Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir ?
Obsesif kompulsif bozukluk bir anksiyete hastalığıdır. OKB’si olan insanlar sık sık ya da her zaman kafalarına takılan düşüncelerle ya da imgelerden dolayı sıkıntı yaşar.
Obsesyon (takıntı) denilen bu düşünceler bazen tuhaftır. Endişeli olmanıza ve anlamsız şekilde davranmanıza neden olurlar. Kaygılarınızdan kurtulmak için tekrar eden davranışlar yapabilirsiniz.
Bu hareketlere kompulsif (zorlantı) bozukluklar denir. OKB belirtileri erkeklerde 6-15 yaş arasında kadınlarda 20’li yaşların başlarında başlar.
Nasıl Ortaya Çıkar ?
OKB’nin sebebi bilinmemektedir.
Aile içinde gelişebilmektedir. Bazı çalışmalar OKB’si olan insanların beyinlerinin daha farklı çalıştığını göstermektedir. OKB’nin bazıları strep enfeksiyonlarıyla ilişkili olabilir. OKS çoğu zaman anksiyete depresyon ve bipolar bozukluk gibi duygudurum bozukluklarıyla birlikte ortaya çıkar.
Belirtileri Nelerdir ?
Eğer OKB’niz varsa takıntılarınızın ve kompulsif bozukluklarınız sizin tam olarak ve iyi bir şekilde yaşamınızı engellediğinin çoğu zaman farkındasınızdır. Davranışlarınızın budalaca ve anlamsız olduğunu düşünebilirsiniz. Fakat bunu değiştirmeniz sizin için çok zordur.
Takıntılarınız genellikle güvenlik konusundaki şüphelerinizle (ocağı kapayıp kapamadığınız gibi) ilgilidir. Bazen kötü bir olayın meydana geleceğiyle alakalıdır. Bazen de sevdiğiniz birisini öldürmek gibi korkunç bir şey yapacağınız konusunda korku yaşarsınız.
Eğer OKB’niz varsa her gün takıntılı haraketlerinizi yapmak için saatlerinizi harcayabilirsiniz. Bu davranışlar günlük yaşamınızı bozabilir.
Bazı tipik takıntılar ve davranışlar şunlardır:
•Temizlik: Mikroplardan korkmak günde defalarca duş almak ya da deri çatlayana ve acıyana kadar ellerinizi yıkamanız.
•Tekrarlama: Kaygınızı azaltmak için bir ismi ya da kalıbı defalarca tekrar edebilirsiniz.
•Tamamlama: Yapmanız gerekenleri kesin bir düzenle yaparsınız ve her adımı her şey kusursuz bir şekilde olana kadar defalarca tekrar edersiniz.
•Kontrol etme: Eğer kapıyı kilitlemeyi unutarak ya da tost makinesini fişten çıkarmayı unutarak kendinize ve başkalarına zarar veriyorsanız tekrar tekrar kontrol ederek tamam olduğundan emin olmak istersiniz.
•Biriktirme: Gereksiz eşyaları toplayabilir ve onları defalarca sayıp istifleyeblirsiniz.
OKB’si olanlar depresyondadırlar ya da aşağıdaki depresyon belirtilerine sahiptirler:
•Suçluluk
•Kendine güven eksikliği
•Kaygı
•Yorgunluk
•Kararsızlık
OKB belirtileri genellikle insan ilişkilerinde ve günlük yaşamda problemlere neden olur.
Uç durumlarda tam anlamıyla kısıtlanmış kalabilirsiniz. Evdeki takıntılı düşünceleriniz ve davranışlarınız nedeniyle dışarı çıkamayabilirsiniz.
Nasıl Teşhis Edilir ?
OKB için uygulanan bir laboratuvar testi yoktur. Doktorunuz sizinle ya da size yakın birisiyle konuşarak hastalığı teşhis edebilir. Takıntılarınız ve kompulsif bozukluklarınız ilgili spesifik sorular soracaktır.
Eğer takıntılarınız ya da kompulsif bozukluklarınız:
•Ciddi sıkıntılar çekmenize neden oluyorsa
•Günde bir saatten fazlanızı alıyorsa
•Günlük rutin iş sosyal aktivite ve ilişkilerinizi etkiliyorsa
OKB’niz olabilir.
Doktorunuz şu soruları sorabilir:
•Ne kadar çabalasanız da önemseyemediğiniz ya da kurtulamadığınız rahatsız edici düşünceleriniz var mı ?
•Eşyalarınızı çok temiz tutuyor musunuz ya da ellerinizi çevrenizdeki insanlardan çok daha fazla yıkıyor musunuz ?
•Ocağı kapadığınızı ya da ön kapının kilitli olduğunu bilmenize rağmen tekrar tekrar kontrol ediyor musunuz ?
Doktorunuz emin olmak için bir ilaç ya da uyuşturucunun belirtileri arttırmadığını kontrol edecektir. Bunların yanında korkular (fobiler) ve depresyon OKB ile birlikte ortaya çıkabilir. Önemli olan doktorunuzun sorunları doğru çözebilmesidir.
Nasıl Tedavi Edilir ?
Antidepresan hapları ve davranış terapisi OKB’nin iyileştirmede yardımcı olur. Genellikle kulanılan davranış terapisi sorunun ortaya çıkması ve ona karşılık vermekten oluşan yöntemdir.
Adım adım korkularınızla baş başa kalırsınız ve terapistinizin de yardımıyla kaygılarınızın üstesinden gelmeyi öğrenirsiniz.
Örneğin eğer pislenmekten korktuğunuz için ellerinizi sürekli yıkıyorsanız doktorunuz lavabonun yanınızda durur ve siz endişenizden kurtulana kadar ellerinizi yıkamanızı engeller. Bu süreç rahatlama yöntemlerini öğrenme ve nefes alma egzersizlerini de içerir.
Etkileri Ne Kadar Sürer ?
OKB belirtileri tedaviyle etkili bir şekilde tedavi edilebilir.
Tedavi olmazsa bozukluk hayat boyu sürebilir zaman zaman hafifleşebilir ancak nadiren tam olarak iyileşir. Bazı kişilerde OKB bölüm bölüm ortaya çıkar; yıllarca sorunsuz geçen bir dönemden sonra tekrar nüksedebilir. Terapi ve ilaçlardaki gelişmeler sayesinde OKB’li insanlar daha verimli bir yaşama sahip olabilmektedirler.
Kendime Nasıl Dikkat Etmeliyim?
Terapiye ailenizi de dahil edin. Siz ve aileniz OKB’ler hakkında kitaplar okuyarak videolar izleyerek ve destek gruplarına katılarak fayda sağlayabilirler.
İlaç alırken doktorunuzun talimatlarına uyun ve terapi seanslarınızı kaçırmayın.
Yalnız olmadığınızı bilin. OKB’den etkilenen milyonlarca insan vardır. Bu bozukluğu tedavi etmek üzere kurulmuş ulusal topluluklar bulunmaktadır. OKB’si olan insanların %90’ının doğru tedaviyle iyileşebildiğini unutmayın.
Doktora Ne Zaman Başvurmalı ?
Eğer düşünce ve davranışlarınızın kontrolünüzden çıktığını düşünüyorsanız doktorunuza başvurun.