin iki katı kadardır. Kesim işleminden sonra kumaş kenarları, iki silindir tarafından gerdirilir ve kumaş tam olarak açıldıktan sonra sarım işlemi gerçekleştirilir. En önemli avantajı; kumaşın, silindirler tarafından baskı görmemesi ve kırışma probleminin tamamen çözülmüş olmasıdır [5].






























    Şekil 3.1: Open Base yuvarlak örme makinesi




















    Şekil 3.2: Yuvarlak örme kumaşın açık en halinde silindire sarılması



















    Şekil 3.3: Open Base yuvarlak örme makinesinin üstten ve yandan
    şematik görünüşü ve boyutları

    3.2 SH-VW 1 Tek Plakalı Yuvarlak Örme Makinesi

    Fukahama firması tarafından üretilen SH-VW 1 di--- sarım yapan tek plakalı bir yuvarlak örme makinesidir. Bu makinenin özelliği; üst bölümünde 180 iplik masurasının takılabildiği, dişlilerle hareket verilen ve dönen bir bobin sehpasının bulunmasıdır. Burada kullanılan iplikler, farklı renklerde olabilirler ve kumaşta boyuna yönde çizgiler oluştururlar. En önemli avantajı; atlama yapılmadan boyuna çizgiler elde etmek mümkün olduğu için, örülen kumaşın arka yüzünün görünümünün, standart yuvarlak örme makinelerinde üretilen kumaşlara göre çok daha düzgün olmasıdır. Ayrıca kumaş mukavemeti de daha fazladır [6].

    Makine hızını ve üretim kapasitesini arttırmak için geliştirilmiş di--- sarma sistemli bir yapıda üretilmiştir. Özellikle dişli sisteminin geliştirilmesine önem verilmiş ve İngiliz yapımı yatak ve dişli sistemleri kullanılmıştır. Uzun zaman ve yüksek hızlı çalışmalarda makine parçaları daha fazla yağ alarak çalışırlar. Bu durum çalışma sıcaklığını azalttığı gibi makinenin ömrünü de arttırmaktadır [6].

    Makinede merkezi ilmek kontrol sistemi kullanılır. Yarda başına ağırlık ve ilmek değişimi çok hızlı gerçekleştirilir. Bilgisayar destekli kilit tutucular, uzun süreli çalışmalarda %100’lük ayar güvenliğini temin eden nümerik ayarlamalar için doğru değerlendirmeye sahiptir. Ayrıca örgü çelikleri kolaylıkla değiştirilebilir ve çalışma sırasında, ipliğin çapraz geldiği ya da tozlandığı durumlarda makine bir cihaz vasıtası ile durdurulur. İpliğin, hava tabancası ile istenilen yere geçirilmesi mümkün olduğu için zamandan ve işçilikten tasarruf edilir [6].

    Makinede bulunan dokunma tipli kontrol paneli ile günlük üretim, vardiya ve hız takip edilebilir. Güvenlik demirleri, sensör ile donatılmıştır ve açıldıkları zaman makine durur. 60 kademeli çekim sistemi ve pozitif iplik besleme sistemi kullanılır [6].
    SH-VW 1 makinesinin spesifikasyonları
    Çap: 26 inch-30 inch
    Besleyici: 3-4 besleme/inch
    Fayn: 14-32















    Şekil 3.4: SH-VW 1 tek plakalı yuvarlak örme makinesi




















    Şekil 3.5: Yuvarlak örme kumaşın boyuna çizgilerini oluşturan iplik
    masuralarının takıldığı bobin sehpası
















    Şekil 3.6: SH-VW 1 tek plakalı yuvarlak örme makinesinin üstten ve
    yandan şematik görünüşü ve boyutları


    3.3 Silver Çorap Örme Makinesi

    Matec firması tarafından üretilen Silver çorap örme makinesi, ribli, linksli, jakarlı ve linksli-jakarlı erkek ve çocuk çoraplarının üretiminde kullanılır. Makinenin özelliği; yüksek hızlı, çift silindirli, tam elektronik kontrollü ve bir ya da daha fazla besleme sistemli olmasıdır. İleri-geri hareketini sağlamak için, kasnaksız çalışan bir elektrik motoru mevcuttur. İlmek ve besleyici kontrollü elektronik olarak yapılır. Bağımsız kişisel bilgisayar kullanılarak linksli ve desenli programlar yapılması mümkündür [7].
    Silver çorap örme makinesinin aşağıdaki maddeleri mevcuttur [7]:
    • Silver 1: Tek örme başlıklı ve tek besleme sistemlidir.
    • Silver 2: Tek örme başlıklı ve çift besleme sistemlidir.
    • Silver 2R: Tek örme başlıklı ve çift besleme sistemlidir.
    • Silver 2LJ: Tek örme başlıklı ve çift besleme sistemlidir.
    • Silver 3LJ: Tek örme başlıklı ve üç besleme sistemlidir.
    • Silver 2F.6: Tek örme başlıklı ve çift besleme sistemlidir.
    • Silver 2LJ F.6: Tek örme başlıklı ve çift besleme sistemlidir.
    • Silver 1F.3: Tek örme başlıklı ve tek besleme sistemlidir.
    • Silver 1DH: Çift örme başlıklı ve tek besleme sistemlidir.



























    Şekil 3.7: Tek örme başlıklı Silver 2LJ çorap örme makinesi


































    Şekil 3.8: Çift örme başlıklı Silver 1DH çorap örme makinesi


















    Şekil 3.9: Çift örme başlıklı çorap örme makinesinin önden ve yandan
    şematik görünüşü ve boyutları

































    Şekil 3.10: Tek örme başlıklı çorap örme makinesinin önden ve yandan
    şematik görünüşü ve boyutları

    3.4 HF Çorap Örme Makinesi

    Matec firması tarafından üretilen HF çorap örme makinesi bayan külotlu çoraplarının üretiminde kullanılır. Bunun yanısıra süprem kumaş, ağ dokusu, örülerek eklenmiş band ve desenlerin üretilmesi de mümkündür. Makinenin özelliği; tek silindirli, dört besleme sistemli ve tam elektronik kontrollü olmasıdır. Bütün besleme sistemlerinde, tek mıknatıs tarafından elektronik olarak iğne seçimi yapılır. Ürünün farklı bölgeleri için kişisel bilgisayar ile programlanabilen ve değişebilen ilmek düşürme uygulanabilir. Bütün fonksiyonlar, kendilerini korur, tanımlar ve elektronik olarak kontrol edilirler. Desenler, boyutlar ve desen girişi programlanabilir. Makine, windows tabanında, güçlü grafik yazılım programına sahiptir. İlmek çeliklerinin yeri, grafiğe ve üretilen ürüne göre maksimum 1.2 mm yukarı ve aşağı kaydırılabilir [7].

    HF çorap örme makinesinin aşağıdaki modelleri mevcuttur [7]:
    • HF 2.7 S
    • HF 2.7 VM
    • HF 4.7 S
    • HF 4.7 VM
    • HF 2.9 S-VM
    • HF 4.9 S-VM
    • HF 6.7 VM

    Bütün modeller tek örme başlıklı ve dört besleme sistemlidir.
































    Şekil 3.11: HF çorap örme makinelerinin önden ve yandan şematik
    görünüşü ve boyutları

















    Şekil 3.12: HF 6.7 VM çorap örme makinesi
    3.5 Elektronik Yuvarlak Örme Makinesi

    Santoni firması tarafından üretilen, tek silindirli elektronik yuvarlak örme makinelerinde, maksimum esneklikte, vücut ölçüsüne uygun, dikişsiz ve bütün halde giysi üretimi yapılmaktadır. Bu makineler erkek ve bayan iç giyimi, deniz giysileri, spor giyim (body, tayt vb.), dış giyim (stretch kıyafetler), tıbbi ürünler, bayan külotlu çorapları, erkek ve çocuk çorapları üretiminde faaliyet gösterirler. Giysilerin bütün halde ve dikişsiz olarak üretilmesi, bu makinelerin kullanımının gün geçtikçe artmasının en önemli faktörüdür. Dikişsiz ve esnek giysiler, kullanıcıya maksimum özgürlük, rahatlık, güven, hareket kolaylığı ve memnunluk hissi verirler. Ayrıca elastik yapıda üretildikleri için tüm vücut ölçülerine uyum sağlarlar. Renk ve tasarım olanakları da çok çeşitlidir. Örülen giysiler, makinenin yan tarafına monte edilmiş bir torbanın içinde toplanırlar [8].

    Elektronik yuvarlak örme makinesinin aşağıdaki modelleri mevcuttur [8]:
    • SM8-8 TOP: Tek plakalı ve 8 besleme sistemlidir.
    • SM8-V : Tek plakalı ve 8 besleme sistemlidir.
    • SM8-8 CF : Tek plakalı ve 8 besleme sistemlidir.
    • SM12-CF : Tek plakalı ve 12 besleme sistemlidir.
    • SM9 : Çift plakalı ve 12 besleme sistemlidir.
    • SM9-S : Çift plakalı ve 12 besleme sistemlidir.
    • SM9-ST : Çift plakalı ve 20 besleme sistemlidir.

    Tek plakalı makinelerde pamuk, nylon iplikleri ve lycra ile karışımları, çift plakalılarda ise pamuk, nylon, yün iplikleri ile nylon ve pamuğun lycra ile karışımları kullanılır [8].




























    Şekil 3.13: SM8-8 TOP tek plakalı elektronik yuvarlak örme makinesi
















    Şekil 3.14: SM8-8 TOP ve SM8-V modellerinin önden ve üstten şematik
    görünüşü ve boyutları






























    Şekil 3.15: SM9 çift plakalı elektronik yuvarlak örme makinesi















    Şekil 3.16: SM8-8 CF ve SM12-CF modellerinin önden ve üstten şema-
    tik görünüşü ve boyutları




















    Şekil 3.17: SM9, SM9-S ve SM9-ST modellerinin önden ve üstten
    şematik görünüşü ve boyutları



























    SONUÇ

    Son yıllarda gerek düz gerekse yuvarlak örme alanında elektroniğin kullanılmaya başlaması , kumaş kalitesinin artmasını ve makine veriminin optimum hale getirilmesini sağlamıştır. Bunun sonucunda, örme ürünlerine gösterilen talep artmış ve bu ürünlerin kullanım alanları genişlemeye başlamıştır. Bu durum, örmeciliğin geliştirilmesi için yürütülen çalışmaların hızlandırılmasını gerektirmiş ve özellikle yuvarlak örme alanında büyük gelişmeler kaydedilmiştir.

    Yuvarlak örme makinelerinde üretilen kumaşların kalitesinin iyileştirilmesi için yapılan başarılı çalışmalar sonucunda, çok önemli yeniliklere sahip olan Open Base ve SH-VW1 yuvarlak örme makineleri geliştirilmiştir.

    Open Base; tüp halinde örülen kumaşın bir kenarından kesilerek açık en şeklinde silindire sarılmasını sağlamaktadır. Bu sayede kumaş üreticilerinin en sık şikayet ettikleri , kumaş formunun bozulması, kat izi oluşması ve kırışması gibi kumaş kalitesini olumsuz yönde etkileyen problemler konusunda kesin çözüme ulaşmıştır.

    SH-VW1 ise; mekanik yöntemle çalışan ve kumaşta boyuna yönde çizgilerin oluşmasını sağlayan bir makinedir. Standart yuvarlak örme makinelerinde, kumaş boyunca çizgiler elde etmek için, iğnelerin her sırada ve çok sıklıkla atlama hareketi yapmaları gerekir. Ancak bu durum hem kumaş mukavemetini düşürür hem de kumaşın arka yüzünün düzgünlüğünü bozar. SH-VW1 ile bu problemler tamamen çözülmüş ve kumaş kalitesi açısından önemli bir gelişme sağlanmıştır.

    Yeni tekniklerden Silver ve HF çorap örme makineleri, her türlü çorap üretiminde kullanılmakta ve çorapları bütün halde örülmüş olarak üretmektedirler. Ayrıca , elektronik kontrollü olmaları hem de makine veriminin artmasını hem de çok çeşitli desenler elde edilmesini sağlamaktadır.

    Elektronik yuvarlak örme makinesinin özelliği de, tüm vücut ölçülerine uygun ve çok yüksek esneme özelliğine sahip giysileri bütün halde üretmesidir. Çok ince kumaşlardan elde edilen giysilerin özellikle yan dikişleri, hem görüntü hem de kullanım kolaylığı açısından kullanıcıları her zaman rahatsız etmiştir. Bu sorun yeni elektronik yuvarlak örme teknolojisi ile giderilmiş ve giysilerin dikişsiz olarak üretilmesi mümkün olmuştur.

    Yukarda anlatılan ve gerçekten büyük önem taşıyan yeni teknolojiler sayesinde , örme sektörünün diğer tekstil sektörlerine göre rekabet gücü artmıştır. Bu sektörün geleceğinin çok parlak olduğu ve mevcut yeniliklerin ilerleyen zamanla birlikte daha da geliştirileceği kanaatindeyim

    KAYNAKÇA:
    1. Tekstil Teknolojisi Elyaf’tan kumaş’a, Mehmet YAKARTEPE- Zerrin
    YAKARTEPE, cilt NO:8, sayfa NO:2225-2236, 1.baskı, İstanbul,1995

    2. Tekstil Teknolojisi Elyaf’tan kumaşa, Mehmet YAKARTEPE- Zerrin
    YAKARTEPE, cilt NO:8 sayfa NO:2330-2341, 1.baskı,İstanbul,1995

    3. Tekstil Teknolojisi Elyaf’tan kumaşa, Mehmet YAKARTEPE- Zerrin
    YAKARTEPE, cilt NO:9 sayfa NO:2689-2748,1.baskı,İstanbul,1995

    4. Tekstil Teknolojisi Elyaf’tan kumaşa, Mehmet YAKARTEPE- Zerrin
    YAKARTEPE, cilt NO:9 sayfa NO:2479-2493,1.baskı,İstanbul,1995

    5. Vignoni firmasının Makine Katalogları

    6. Fukuhama firmasının Makine Katalogları

    7. Matec firmasının Makine Katalogları

    8. Santoni firmasının Makine Katalogları

  2. #2
    Yeni Üye

    Exclamation acil!!

    slm kardesim ya benim tez icin bu yayınladıgın konuya ihtiyacım var ama burda tablolar falan gorunmuo.mail adresime atabilirmisin bi zahmet.gercekten cok ihtiyacım var yollarsan sevinirim.bekliorum simdiden tesekurler.iyi calısmalar.. the-miku@hotmail.com themikuu@gmail.com onderbilir@gmail.com bunlardan birisine yollarsan sevinirim. kendine iyi bak

  3. #3
    Yeni Üye

    Standart Önemlİ

    ÜSTAD MERHABA
    PAYLAŞTIĞIN BİLGİLER İÇİN SANA ÇOK TEŞEKKÜR EDERİM ÇOK GÜZEL HAZIRLANMIŞ FAKAT RESİMLERİ GÖRÜNMEDİĞİ İÇİN EKSİK KALMIŞ SENDEN RİCAM BU KONUYU tristan2007@mynet.com adresine resimlerle mail atabilrimisin veya burada görebilirmiyim.Teşekkürler

  4. #4
    Yeni Üye

    Standart

    eline sağlık . güzel bir çalışma ama resimler görünmüyor. konuyu mail atabilirmisin . armaganhuseyin@hotmail.com

    şimdiden sağol.

  5. #5
    Yeni Üye

    Standart

    slm verdiğiniz bilgiler için çok teşekkürler ama şekiller olmadığından ekdikkalıyor ricaetsem şekilleri mail adresime gönderebilirmisin acil

  6. #6
    Yeni Üye

    Standart

    slm mail adresimi vermeyi untmuşum ceysu_10@hotmail.com teşekkürler

  7. #7
    Yeni Üye

    Standart

    Merhabalar,

    Verdigin belgiler gercekten cok guzel. Sekilleri bana da mail atabilirsen cok sevinirim. cbabac@yahoo.com

  8. #8
    Yeni Üye

    Standart

    ellerine sağlık gerçekten ama resimlerde çıksa daha süper olacak rica etsem zelif60@yahoo.com adresine resimleri gönderirmisin

  9. #9
    Yeni Üye

    Standart

    Hocam şekiller benim bitirme aaaaimede acil lazım oldu maile atarsan çok sevinirim... elnino_60@hotmail.com bu hafta sonuna kadar lazım tabi buraya bakabilirsen..

  10. #10
    Yeni Üye
    ibswisch - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart

    öncellikle eline sağlık sadece bu konu için değil tekstil adına açtığın diğer koaaaaar içinde...
    eğer resimleri mail atabilirsen ayes862000@gmail.com adresim atamazsanda saol...

Benzer Konular

  1. örme Kumaş Hatalari
    By xCaLiBrEx in forum Tekstil
    Cevaplar: 7
    Bölüm Listesi: 09-09-2009, 12:16 AM
  2. Tarİhe GİrİŞ Ve İlkÇaĞ Uygarliklari
    By xCaLiBrEx in forum Tarih
    Cevaplar: 1
    Bölüm Listesi: 10-15-2008, 09:42 PM
  3. Tarİh Felsefesİne GİrİŞ
    By ByemonaR in forum Felsefe Bilimi
    Cevaplar: 0
    Bölüm Listesi: 10-29-2006, 02:23 AM

Beğenilen Sayfayı İşaretleyin

Beğenilen Sayfayı İşaretleyin

Yetkileriniz

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • Eklenti Ekleyemezsiniz
  • You may not edit your posts
  •  
[Gizlilik Politikası]-[UslanmaM Kuralları]-[UslanmaM İletişim/Contact]