Genetik testle seçilen çocuklar
Genetik testle seçilen çocuklar Embriyonlar arasından genetik testle seçilerek dünyaya gelen bu bebeklerden üçünün de ortak özelliği mavi gözlü ve kumral olmaları. Ailelerindeki sağlık sorunları nedeniyle anne rahmine yerleştirilmeden henüz 7-8 hücreye bölünmüş embriyonken genetik testle ayıklanan Damla Ali ve Zeynep bilimin ulaştığı noktanın canlı kanıtları.
Tıp teknolojisi ve birikimi sağlıksız bebeklerin daha hücre halindeyken tanınmasını sağlıyor. Yaklaşık 200 genetik hastalık PGT (Preimplantasyon Genetik Tanı) yöntemiyle saptanabiliyor. Sorunlu embriyonlar elenerek yerlerine sağlıklı olanlar seçiliyor. Gebelik bunlarla devam ediyor. Gelişmeler aynı hızla devam ederse aileler gelecekte belki de bebeklerini ısmarlayabilecek. Sarışın kızıl uzun boylu zeki resim ya da müzik yeteneği olan naif suça eğilimi olmayan diye sipariş verilebilecek!
İlk kez ABD’li moleküler biyolog Alan Handyside’nin 1990’da kullandığı PGT sadece sağlıklı embriyonların seçilmesine hizmet etmiyor. Hastalıkların kuşaktan kuşağa taşınmasını da önleyebiliyor. Bugüne kadar PGT uygulanmış dünyada 5 binden fazla Türkiye’de yaklaşık 300 bebeğin doğduğu tahmin ediliyor.
Bugün için 200 civarında kalıtsal hastalık PGT yardımıyla ayıklanıyor. Tanımlanmış genetik hastalık sayısının çoğu nadir görülen 2 binin üzerinde olduğu düşünülürse “bu sayı hálá az”.
Doğmamış bebeğe PGT yapabilmek için tüp bebek yöntemleri diye bilinen yardımla üreme tekniklerinin kullanılması şart. Yani anneden toplanan yumurtalarla babadan alınan spermlerin laboratuvar ortamında döllenmesi. Döllenmeyle elde edilen embriyonlar üç gün (bazı merkezde beş gün) bekletiliyor. Böylece tek hücreden ortalama sekiz hücre gelişiyor. Hücrelerden biri embriyon biyopsisi denilen işlemle yani çok ince bir iğneyle çıkarılıyor.
Alınan tek hücrenin henüz herhangi bir organ ya da doku yapma görevi bulunmadığı için embriyon işlemden zarar görmüyor. Aranan hastalığa göre ya kromozom ya da DNA’sına ileri teknik araçlar ve yöntemlerle bakılıyor. Down sendromu gibi sorunlar kromozomda talasemi kistik fibrozis gibi hastalıklar ise DNA’da aranıyor.
Genetik test en geç 24 saat içinde tamamlanıyor. Embriyonda sorun yoksa anne rahmine girmeye hak kazanıyor! Bu nedenle aynı anda çok sayıda hastalık aramak mümkün değil. Sorun yoksa embriyon dördüncü en geç beşinci günde rahme yerleştiriliyor.
Anne gebeliği sırasında rutin tarama testlerini sürdürüyor.
HAYAT KURTARMAK İÇİN DE AYNI YÖNTEM
Hayat kurtarmak için dünyaya getirilen bebekler de aynı yöntemle seçiliyor. Örneğin talasemi veya lösemi hastası çocuk sahibi aileler kök hücre nakli için sağlıklı bebek yapıyorlar. PGT ile yine sağlıklı embriyonların seçilmesinin yanında HLA denilen doku uyum testi de yapılıyor.
Doğacak bebeğin hasta bebek gibi hastalık taşımamasının yanında kök hücre verebilmesi de garantileniyor. Seçilen bebekler talasemi orak hücre anemisi ve Fankoni anemisi lösemi gibi birçok ağır kan hastalığının tedavisinde kullanılan kök hücre nakli için hücre kaynağı oluyor.
Talasemi orak hücre anemisi kistik fibrozis spinal musküler atrofi (SMA) San Filippo sendromu histiositozis ailevi akdeniz ateşi (FMF) mukopolisakkaridozis Tip 6 (MPS6) glukoz 6 fosfat dehidrogenaz enzim eksikliği ve daha birçok hastalık sık tarananlar arasında. PGT testi yaklaşık 1250 dolar tutuyor.
KARAKTER ISMARLANAMIYOR!
Gen haritası ’İnsan Genom Projesi’yle tanımlandı. Ancak bu genlerin çalışmaları ve bazı mekanizmalar halen inceleniyor. PGT tipi fiziği ruhuyla daha detaylı tanımlanan bebek doğurmak isteyenlere henüz hizmet etmiyor. Zira fiziksel özellikler birçok genetik faktörün etkileşmesiyle çıkıyor. Dolayısıyla bugün itibarıyla tüm karakterleri ’ısmarlama’ bir bebekten söz etmek mümkün değil.