1 den 7´e kadar. Toplam 7 Sayfa bulundu

Konu: Padişah Fermanları Ve Beratlar

  1. #1
    Administrator
    ABYSS - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart Padişah Fermanları Ve Beratlar



    FERMÂN VE BERÂTLAR


    Osmanlı Arşivi’nin önemli özelliklerinden bir tanesi de tarihî, siyasî, ekonomik vb. konular yanında kültürel, estetik ve sanatsal değerleri de içerisinde barındırmasıdır. Arşivlerimiz bu yönüyle de millî kültürümüz, millî kimliğimiz ve estetik zevklerimiz açısından çok zengin bir kaynaktır.

    Bir dönemi en iyi yansıtan unsurlardan birisi de muhakkak ki, o dönemin sanat eserleridir. Sanat eseri, her dönemde insan düşüncesinin ve zevkinin, soyuttan somut hale dönüşmesidir. Sanat bu yönüyle, bir toplumun içinde yaşadığı dönemin de aynasıdır.

    Türk sanatının önemli materyallerinden olan, bir yazma ciltte, bir hatta, bir tezhibte hala hayranlıkla seyredilen sanat kudretini ve ifade tonunu, estetik bir olgunluğa erişmiş ince ruhta aramak gerekir. Bugün, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nin en önemli koleksiyonlarından birisi olan “Müzehhep Fermanlar Koleksiyonu” da böylesi olgunlaşmış estetik zevkin ve ince bir ruhun ürünüdür. Bu fermanlar, döneminin çok önemli olaylarını, konularını ihtiva etmekle kalmaz, beraberinde, döneminin sanat kudretini ve ifadesini, üslubunu, zevkini, asaletini ihtişamla ortaya koyar.



    Türk tarihinin önemli materyallerinden olan ferman, berât hakkında aşağıda verilen kısa açıklamalar eserle ilgilenenlere yardımcı olacaktır.

    Ferman
    Farsça buyurmak, emretmek mastarından türetilen ferman kelimesi sözlükte emir, emirnâme, buyruk, hükümdar alâmeti gibi anlamlar ifade eder.Terim olarak ferman, yapılması gereken bir iş, ifa edilmesi gereken bir görev için hükümdar tarafından verilen ve hükümdarın tuğrasını taşıyan yazılı emirdir.
    Fermanlar umumiyetle hükümranlığın ve saltanatın bir nişanesi olarak, altın yaldız ve muhtelif renk ve motiflerle süslenmiş oldukları gibi, süs ve yaldızdan uzak, sade de olabilirler.

    Bir ferman metni incelendiğinde, şu önemli unsurlar göze çarpar:

    a. Davet (duâ) formülü fermana başlanırken en üstte yer alan ve “Allah’ın adıyla” işe başlanıldığına dair bir yazıdır ki bu yazı, fermanlarda genellikle “hû” veya “hüve” şeklinde yazılmıştır. Formül sadece fermanlarda değil, genellikle, diğer belgelerde de bulunmaktadır. Bu formül bazen açıkça yazıldığı halde bazen de tezhibin içinde saklanmıştır.

    b. Metinde ferman sözünün belirtilmesi,

    c. Kendisine ferman verilen veya gönderilen şahsın, sosyal mevkiine ve vaziyetine uygun bir üslûpla hitap edilerek isminin ifade edilmesi,

    d. Fermanın veriliş veya gönderiliş sebebi ile, yapılması gereken işin (emrin) açıkça yazılması,

    e. Emredilenin yerine getirilmesinde, memurun başarıya ulaşması için dilek ve temenni, yani duâ,

    f. Fermanın yazıldığı yer ve tarih.

    Fermanların bir kısmı yazılarak ve üzerine hükümdarın tuğrası çekilerek gönderilir ki bunlara “emr-i şerif” denilir. Tuğranın sağ üst tarafına, umumiyetle müzeyyen bir çerçeve içinde, padişahın kendi el yazısı ile “Mûcebince amel oluna” ibaresi yazılır, gönderilen fermanlara ise “hatt-ı hümâyûnla muvaşşah” yani padişahın el yazısı ile süslenmiş ferman denilir.



    Berât
    Arapça asıllı bir kelime olup, yazılı kağıt, mektup anlamlarını ifade eder. Bir tarih terimi olarak berât, Osmanlı Devleti’nde bazı memuriyetlere tayin edilenlere, görevlerini ve yetkilerini belirten, padişahın tuğrasını taşıyan ve tayin emirlerini ihtiva eden belgelere denir. Aynı zamanda berâta “biti”, “berât-ı şerif”, “nişân-ı şerif”de denilir.

    Bir berâtta, verilen görevin cinsi, yeri, geliri veya maaşı, verilenin ismi, niçin verildiği ve kendisinden ne istenildiği, kumandanlık, serdarlık veya diğer mühim bir vazife tevcihi için ise berât sahibinin salâhiyet derecesi belirtilirdi.

    Berâtlar, tîmâr, iltizâm, muâfiyet, mukâtaa, mâlikâne, imtiyâz berâtları; beylerbeyilik, nişancılık, defterdarlık, vezirlik gibi memuriyetlerin berâtları; imâmet, hitâbet, ferâşet ve tabâbete mezuniyeti hâvi berâtlar gibi konularına göre isimlendirilirler.

    Timâr berâtlarında, timâr sahibinin hüviyeti belirtildikten sonra tîmâr olarak verilen yerin sancak, kaza ve köyü, tîmârın nev’i, ne suretle verildiği (yeniden, mahlûlden, yahut da birinin üzerinden alınarak mı verildiği), yıllık hâsılât miktarı belirtilir ve berâtın bir hizmet karşılığı olarak verildiği yazılırdı.

    İltizâm berâtlarında, berâtı alanların ismi, hüviyeti, iltizâmın hangi maksatla verildiği ve hangi tarihler arasında devam edeceği, iltizâm bedelinin taksit mikdarı ve müddetleri, iltizâmın ne suretle alınacağı ve idare tarzı açıkça ifade edilirdi.

    Muâfiyet berâtları ise, berât sahibinin hangi vergi ve harçlardan muaf olduğunu gösterirdi.

    Padişahlar değiştikçe bütün berâtlar değiştirilerek yeni padişahın tuğrası ile yeni berâtlar verilirdi. Bu durum, berâtlarda “tecdîd-i berât” ibâresi ile belirtilirdi.

    Berâtlarda da, fermanlarda olduğu gibi belirli kısımlar vardır. Hemen ilk başta duâ cümlesi yer alır ki, bu cümle fermanlarda, sadece “hû” veya “hüve” gibi formül şeklinde yazılırken beratlarda, “Hüve’l-mü‘în”, “Hüve’l-ganiyyü’l-mugni’l-mu‘în”, “Hüve’llâühü’l-mu‘înü’l-fettâh”, Zikru’llâhi te‘âlâ a‘lâ” vs. cümleler yer almaktadır.

    Tuğradan sonra ise nişan formülü yer alır ki, bu formül padişaha ait diğer belgelerde bulunmaz. “Nişân-ı hümâyûn oldur ki...”, “nişân-ı şerîf-i âlîşân-ı sultânî ve tuğra-yı garrâ-yı cihân-sitân-ı hâkânî hükmü oldur ki...” vs. formüller nişan formülü içinde sayılabilirler. Elkab, nakil, emir, tekîd, tarih ve mahall-i tahrîr ise beratın diğer rükünleridir3.

    FERMÂN VE BERÂTLARDA TEZYÎNÂT
    Fermân ve beratların tezyînâtı, dönemlerinin nakış üslubunu yansıtması, tezhîb sanatını günümüze taşıması ve yüzyıllara göre üsluplardaki değişim ve yenilikleri göstermesi bakımından büyük önem taşır. Bir fermânda, tezyîn edilen kısımlar, şöyle sıralanır.

    1. Tuğra: İlk zamanlarda siyah mürekkeple çekilen tuğra, Fatih döneminde altın mürekkeple çekilmeye başlanmış ve II. Beyazıt döneminde, beyzeleri tezyîn edilmiştir. Bu tezyînâtta sıvama altın halkâr ve klâsik tezhîb, bezeme özelliği olarak dikkat çeker.

    Onaltıncı yüzyıl tuğralarında, klâsik dönemin bütün ihtişamını görmek mümkündür. Lâcivert ve altının dengeli uyumu, Nakkaşbaşı Kara Memi’nin çiçeği adı anılan bahçe çiçekleri, Çin bulutu, saz yolu motifleri, negatif teknikle boyanmış motifler, Haliç işi denilen helezoni bezemeler ve rûmî kompozisyonlar, dönemin nakış özellikleri olarak tuğralara yansımıştır.(Örneğin, Kanunî, II. Selim, III. Murad tuğraları). Yüzyılın sonuna doğru tuğranın harf boşluklarındaki süsleme, dışarı taşmış ve yukarıya doğru üçgen biçimi alarak yükselmiştir. Selviden mülhem bu form, (hayat ağacı formu) bazı değişikliklere uğrayarak ondokuzuncu yüzyılın ortasına kadar devam etmiştir. Genellikle Haliç işiyle bezenen formun içi, daha sonraki dönemlerde, halkârî ve şikâf tarzında bezenmiştir. Tuğranın harf boşluklarına ise genellikle, klâsik tezhîb, halkâr, Haliç işi, negatif bezeme ile nadiren de olsa şebekî ve harşefî tezyînât yapılmıştır.

    Onyedinci yüzyılda ise lâcivertin canlılığını kaybetmesi, altın zeminlere iğne perdah yapılması ve kompozisyondaki gerileme, tuğra tezyînâtında da görülmektedir. Yüzyılın sonuna doğru başlayıp, onsekizinci yüzyıl başlarında yoğun olarak hissedilen batı etkisindeki gölgeli çiçek boyamalarının güzel örneklerini, fermânlarda da görmek mümkündür. Yine, bu dönemde saz üslubunun yeniden canlanması, gümüşün kullanımı, natüralist çiçekler, stilize selviler ve ay yıldız motifi tuğra tezyînâtında karşımıza çıkmaktadır. On sekizinci yüzyılın sonuna doğru başlayıp, ondokuzuncu yüzyılda devam eden Türk rokokosu bezemenin en güzel örnekleri II. Mahmud tuğralarının tezyînâtında görülmektedir. Ayrıca tuğra formu, Tuğrakeş Mustafa Râkım Efendi’nin eliyle bu dönemde zirveye ulaşmıştır.


    2- Yazı Üzeri: Zerefşân ile tezyîn edilir. Celî dîvânî yazılara lâlefşân, mavi ve siyah serpme de yapılır. Bazen harfler üzerine, altın noktalar konulduğu görülmüştür.

    3- Yazı Araları: Beyne’s-sutûr da denilen bu kısım, altın noktalar, rokoko motifler, ay-yıldız ,zerefşân ve halkârî ile tezyîn edilir.

    4- Duâ Cümlesi: Genellikle, altın noktalar ve zerefşân ile müzeyyendir.

    5- Mahall-i Tahrîr: Halkârî, altınlı negatif motifler, zerefşân ve altın noktalarla tezyîn edilmiştir.

    6- Hatt-ı Hümâyûn: Genellikle, serlevha (iklîl) tarzında tezhîblenir. Tezhîbi klâsik tezhîbdir. Pervazlarına, geçme ve kurtçuklar yapılır. Bazı fermanlarda ise, dönemin sanat özelliklerini yansıtan bezemelerle çerçeveye alınan hatt-ı hümâyûn, tuğra tezhîbinin bazen içinde, bazen de dışında yer almıştır.

    7- Boşluklar: Tuğra bezemesi ile yazının haricinde kalan kısımlar, ilk dönemlerde boş bırakılmıştır. Hatt-ı hümâyûn tezhîbi, bazen bir gül dalı veya çiçek buketi, şikâf veya halkâr bezemeli saz motifleri, rokoko çiçekler, ay-yıldız ve arma gibi motifler, boş kısımların tezyînâtında kullanılmıştır. Ondokuzuncu yüzyılda ise ferman kağıdına, halkârî veya Türk rokokosu bezemeler yapılmıştır. Nadiren de olsa bütün yüzey tezhîblenmiştir.

    İngilizceye yapılan terdcümede, fermanlarda ve tezyînâtla ilgili açıklamalarda geçen unvan, makam ve terminolojilerin karşılığı bulunmadığından, bunların tercümeleri tefsîrî olarak yapılmıştır. Mesela “müderris = The doctor of theologie” ve “Ravza-i Mutahhara = The tomb of prophet”da olduğu gibi.
    Ferman Örnekleri:


    II. Mehmed Dönemi (m. Haziran 1475)
    Konusu
    Çelebi kızı Rukiyye Hatun'un Galata yakınlarından satın aldığı çiftliğe, komşu kiremitçi fırınlarının sahipleri tarafından yapılan müdâhelenin önlenmesine dâir.
    Yazı Çeşidi
    Fermân, dîvânî hat ile yazılmıştır. 15 satırdır.
    Ebâdı
    14,5x38,5 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Tuğra, siyah mürekkeble çekilmiş olup, rıhlanmıştır.

  2. #2
    Administrator
    ABYSS - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart



    II. Mehmed Dönemi (m. 16.09.1477 )
    Konusu
    Gelibolu İskelesi'ni tutan Yahya, Baki ve ortaklarından, Gelibolu Burgazı erenlerinin üç aylık mevâcibleri için, on bir bin dört yüz on altı akçe tahsîl edilmesine dâir.
    Yazı Çeşidi
    Fermân, dîvânî hat ile yazılmıştır. 10 satırdır.
    Ebâdı
    14x41 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Tuğra, siyah mürekkeble çekilmiş olup, rıhlanmıştır. Yazıda, siyah mürekkeb kullanılmıştır.

    BERAT ÖRNEĞİ:



    II. Bâyezîd Dönemi (1486)
    Konusu
    Hadım Ali Paşa'ya, Rumeli Beylerbeyiliği verildiğine dâir.
    Yazı Çeşidi
    Berât, dîvânî kırması hattıyla yazılmıştır. 4 satırdır.
    Ebâdı
    25,5x43 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Tuğra, altınla çekilmiş olup çevresi siyahla tahrîrlenmiştir. Yazıda, siyah mürekkeb kullanılmıştır .


    I.Selîm Dönemi ( m. Haziran 1512 )
    Konusu
    Seyyid Muhammed oğlu Seyyid Ömer'in, öşr-i Şer'î'den ve her türlü resmî ve örfî vergiden muaf olduğuna dâir.
    Yazı Çeşidi
    Berâtın ilk satırı, celî dîvânî, diğer satırları ise dîvânî hat ile yazılmıştır. 10 satırdır.
    Ebâdı
    18x33 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Tuğra, siyah mürekkeble çekilmiş olup, rıhlanmıştır. Yazıda, siyah mürekkeb kullanılmıştır.

  3. #3
    Administrator
    ABYSS - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart



    II. Mustafa Dönemi(m. Ağustos-Eylül 1700)
    Konusu
    Diyarbakır Voyvodalığı'na tâbî Uzundere, Patrit ve Kara köylerine âit mâlikâne tasarruf hakkını, Telli Ali Çavuş'un sağlığında oğullarına verdiğinden dolayı, tasarruf hakkının müştereken kullanılmasına dâir.
    Yazı Çeşidi
    Berâtın ilk satırı, celî dîvânî; diğer satırları ise, dîvânî kırması hattıyla yazılmıştır. 36 satırdır.
    Ebâdı
    44,5x118,5 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Tuğra, altınla çekilmiştir. İç beyzenin alt kısmı, çift iplik rûmî, üst kısmı ve dış beyze Haliç işi ile bezenmiştir.





    II. Mustafa Dönemi ( m. 11.04.1699 )
    Konusu
    Kırşehir Sancağı Keskin Kazâsı'ndaki bazı köylerin, Ahmed, Malkoç oğlu Mehmed, Ali oğlu Halil, Hasan oğlu Ahmed ve sâireye mâlikâne olarak verilmesine dâir.
    Yazı Çeşidi
    İlk satır, celî dîvânî ve diğer satırlar dîvânî kırması hattıyla yazılmıştır. Berâtın sağındaki Başmuhâsebe'ye ait derkenâr ise siyâkat hat ile yazılmıştır. 32 satırdır.
    Ebâdı
    44,5x120,5 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Tuğra, kırmızıyla çekilip, altınla doldurulmuştur. Dış beyze süslemesi, basit bir Haliç işidir. İç beyzenin büyük bir kısmı, sıvama altın hatâî dallarıyla tezyîn edilmiş olup, zemîni bilinmeyen bir sebeple yıkanmıştır.




    Fermân
    III. Ahmed Dönemi h. 02.06.1132 / m. 11.04.1720
    Konusu
    Yenişehir-i Fener Kazâsı'nın bazı köylerine ait mukataa gelirlerinin, Matbah-ı Âmire'ye ocaklık olarak verildiği ve yeniden sayılmasına dâir.
    Yazı Çeşidi
    Fermân, dîvânî hat; derkenârlar ise, dîvânî ve dîvânî kırması hatlarıyla yazılmıştır. 13 satırdır.
    Ebâdı
    33,5x67,5 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Tuğra, altınla çekilmiştir. Tezyînâtında, önemli bir unsur yoktur. İç beyzede, şekli bozuk rûmîler; dış beyze ve hayat ağacı formunda, lekeler halinde Haliç işi görülmektedir.

  4. #4
    Administrator
    ABYSS - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart



    I. Mahmûd Dönemi h. Evâil-i B. 1143 / m. Ocak 1731
    Konusu
    İstanbul'da bulunan Haremeyn-i Şerîfeyn vakıflarına, Haremeyn Müfettişi'nin bilgisi olmadan mütevellî tâyin edilmemesine dâir.
    Yazı Çeşidi
    Fermân, dîvânî hat ile yazılmıştır. 11 satırdır.





    I. Mahmûd Dönemi h. 25.(0).1154* / m. 1741
    Konusu
    Mora Adası'ndaki Anabolu Kazâsı'na bağlı beş adet köy ahâlîsinden, Termiş Tuzlası'nda çalıştıklarından dolayı vergi alınmamasına dâir.
    Yazı Çeşidi
    Fermân, dîvânî hat ile yazılmıştır. 16 satırdır.
    Ebâdı
    54x79 cm.
    Tuğrası ve Tezyinatı
    Kırmızı mürekkeb ile çekelen tuğra, altınla doldurulmuş ve siyahla tahrîrlenmiştir. Beyzeler, renkli zemîne halkâr çalışması ile bezenmiştir. Tuğların üstündeki tepelikte ise, bordo zemînli halkâr çalışması vardır. Tuğranın solundaki kasımpatı ile sağındaki simetrik gül dalı ve lâle, tarama ve akıtma tekniğinde çalışılmıştır. Tuğranın sağındaki stilize selvi ağacının gövdesi, bordo zemînli sıvama altın yapraklarla; üst kısmı ise, yeşil ve lâcivert zemîn üzerine hatâîli kompozisyon ile doldurulmuştur. Hatâîler ve selviyi çevreleyen yapraklar, siyah tahrîrli halkârdır. Siyah mürekkeble çekilip, altınla tahrîrlenen hatt-ı hümâyûn sıvama altın ve halkâr tarzında çiçeklerle çevrelenmiş olup, alınlık kısmı, lâcivert zemînli hatâî kompozisyonundan müteşekkildir. Bordür ise, sıvama altın yapraklardan oluşmuştur. Tığlardaki negatif çiçekler, lâciverttir. Beyene’s-sütûr, altın noktalarla süslenmiştir. Yazıda, siyah mürekkeb kullanılmıştır.




    I. Mahmûd Dönemi (m. Aralık 1740 )
    Konusu
    Yeniçeri Ocağı'na, ihtiyaç duyulmadıkça asker alınmamasına, odabaşıların sebebsiz yere azl olunmamalarına ve Yeniçeri Ocağı nizâmlarına uyulmasına dâir.
    Yazı Çeşidi
    Fermân, dîvânî hat ile yazılmıştır. Hatt-ı hümâyûn kısmı ise nesih hat ile yazılmıştır. 24 satırdır

  5. #5
    Administrator
    ABYSS - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart



    III. Selîm Dönemi ( m. Şubat 1798)


    Konusu
    Eflâk ve Boğdan'a gidip gelen Fransızların işlerini takip etmesi için Fransız Konsolos vekilliğine tayin edilen Paran'ın, Yaş şehrinde ikâmet etmek şartıyla, himâye edilmesine ve vergilerden muaf tutulmasına dâir.





    II. Mahmûd Dönemi ( m. 09.08.1834 )
    Konusu
    Çarşamba, Cumapazarı ve Eğribucak Kazâsı'na tâbi Kozana Köyü halkından Yorgi ve beş arkadaşına, çarık îmâl etmeleri konusunda müsâade edilmesine dâir.



    III. Selîm Dönemi( m. Temmuz-Ağustos 1795)
    Konusu
    Mekke-i Mükerreme Kadılığı'na 01.01.1211 Tarihinden itibâren Nakîb-zâde es-Seyyid Ahmed Efendi'nin tâyin edildiğine ve kendisine ödenecek ücrete dâir.

  6. #6
    Administrator
    ABYSS - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart

    Çeşitli Örnekler:












  7. #7
    Administrator
    ABYSS - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)

    Standart



    II. Abdülhamîd Dönemi( m. 08.03.1887 )
    Konusu
    Malûlen istifa eden Rum Patriği Yovakim Efendi'nin yerine, Râhib Deponsiyos Efendi'nin tâyin edildiğine dâir.





    II. Abdülhamîd Dönemi(m. 30.05.1878 )
    Konusu
    Mehmed kızı Rukiye'den boşalan Ravza-i Mutahhara'nın rub' (1/4) kıratlık ferâşet cihetinin Nazik Edâ Kadın'a verilmesine dâir.

Benzer Konular

  1. Şair padişah
    By DJ ESRARENGİZ in forum Fıkralar
    Cevaplar: 0
    Bölüm Listesi: 12-28-2006, 10:27 PM
  2. Padişah 2
    By DJ ESRARENGİZ in forum Fıkralar
    Cevaplar: 0
    Bölüm Listesi: 12-28-2006, 12:36 AM
  3. Padişah önde olunca...
    By ABYSS in forum Tarih
    Cevaplar: 0
    Bölüm Listesi: 12-20-2006, 02:46 AM
  4. Padişah önde olunca...
    By ABYSS in forum Tarih
    Cevaplar: 0
    Bölüm Listesi: 10-28-2006, 11:01 PM

Beğenilen Sayfayı İşaretleyin

Beğenilen Sayfayı İşaretleyin

Yetkileriniz

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • Eklenti Ekleyemezsiniz
  • You may not edit your posts
  •  
[Gizlilik Politikası]-[UslanmaM Kuralları]-[UslanmaM İletişim/Contact]