T.B.M.M. Iç Tüzüğü

**ABYSS** · 10-08-2006, 10:05 PM

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ (1)

Milletmeclisi Karar Tarihi : 5.3.1973 No: 584
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi: 13.4.1973 No: 14506
Yayımlandığı Düsturun Tertibi : 5 Cildi : 12 S. 1850
-------------
(1)(a) 7 Kasım 1982 tarih ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına göre
kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplantı ve çalışmaları için ken-
di içtüzüğünü yapıncaya kadar Millet Meclisinin 12 Eylül 1980 tarihinden
önce yürürlükte bulunan içtüzüğünün Anayasaya aykırı olmayan hükümlerinin
uygulanması Anayasanın geçici 6 ncı maddesi hükmü gereğidir.
(b) 24/5/1996 tarih ve 22645 sayılı R.G.'de yayımlanan TBMM'nin 16/5/1996
tarih ve 424 sayılı Kararıyla; bu Tüzüğün başlığında ve içinde geçen;
"Millet Meclisi" ibareleri "Türkiye Büyük Millet Meclisi"
"Divan Üyesi" ibareleri "Katip Üye" "İdareci Üye" ibareleri
"İdare Amiri" "Çekinser" kelimesi "Çekimser" olarak değiştirilmiş ve
metne işlenmiştir. "Cumhuriyet Senatosu" "Cumhuriyet Senatosu Başkanı"
"Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanı" "Cumhuriyet Senatosu Üyeleri" ve
"Senatör" ibareleri ise metinden çıkarılmıştır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ

BİRİNCİ KISIM
Genel hükümler ve tarifler

Dönem yasama yılı birleşim ve oturum:

MADDE 1 - Yasama dönemi Türkiye Büyük Millet Meclisinin iki milletvekili
genel seçimi arasındaki süre olup bu süre Anayasa uyarınca uzatılmadığı veya
seçimler yenilenmediği takdirde beş yıldır. (1)
Yasama yılı 1 Ekimde başlayıp 30 Eylülde sona eren süredir.(1)
Birleşim Genel Kurulun belli bir gününde açılan toplantısıdır.
Oturum bir birleşimin ara ile bölünen kısımlarından her biridir.
Üye tamsayısı:

MADDE 2 - Üye tamsayısı beşyüzellidir. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelik-
lerinde boşalma olması üye tamsayısını değiştirmez.
Ancak bu İçtüzükte öngörülen seçimler için siyasi parti gruplarının ve si-
yasi parti grubu mensubu olmayanların yüzde oranlarının hesaplanmasında üye tam-
sayısından açık milletvekilliklerinin çıkarılması suretiyle bulunan sayı
esastır.(1)
İlk toplantı ve andiçme:

MADDE 3 - Milletvekili genel seçimi kesin sonuçlarının Yüksek Seçim Kuru-
lunca Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Kanallarında ilanını takibeden beşinci
gün saat 15.00 de Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu çağrısız olarak
toplanır. Bu birleşimde önce milletvekillerinin andiçme töreni yapılır.(1)
Andiçme töreninde bulunmayan milletvekilleri katıldıkları ilk birleşimin
başında andiçerler.
Andiçmeher milletvekilinin Anayasa'daki metni kürsüden yüksek sesle okuma-
sı suretiyle olur.
Ara seçimde milletvekili seçilenler katıldıkları ilk birleşimin başında
andiçerler.
Milletvekilleri seçim çevresi soyadı ve adlarının alfabe sırasına göre
andiçerler.
Yasama yılının başlaması:

MADDE 4 - Türkiye Büyük Millet Meclisi 3 üncü maddede yazılı olan durum
dışında her Ekim ayının birinci günü çağrısız toplanır.(1)
Tatil:

MADDE 5 - (Değişik: 16/5/1996 - 424 S.Karar/2 md.)
Tatil Türkiye Büyük Millet Meclisinin çalışmalarının belli bir süre erte-
lenmesidir.
Danışma Kurulunun önerisi üzerine Genel Kurulca başka bir karar alınmadıkça
Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Temmuz günü tatile girer.
Bir yasama yılı içinde üç aydan fazla tatil yapılamaz.
-----------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla; bu maddelerde geçen
"1 Kasım - 31 Ekim" ibaresi "1 Ekim - 30 Eylül" ve "4 yıl" ibaresi
"5 yıl"; "dörtyüzelli" sayısı "beşyüzelli"; "Kasım" kelimesi "Ekim"
olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.

Ara verme :

MADDE 6 - Ara verme Türkiye Büyük Millet Meclisinin onbeş günü geçmemek
üzere çalışmalarını ertelemesidir.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin araverme kararı alması Danışma Kurulunun
bu konudaki görüşü alındıktan sonra teklifi Genel Kurulca oylanması suretiyle
olur.
Tatilde veya aravermede toplantı:

MADDE 7 - (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/3 md.)
Türkiye Büyük Millet Meclisi tatil veya araverme sırasında Cumhurbaşkanı
veya Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı tarafından toplantıya çağrılması ha-
linde belirtilen gün ve saatte toplanır.
Cumhurbaşkanı toplantı çağrısını doğrudan doğruya veya Bakanlar Kurulunun
istemi üzerine yapar.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı doğrudan gerek görürse toplantı çağrı-
sına karar verebilir. Üyelerin beşte birinin imzasını taşıyan gerekçeli önerge-
deki çağrı istemini ise en geç yedi gün içinde yerine getirir.
Bu çağrılarda toplantı gün ve saatinin ve bu toplantıyı gerektiren konunun
belirtilmiş olması şarttır.
Birleşim yeterli çoğunlukla açılabildiği takdirde Başkan ilk önce
çağrı yazısını okutur ve bu toplantıyı gerektiren konu görüşülür. Konu üzerinde
gerekli işlemler tamamlanınca Türkiye Büyük Millet Meclisi çalışmalarına devama
karar vermediği takdirde tatile veya ara vermeye devam olunur. Yeterli çoğun-
luk sağlanamazsa çağrı düşer.

**ABYSS** · 10-08-2006, 10:06 PM

İKİNCİ KISIM
Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kuruluşu
BİRİNCİ BÖLÜM
Başkanlık Divanı
Geçici Başkanlık divanı:

MADDE 8 - Yasama döneminin birinci birleşiminin ilk oturumundan başlayarak
Başkan seçilinceye kadar en yaşlı Milletvekili Geçici Başkanlık görevini yapar.
İkinci derecede en yaşlı üyeBaşkanvekilliği görevini yerine getirir.
En geç altı milletvekili de geçici olarak Katip Üyelik yaparlar.

Başkanlık Divanının kuruluşu:

MADDE 9 - Başkanlık Divanı Bir Başkan; dört Başkanvekili; yedi Katip
üye; üç İdare Amirinden kurulur.
Gerektiğinde Genel Kurul Danışma Kurulunun teklifi üzerine Katip üyele-
rin veya İdare Amirlerinin sayısını artırabilir.
Başkan seçimi ve süresi

MADDE 10 - (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/ 4 md.)
Başkanlık için bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenin gö-
rev süresi iki ikinci devre için seçilenin görev süresi üç yasama yılıdır.
Siyasi parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkan adayları Meclis üyeleri içinden Mec-
lisin toplandığı günden itibaren o gün içinde Başkanlık Divanına bildirilir.
Başkan seçimi gizli oyla yapılır. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki
ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada
salt çoğunluk sağlanamazsa bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü
oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan üye Başkan seçilmiş olur.
Başkan seçimi aday gösterme süresinin bitiminden itibaren on gün içinde ta-
mamlanır.
Parti gruplarının Başkanlık Divanında temsili:

MADDE 11 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı siyasi parti gruplarının
parti grupları toplam sayısı içindeki yüzde oranlarını ve bu oranlara göre her
siyasi parti grubuna düşen Başkanlık Divanındaki görev yeri sayısını tespit
eder ve Danışma Kuruluna bildirir.
Başkanlık Divanındaki görev yerleri Başkanvekillikleri için - iki adedi
Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğuna sahip siyasi
parti grubuna ait olmak üzere - oranı en yüksek olandan başlayarak sıra ile
dağıtılır.
Katip Üyeliklerle İdare Amirlikleri için görev yerleri dağıtımı Danışma
Kurulunun görüşü alındıktan sonra Genel Kurulca kararlaştırılır.
Siyasi parti grupları kendilerine düşen yerler için adaylarını gösterir. Bu
adayları gösteren listenin Genel Kurulca işaret oyuyla oylanması suretiyle seçim
tamamlanmış olur.
(Değişik cümle: 16/5/1996-424 S.Karar/5 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanvekillikleri Katip Üyelikleri ve İdare Amirlikleri için bir yasama döne-
minde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi iki ikinci devre için
seçilenlerin görev süresi üç yasama yılıdır. Bu görevlerde herhangi bir suretle
boşalma olması halinde yeni seçilen Divan Üyesi eskisinin görev süresini ta-
mamlar.
Başkanlık Divanında boşalma:

MADDE 12 - Başkanlıkta boşalma halinde yeni Başkan seçilinceye kadar en
yaşlı Başkanvekili Geçici Başkanlık görevini yerine getirir.
Başkanlık Divanının diğer üyeliklerinde boşalma halinde noksan üyelik
tamamlanıncaya kadar Divanın görev ve yetkisi aynen devam eder.
Noksan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.
Mensup olduğu siyasi parti ile üyelik bağı sona eren veya Türkiye Büyük
Millet Meclisinde grup kurma hakkını kaybeden bir siyasi parti mensubu üye-

nin Başkanlık Divanındaki görevi kendiliğinden sona erer. Bu takdirde de yuka-
rıdaki fıkra hükmü uygulanır.
Genel Kurulda siyasi parti gruplarının oranlarında değişiklik olması sonu-
cunda bunların Başkanlık Divanında sahiboldukları üyeliklerin sayısı ve görev
yerleri değişen oranlara uymuyorsa Başkan bu durumu tespit eder. Bunun üzeri-
ne 11 inci madde uyarınca gereken işlem yapılır.
Başkanlık Divanının görevleri:

MADDE 13 - Başkanlık Divanı kanunlar ve İçtüzük gereğince verilen görevle-
ri yerine getirir.
Genel Kuruldaki oylamalarda ve seçimlerde önemli bir yanlışlık olduğu iddia
edilirse Başkan usul görüşmesi açabilir ve gerekirse oya başvurarak düzeltme
yapar. Yanlışlık birleşimden sonra anlaşılırsa Meclis Başkanı Divanı toplaya-
rak takibedilecek yolu kararlaştırır.
Başkan kendisine ait görevlerin yerine getirilmesi bakımından gerekli gö-
rürse Divanın görüşünü alabilir.
Başkanlık Divanının toplantı yeter sayısı üye tamsayısının karar yeter sa-
yısı ise hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğudur;
Ancak Başkanlık Divanı Üyelerinin tek başlarına üzerlerine aldıkları işler-
den dolayı yapılacak şikayetler için toplantı yeter sayısı hakkında şikayette
bulunulan üyenin dışındaki bütün üyelerin tamamıdır.
Başkan veya vekil olarak görevlendirdiği Başkanvekili hazır bulunmadan Di-
van toplanamaz ve karar alamaz.
Başkanın görevleri:

MADDE 14 - Başkanın görevleri şunlardır:
1. Türkiye Büyük Millet Meclisini Meclis dışında temsil etmek;
2. Genel Kurul görüşmelerini yönetmek;
3. Tutanak dergisi ile tutanak özetini düzenlenmesini denetlemek;
4. Başkanlık Divanına başkanlık etmek ve Divanın gündemini hazırlamak;
5. Danışma Kuruluna başkanlık etmek;
6. (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/6 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi ko-
misyonlarını denetlemek; işlerde birikme olması halinde komisyon başkanı ve üye-
lerini uyarmak ve durumu Genel Kurulun bilgisine sunmak;
7. Başkanlık Divanı kararlarını uygulamak;
8. Türkiye Büyük Millet Meclisinin idari ve mali işleri ile kolluk işlerini
yürütmek ve denetlemek;
9. (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/6 md.) Başkanlık Divanı bünyesinde oluş-
turulacak "Türkiye Büyük Millet Meclisi Kültür Sanat ve Yayın Kurulu" aracılı-
ğıyla Meclisi ve çalışmalarını yurt içinde ve yurt dışında tanıtıcı tedbirler
almak ve yayın yapmak;
10. Kendisine Anayasa kanunlar ve içtüzükler gereğince verilen görevleri
yerine getirmek.
Başkan özürlü olduğu veya Türkiye Büyük Millet Meclisi toplantı halinde
iken Ankara dışında bulunduğu zaman görevlerini yerine getirmek üzere Başkan
vekillerinden birisini kendisine yaziyle vekil olarak tayin eder.

Başkan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına ayrılan resmi konaklarda
oturur.
Başkanvekillerinin görevleri:

MADDE 15 - Başkanvekillerinin görevi Başkanın yerine Genel Kurul görüşme-
lerini yönetmek ve yönettiği oturumlarla ilgili tutanak dergisi ile tutanak
özetinin düzenlenmesini gözetmektir.
Başkanvekillerinin hangi birleşim veya oturumları yöneteceklerine Başkan
karar verir.
Katip Üyelerin görevleri:

MADDE 16 - Katip Üyelerin görevleri şunlardır:
1. Tutanakların tutulmasını denetlemek;
2. Tutanak özetlerini yazmak;
3. Genel Kurulda evrak okumak;
4. Yoklama yapmak;
5. Oyları saymak;
6. Seçimlerin düzen ve dürüstlük içinde geçmesini denetlemek;
7. Söz sırasını kaydetmek.(1)

İdare Amirlerinin görevleri:

MADDE 17 - İdare Amirlerinin görevleri şunlardır:
1. Türkiye Büyük Millet Meclisinin idari ve mali işleri ile kolluk işlerini
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanının talimatına uygun olarak yürütmekle Baş-
kana yardımcı olmak:
2. Özel törenleri idare etmek;
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi bütçesine ilişkin tekliflerini Başkana sun-
mak;
4. Genel ve özel giriş kartlarını dağıtmak;
İdare Amirleri; sükün ve düzenin korunması görüşmelerin açıklık ve serbestli-
ğinin sağlanması ve gereken hallerde Muhafız taburunun ve emniyet kuvvetinin
kullanılmasında Başkanlığın yürütme vasıtalarıdır; ortak sorumluluk içinde gö-
rev yaparlar ve yetki kullanırlar; tatil ve araverme sırasında sıra ile Anka-
ra'da otururlar bu sırayı Başkan tespit eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Siyasi parti grupları ve Danışma Kurulu
Siyasi parti gruplarının kuruluşu:

MADDE 18 - En az yirmi milletvekili bulunan siyasi partiler Türkiye Büyük
Millet Meclisinde grup kurma hakkında sahiptirler.(1)
Siyasi parti grubunun ilk kuruluşunda grup iç yönetmeliği ile her yasama
dönemi başında o gruba mensup milletvekillerinin ad soyadı ve seçim çevrele-
rini gösterir liste gruplarca Meclis Başkanlığına verilir.
Sonradan meydana gelecek değişiklikler hakkında da en kısa zamanda aynı iş-
lem yapılır.
---------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla 18 inci maddede yeralan
"on milletvekili" "yirmi milletvekili" olarak değiştirilmiş ve metne iş-
lenmiştir. Aynı Kararla 16 ncı madde numarası 17 17 madde numarası da
16 olarak değiştirilmiştir.

Danışma Kurulu:

MADDE 19 - (Değişik : 19.9.1978-674 S.Karar/1 md.)

Danışma Kurulu Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanının başkanlığında
siyasi parti grup başkanları veya vekillerinden birisi veya onların yazılı
olarak görevlendirdiği birer milletvekilinden kurulur.

Bu Kurul İçtüzükte kendisine verilen görevleri yerine getirir ve Başkanın
istemi üzerine danışma niteliğinde görüş bildirir.

Gerektiğinde bir Hükümet temsilcisi veya Meclis Başkanvekilleri de Danışma
Kuruluna çağırılabilir.

Danışma Kurulu Başkanının gerekli görmesi veya bir siyasi parti grubu baş-
kanlığının istemi üzerine en geç yirmidört saat içinde Başkan tarafından toplan-
tıya çağırılır.

İçtüzükte Danışma Kurulunun tespitine teklifine veya görüş bildirmesine
bağlanmış olan bütün hallerde Danışma Kurulu yapılan ilk çağırıda toplanamaz
oy birliğiyle tespit teklif yapamaz veya görüş bildiremezse Meclis Başkanı
veya siyasi parti grupları ayrı ayrı istemlerini doğrudan Genel Kurula suna-
bilirler. Bu durumda istemin oylanması ilk birleşimin gündemindeki Başkanlık
sunuşlarında yer alır ve Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.

**ABYSS** · 10-08-2006, 10:06 PM

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Komisyonlar

Komisyonların adları:

MADDE 20 - (Değişik : 16/5/1996-424 S.Karar/7 md.)
Türkiye Büyük Millet Meclisi Komisyonları şunlardır:
1. Anayasa Komisyonu;
2. Adalet Komisyonu;
3. Milli Savunma Komisyonu;
4. İçişleri Komisyonu;
5. Dışişleri Komisyonu;
6. Milli Eğitim Kültür Gençlik ve Spor Komisyonu;
7. Bayındırlık İmar Ulaştırma ve Turizm Komisyonu;
8. Çevre Komisyonu;
9. Sağlık Aile Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu;
10.Tarım Orman ve Köyişleri Komisyonu;
11.Sanayi Ticaret Enerji Tabii Kaynaklar Bilgi ve Teknoloji Komisyonu;
12.Türkiye Büyük Millet Meclisi Hesaplarını inceleme Komisyonu;
13.Dilekçe Komisyonu;
14.Plan ve Bütçe Komisyonu;
15.Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu;
16.İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu.
(14) ve (15) inci bentlerdeki komisyonlar hariç komisyonların her birinin üye
sayısı Danışma Kurulunun teklifi üzerine Genel Kurulca işaret oyuyla belirle-
nir.
Komisyonlar için bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin
görev süresi iki ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç yasama yılı-
dır. Görev süreleri yenileri seçilinceye kadar devam eder.

Parti gruplarının komisyonlarda temsili:

MADDE 21 - Başkan 11 inci maddenin ilk fıkrasında belirtilen oranlara göre
komisyonlarda da siyasi parti gruplarına düşen üye sayısını tespit eder.

Bir siyasi parti grubu herhangi bir komisyonda kendisine düşen üyelikten
vazgeçebilir.

Siyasi parti grupları adaylarını belli edilecek bir süre içerisinde Baş-
kanlığa bildirirler. Bütün komisyonlar için siyasi parti gruplarınca bildirilen
adayların isimlerini gösterir listelerin Genel Kurulca işaret oyu ile onaylan-
ması suretiyle seçim tamamlanmış olur.

Plan ve Bütçe Komisyonu ve Dilekçe Komisyonu üyeliğine seçilen milletvekil-
leri Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı ve Bakanlar Kurulu üyele-
ri Meclis Komisyonlarında görev alamazlar. (1)

Komisyon üyeliklerinde boşalma:

MADDE 22 - Bir komisyonun üyeliklerinde boşalma olursa yenisi seçilinceye
kadar komisyonun görev ve yetkisi aynen devam eder.

Noksan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.

Mensubu olduğu siyasi parti ile üyelik bağı sona eren veya Türkiye Büyük
Millet Meclisinde grup kurma hakkını kaybeden bir siyasi partiye mensubolan
milletvekilininkomisyon üyeliği kendiliğinden sona erer.

Genel Kurulda siyasi parti gruplarının oranlarında değişiklik olması sonu-
cunda bunların bir komisyonda sahiboldukları üyeliklerin sayısı değişen oran-
lara uymuyorsa Başkan bu durumu tespit eder. Bunun üzerine 21 inci madde uya-
rınca gereken işlem yapılır.

Komisyonlara havale esas ve tali komisyonlar

MADDE 23 - (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/8 md.)
Tasarı teklif veya kanun hükmünde kararnamelerin hangi komisyonlarda
görüşüleceği esas ve tali komisyonların hangisi olacağı işin komisyonlara
havalesi sırasında Başkanlık tarafından tespit edilir.
Raporu Genel Kurul görüşmelerine esas olacak komisyona esas komisyon de-
nir. Tali komisyonlar işin kendilerini ilgilendiren yönü veya maddeleri üze-
rinde esas komisyona görüş bildiren komisyonlardır.
Başkanlıkça esas komisyona ve diğer komisyonlara havale birlikte yapılır.
Tali komisyonların hangi yönden veya hangi maddeler hakkında görüş bildire-
cekleri havale sırasında belirtilmemiş ise bu komisyonlar görüşlerini kendi-
leriyle ilgili gördükleri hususlar üzerinde bihdirirler.
Tali komisyonlarca süresi içinde görüş bildirilmemesi; esas komisyonun ra-
porunu hazırlamasına engel değildir.
-----------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan
"Türkiye Büyük Millet Meclisi" ibaresi ile "Karma" ibareleri metinden
çıkarılmıştır.

Komisyon başkanı başkanvekili sözcü ve katibinin seçimi: (1)

MADDE 24 - Üye seçimi tamamlanınca komisyonlar Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanı tarafından toplantıya çağırılırlar.
Bu toplantıda komisyonlar başkan başkanvekili sözcü ve katiplerini seçer-
ler.
Bu seçim için toplantı yetersayısı komisyon üye tamsayısının salt çoğunlu-
ğudur.
Seçim gizli oyla yapılır. Seçilmek için toplantıda hazır bulunanların salt
çoğunluğunun oyu gereklidir.
Gereken hallerde komisyon başkanının teklifi üzerine belli bir konu için
özel sözcüler veya bir özel katip toplantıda hazır bulunanların salt çoğunluğu-
nun oyu ile seçilir.
(Ek: 16/5/1996-424 S.Karar/9 md.) Yeni kurulan bir hükümetin güven oyu alma-
sından itibaren on gün içinde iktidar grubu veya gruplarının istemi üzerine ko-
misyonların başkan başkanvekili sözcü ve katip seçimleri yenilenir.
Tatil ve ara verme sırasında komisyonların çalışması:

MADDE 25 - Hangi komisyonların tatil ve ara verme sırasında çalışacağı Baş-
kanın teklifi üzerine Genel Kurulca tespit edilir.
Komisyonların toplantıya çağrılması:

MADDE 26 - Komisyonlar kendi başkanlarınca toplantıya çağrılır.
Zorunluk olmadıkça komisyon toplantısı için çağrı en az iki gün önceden
yapılır. Bu çağrıda komisyon başkanınca hazırlanan gündem de belirtilir. Ancak
komisyon gündemine hakimdir. (Ek ibare: 16/5/1996-424 S.Karar/10 md.) üyeleri
tarafından gündeme alınması teklif edilen işler hakkında karar verir.
Bu çağrı ve gündem komisyon üyelerine Başbakanlığa ilgili bakanlıklara ve
parti gruplarına ve diğer ilgili komisyonların başkanlıklarına ve teklifleri
gündemde yer alan kanun teklifi sahibi Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden
ilk imza sahibine gönderilir; ayrıca ilan tahtasına asılır.
(Ek: 16/5/1996-424 S.Karar/10 md.) Üyelerinin üçte biri tarafından Komisyona
teklif edilecek gündem üzerine de komisyonlar Başkanlarınca toplantıya çağrı-
lır.
Komisyon başkanı toplantı ve karar yeter sayısı:

MADDE 27 - Komisyonlar başkanlarının yönetiminde çalışır. Başkan bulunma-
dığı zaman başkanvekili o da yoksa sözcü komisyona başkanlık eder.

Komisyonlar üye tamsayısının üçte biri ile toplanır ve hazır bulunan üye-
lerin salt çoğunluğu ile karar verir.

Komisyonlara devam:

MADDE 28 - Komisyon üyeleri komisyon toplantılarına devama mecburdurlar.
Komisyon devam cetvelleri Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına ve
siyasi parti grubu başkanlıklarına sunulur.
-------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla 24 üncü maddenin tamamı
metinden çıkarılmış 25inci madde numarası 24 olarak değiştirilmiş ve madde
numaraları buna göre teselsül ettirilmiştir.

İzinsiz veya özürsüz olarak üst üste üç toplantıya veya bir yıl içindeki
toplantıların üçte birine katılmayan komisyon üyesi mensubu olduğu siyasi parti
grubunca komisyondan geri çekilebilir.
Bu suretle boşalan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.

Komisyonlarda söz alma:

MADDE 29 - Komisyonlarda istem sırasına göre söz verilir.
Komisyon başkanı ve komisyondaki Hükümet temsilcisi söz sırasına bağlı de-
ğildir. Komisyonca çağrılmış uzmanlara komisyon başkanı gerekli gördüğü zaman
söz verebilir.

Komisyonlarda Hükümetin temsili ve uzman çağrılması:

MADDE 30 - Komisyon toplantılarına Başbakan veya bir bakan katılabilir.
Başbakan veya bakan gerekli görürse kendi yerine yüksek dereceli bir kamu
görevlisine yazılı temsil yetkisi verebilir.
Komisyonlar fikirlerini almak üzere uzmanlar çağırma yetkisine sahiptirler.

Komisyon toplantılarına girebilecek olanlar:

MADDE 31 - Komisyon toplantıları Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerine
Bakanlar Kurulu üyelerine ve Hükümet temsilcilerine açıktır.
Komisyonlarda Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri ve Bakanlar Kurulu
üyeleri söz alabilirler. Ancak komisyon üyeleri dışında kimse değişiklik
önergeleri veremez ve oy kullanamaz.
Her milletvekili üyesi olmadığı bir komisyonun belgelerini görüp okuyabi-
lir. (1)

Komisyonlarda kapalı oturum:

MADDE 32 - Bir komisyonda kapalı oturum yapılmasını ilgili bakan yahut ko-
misyon üyelerinin üçte biri isteyebilir.
Kapalı oturumda komisyon üyelerinden ve bakanlardan başkası bulunamaz.
Kapalı oturum yapılması görüşmelerin sır olarak saklanmasına söz vermek de-
mektir.

Komisyon tutanakları:

MADDE 33 - Komisyon katibi görüşmelerin tutanak özetini düzenler ve komisyon
başkanı ile birlikte imzalar. Bu tutanak özetine oturumda hazır bulunan komisyon
üyeleri varsa yazılı itirazlarını ekliyebilirler.
Komisyon katibinin bulunmadığı hallerde hazır bulunan en genç komisyon üye-
si geçici olarak katiplik görevini yerine getirir.
Komisyon karar verirse tam tutanak tutulur.
------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan
"teklifte imzası bulunan senatörler" ibaresi metinden çıkarılmıştır.

Görüş alma görüş bildirme:

MADDE 34 - Bir komisyon kendisine havale edilen tasarı veya teklifi başka
bir komisyonun ihtisası dahilinde görürse gerekçeli olarak tasarı veya tekli-
fin o komisyona havale edilmesini istiyebilir.
Bir komisyon kendisine havale edilen tasarı veya teklif yahut herhangi bir
mesele için bir başka komisyonun düşüncesini öğrenmeyi gerekli görürse tasarı
veya teklifin o komisyonda görüşüldükten sonra iadesini isteyebilir.
Bir komisyon başka bir komisyona havale edilmiş bir tasarı veya teklif
yahut herhangi bir mesele için düşüncesini belirtmekte yarar görürse o tasarı
veya teklifin kendisine havale edilmesini isteyebilir.
Böyle hallerde ilgili her iki komisyon aynı görüşte iseler Meclis Başkanı
gereğini yerine getirir ve Genel Kurula bilgi verir.
İki komisyon arasında uyuşmazlık çıkarsa mesele Meclis Başkanı tarafından
Genel Kurula sunulur ve görüşme yoluyle halledilir.
Komisyonların yetkisi toplantı yeri ve zamanı:

MADDE 35 - Komisyonlar kendilerine havale edilen kanun tasarı veya teklif-
lerini aynen veya değiştirerek kabul veya reddedebilirler; birbirleriyle ilgili
gördüklerini birleştirerek görüşebilirler ve Türkiye Büyük Millet Meclisi bina-
sında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlarda
toplanırlar.
Ancak komisyonlar 90 ıncı maddedeki özel durum dışında kanun teklif ede-
mezler kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerle uğraşamazlar Baş-
kanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantı saatlerinde görüşme
yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrı ayrı metinler halinde
Genel Kurula sunamazlar.
Bekleme süresi:

MADDE 36 - Komisyonlara havale edilen işlerin görüşülmesine havale tari-
hinden itibaren kırksekiz saat sonra başlanabilir. Komisyona havale edilen
evrak komisyon başkanlığınca re'sen veya komisyon üyelerinden beşi tarafından
yazıyla istenirse bastırılarak komisyon üyelerine dağıtılır. Bu takdirde söz
konusu süre dağıtım tarihinden itibaren başlar.
Danışma Kurulunun tavsiyesi veya bir kanun tasarı veya teklifinin tümünün
veya belli hükümlerinin komisyona geri alınması veya geri verilmesi hallerinde
yukarıdaki fıkrada yazılı süre kaydına uyulmayabilir.
Komisyonlarda inceleme süresi

MADDE 37 - (Değişik:16/5/1996-424 S.Karar/11 md.)
Tasarı veya tekliflerle kanun hükmünde kararnamelerin esas komisyonlara
havale gününden itibaren en geç kırkbeş gün içinde sonuçlandırılması gerekir.
Bu sürenin bitiminde tasarı teklif ve kanun hükmünde kararnamenin doğrudan
Genel Kurul gündemine alınmasını Hükümet veya teklif sahipleri isteyebilirler.
Bu istemler üzerine komisyon Hükümet teklif sahibi ve bir milletvekili beşer
dakikayı geçmemek üzere söz alabilir. Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.
Süresi içinde komisyonda görüşülmeyen kanun hükmünde kararnameler doğrudan
Genel Kurul gündemine alınmak üzere Meclis Başkanlığınca Danışma Kuruluna götü-
rülür.
Başkanlıkça esas komisyon dışında tali komisyonlara da havale edilmiş olan
bir konu bu komisyonlarca on gün içinde sonuçlandırılır. Bu süre Başkanlıkça
kısaltılabileceği gibi komisyonun müracaatı halinde en çok on gün daha uzatıla-
bilir.

Anayasa'ya uygunluğun incelenmesi:

MADDE 38 - Komisyonlar kendilerine havale edilen tasarı veya tekliflerin
ilk önce Anayasa'nın metin ve ruhuna aykırı olup olmadığını tetkik etmekle yü-
kümlüdürler.
Bir komisyon bir tasarı veya teklifin Anayasa'ya aykırı olduğunu gördüğü
takdirde gerekçesini belirterek maddelerin müzakeresine geçmeden reddeder.
Erteleme:

MADDE 39 - Bir kanun tasarı veya teklifinin görüşülmesi sırasında Hükümet
temsilcisinin bulunmaması sebebiyle komisyon gerekli görürse görüşme bir de-
faya mahsus ertelenebilir. Erteleme yazı ile Başbakanlığa veya ilgili bakanlığa
bildirilerek gelecek toplantıda ilgili temsilcinin hazır bulundurulması iste-
nir.
Başbakanlığa haber verme:

MADDE 40 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına verilen kanun teklifle-
ri derhal Başbakanlığa gönderilir.
Bakanlıklarla yazışma:

MADDE 41 - Komisyonlar bütün bakanlıklarla doğrudan doğruya yazışabilirler
ve kendilerine havale edilen işlerin sonuçlandırılması için gerekli bilgiler
bakanlıklardan isteyebilirler.
Komisyon raporları:

MADDE 42 - Komisyonlar karara bağlandıkları işler için birer rapor düzen-
lerler. Rapor başkan veya komisyon sözcüsü yahut o iş için seçilen özel sözcü
tarafından yazılır. Raporda konu hakkında komisyonun düşünceleri ile komisyon-
ca yapılan değişikliklerin gerekçeleri yer alır.
Raporlar konu hakkındaki son oylamaya katılan komisyon üyelerince imzalanır.
Daha önceki toplantılara katılmış olup tasarı veya teklifin tümünün son oy-
lamasında hazır bulunamıyan komisyon üyeleri varsa gerekçeli muhalefetlerini de
yazarak raporu imzalıyabilirler. Bu durumda olan üyelerin son toplantıya katıl-
madıkları belirtilir.
Komisyon raporunda imzası bulunan komisyon üyesidiğer komisyonlarda ve Ge-
nel Kurulda çekimser veya aykırı olduğunu rapor

metninde yazıyle belirttiği hususlar dışında sözcüden soru soramaz ve komis-
yon raporuna aykırı konuşma yapamaz.
Komisyon raporları bastırılıp milletvekillerine dağıtılır ve Genel Kurulda
görüşülmesine başlandığı ilk birleşimin tutanağına eklenir.
Komisyon raporunun tümüne veya belli kısımlarına çekimser veya muhalif
kalan komisyon üyeleri rapora çekimserlik veya aykırılık görüşlerini eklemek
hakkına sahiptirler. Bu üyeler raporda tasarı veya teklifin hangi maddesine
aykırı olduklarını yazmak zorundadırlar.
Üyelerkomisyon raporuna katılmakla beraberraporda yer almayan görüşleri-
ni rapora eklemek hakkına da sahiptirler.(Ek Cümle:16/5/1996-424 S.Karar/1 md.)
Şu kadar ki bu haklarını Komisyon Başkanının belirleyeceği uygun süre içinde
kullanmaları gerekir.
Komisyonlarda yeniden görüşme:

MADDE 43 - Komisyon bir gündem maddesinin görüşülmesini tamamlamadan önce
o konu ile ilgili belli bir hususun yeniden görüşülmesini hazır bulunan üye-
lerin salt çoğunluğunun oyuyla kararlaştırabilir.
Komisyon belli bir gündem maddesinin görüşülmesini tamamladıktan sonra
aynı konunun komisyonda yeniden görüşülmesi komisyon raporu Meclis Başkanlığına
verilmeden önce komisyon üye tamsayısının salt çoğunluğunun gerekçeli ve yazı-
lı istemi üzerine bir defa için mümkündür.
Eski raporun benimsenmesi:

MADDE 44 - Seçimi yenilenen komisyon aynı komisyonca daha evvel verilmiş
rapor hakkında yeni bir karar alacağını görev bölümü yaptıktan sonra en geç
bir ay içinde Meclis Başkanlığına bildirmemiş olursa eski raporu benimsemiş
sayılır.
Genel Kurulda komisyonların temsili:

MADDE 45 - Komisyonlar Genel Kurulda başkan veya başkanvekili veya o konu
için seçilmiş özel sözcü veya sözcüler tarafından temsil olunurlar.
Komisyon sıralarında toplantı yetersayısını temin edecek sayıda komisyon
üyesi yer almamışsa komisyon temsilcisi; komisyon metninin değiştirilmesini
isteyen önergelerin reddini veya komisyona iadesini isteyebilir.
Komisyon taplantılarının düzeni:

MADDE 46 - Bir komisyonda söz kesilir şahsiyatla uğraşılır ve düzeni
bozma hareketlerinden bulunulursa komisyon başkanı düzeni sağlar; gerekiyorsa
toplantıya ara verir veya erteleyerek durumu gereği yapılmak üzere Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanına bildirir.

Komisyonlar bülteni:

MADDE 47 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı yılda iki defa komisyon-
lar bülteni yayımlar. Bu bültende komisyonlara havale edilmiş veya komisyonlar-
ca Genel Kuruldan geri alınmış yahut Genel Kurulca komisyonlara geri verilmiş
işlerin hangi safhada olduğu belirtilir. Bu bülten Genel Kurul tutanağına
eklenir.
Arşive verilecek komisyon dosyaları:

MADDE 48 - Konu Türkiye Büyük Millet Meclisince nihai olarak karara
bağlandıktan sonra komisyonlara havale edilen dosyalar ile bu işlerle ilgili
komisyon tutanakları komisyon başkanlığınca yazılmış yazılar komisyona ge-
len yazı ve önergeler o dosya ile birlikte arşivde saklanmak üzere Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına verilir.

ÜÇÜNCÜ KISIM
Genel Kurul Çalışmaları

Gündem:

MADDE 49 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun gündemi şu kısımlar-
dan ibarettir.

1. Başkanlığın Genel Kurula sunuşları.
2. Özel gündemde yer alacak işler.
3. Seçim.
4. Oylaması yapılacak işler.
5. Meclis Soruşturması Raporları (1)
6. Genel Görüşme ve Meclis Araştırması yapılmasına dair öngörüşmeler.
7. Sözlü sorular.
8. Kanun tasarı ve teklifleri ile komisyonlardan gelen diğer işler.

Danışma Kurulunun teklifi ve Genel Kurulun onayı ile 6. ve 7. kısımların
her biri için haftanın belli bir gününde belli bir süre ayrılabilir.
3. ve 4. kısımlardaki seçimler ve oylamalar içinde haftanın belli bir günü
ayrılabilir.
Gündemdeki işlerin görüşme sırası Başkanlıkça alınış tarihlerine göre tes-
pit edilir.
Başkanlıkça lüzum görülen hallerde 8. bentteki işlerin görüşme sırası
Danışma Kurulunca Genel Kurula teklif olunabilir. Hükümet esas komisyonlar ve
kanun teklifi sahiplerinin bu konu ile ilgili istemleri de Danışma Kurulunda
görüşülür.
Danışma Kurulunun bu konudaki görüşü Genel Kurulun onayına sunulur.
Başkan birleşimi kapatırken gündemde bulunan hususlardan hangilerinin ge-
lecek birleşimde veya birleşimlerde görüşüleceğini Genel Kurula bildirir. Bu
husus ayrıca ilan tahtasında ilan edilir
--------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddeye 5 inci bent
eklenmiş diğer bent numaraları teselsül ettirilmiştir.

Danışma Kurulunun görüşü alınıp Genel Kurulca kararlaştırılmadıkça Başkan
tarafından görüşüleceği önceden bildirilmeyen hiç bir hususGenel Kurulda konu-
şulamaz.

Özel gündem:

MADDE 50 - Danışma Kurulu Anayasa ve İçtüzüğünün emredici hükümleri gere-
ğince belli bir sürede sonuçlanması gereken muayyen bir veya birkaç konunun
yer alacağı özel gündemler ve görüşme günleri tespit edebilir. Bu konular özel
gündemde Başkanlık sunuşundan sonra yer alır. Özel gündem maddelerinden sonra
genel hükümler gereğince tespit olunmuş gündem maddelerine yer verilir.

Gelen kağıtlar listesi:

MADDE 51 - Başkanlığa gelen kanun tasarı ve teklifleri resmi aaakereler ve
komisyon raporları ile soru genel görüşme Meclis araştırmasıMeclis Soruştur-
ması ve gensoru önergeleri gelen kağıtlar listesinde yayımlanır. Bunlardan
Genel Kurula sevk edilenler bu listede ayrıca belirtilir. Başkanlığa geliş ta-
rihleri de ayrıca gösterilir.(1)
Gelen kağıtlar Meclisin toplantı günleri dağıtılır ve tutanağa eklenir.
Gelen kağıtlar tatile rastlamadığı takdirde Cumartesi ve Pazar hariç her
gün yayımlanır ilan tahtasına asılır ve ilk birleşim tutanağına eklenir.

Genel Kurulda bekletilme süresi:

MADDE 52 - Genel Kurula sevk edilen bir komisyon raporu veya herhangi bir
metin aksine karar alınmadıkça dağıtımı tarihinden itibaren kırksekiz saat
geçmeden görüşülemez.
Bu süre geçmeden gündeme alınmasıgündemdeki kanun tasarı ve teklifleri ile
komisyonlardan gelen diğer işlerden birine öncelik verilerek bu kısmın ilk sıra-
sına geçirilmesi Hükümet veya esas komisyon tarafından gerekçeli olarak Genel
Kuruldan istenebilir. Bu takdirde Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.

Teşekkür tebrik ve temenniler:

MADDE 53 - Tebrik teşekkür takdir ve temenni gibi hususlara dair yazılar
ve telgraflar ilan tahtasına asılır ve tam veya özet yahut sadece zikredilmek
suretiyle tutanağa eklenir.
Genel Kurulun saygı duruşunu gerektirecek haller Başkanlık Divanınca karar-
laştırılır.

Toplantı günleri:

MADDE 54 - Resmi tatile rastlamadığı takdirde Türkiye Büyük Millet Meclisi
Genel Kurulu Salı Çarşamba Perşembe günleri saat 15.00 ten 19.00 a kadar
toplanır.
-------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan "Meclis
Araştırması" ibaresinden sonra gelmek üzere "Meclis Soruşturması" ibaresi
eklenmiş ve metne işlenmiştir.

Danışma Kurulunun teklifi üzerine Genel Kurul toplantı hafta gün ve
saatlerini değiştirebileceği gibi diğer günlerde de toplantı yapılmasına
karar verebilir.(1)
Birleşimin açılması ve kapanması:

MADDE 55 - Başkan oturumu açar ve gerekirse kapatır. Oturumun devamınca
Başkanlık makamı ve Katip Üyelikleri boş kalamaz.
Zorunlu hallerdeo birleşim için geçerli olmak kaydıyla ve sona ermek üzere
olan işlerin tamamlanması amacıyle oturumun uzatılmasına Genel Kurulca karar
verilebilir.
Kıyafet:

MADDE 56 - Başkanlık kürsüsünde Başkanbeyaz kelebek kıravat ve siyah yelek
üstüne siyah fırak giyer. Görevli Katip Üyeleri de koyu renk elbise giyerler.
Genel Kurul salonunda yer alan milletvekilleri bakanlar Türkiye Büyük
Millet Meclisi Teşkilatı memurları ve diğer kamu personeli ceket giymek ve
kıravat takmak zorundadırlar. Bayanlar tayyör giyerler.
Görevlilerin kıyafeti Başkanlık Divanınca tespit edilir.
Yoklama:

MADDE 57 - Başkan birleşimi açtıktan sonra tereddüde düşerse yoklama yapar.
Görüşmeler sırasında işaretle oylamaya geçilirken yirmi milletvekili
ayağa kalkmak veya önerge vermek suretiyle yoklama yapılmasını isteyebilir.
Yoklama elektronik oy düğmelerine basmak veya Başkan lüzum gördüğü zaman
ad okunmak suretiyle yapılır.
Yoklama sonucunda üye tamsayısının enaz üçte birinin mevcut olmadığı anla-
şılırsa oturum en geç bir saat sonrasına ertelenebilir. Bu oturumda da top-
lantı yeter sayısı yoksa birleşim kapatılır.(2)
Geçen tutanak hakkında konuşma:

MADDE 58 - Bir milletvekili veya bakan kendisine ait olup geçen birleşim
tutanağında yer alan bir beyanın düzeltilmesi hakkında söz isterse Başkan beş
dakikayı geçmemek üzere söz verir.
Gündem dışı konuşma:

MADDE 59 - Meclis Genel Kuruluna duyurulmasında zaruret görülen olağanüstü
acele hallerde beşer dakikayı geçmemek üzereBaşkanın takdiriyle en çok üçkişi-
ye gündem dışı söz verilebilir. Hükümet bu konuşmalara cevap verebilir.
-------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddenin ikinci fıkra-
sındaki "toplantı" ve "gün" kelimeleri arasına "hafta" kelimesi eklenmiş
ve metne işlenmiştir.
(2) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan
"salt çoğunluğun mevcut olmadığı anlaşılırsa" ibaresi "enaz üçte birinin
mevcut olmadığı anlaşılırsa" olarak "on" sayısı da "yirmi" olarak değişti-
rilmiş ve metne işlenmiştir.

Hükümet olağanüstü acele hallerde gündem dışı söz isterse Başkan bu iste-
mi yerine getirir. Hükümetin açıklamasından sonra siyasi parti gurupları birer
defa ve onar dakikayı aşmamak üzere konuşma hakkına sahiptirler. (Ek cümle:
16/5/1996-424 S.Karar/12 md.) Grubu bulunmayan milletvekillerinden birine de beş
dakikayı geçmemek üzere söz verilir.
Söz alma konuşmalar ve yazılı konuşmalar:

MADDE 60 - Adını önceden kaydettirmeyen veya oturum sırasında Başkandan söz
almıyan hiç kimse konuşamaz.
Gündemde bulunan veya belli bir günde görüşme konusu olacağı Anayasa kanun
veya İçtüzük gereğince bilinen konular dışında Katip Üyeler söz alma istemi
kaydedemezler.
Konuşma Başkanlığa ve Genel Kurula hitabedilerek kürsüden yapılır.
Pek kısa bir sözü olduğunu belirten üyeye Başkan yerinden konuşma izni ve-
rebilir.
Yazılı bir konuşmanın kürsüden okunması veya Başkanın izni ile bir Katip
Üyeye okutturulması mümkündür.
Görüşme sırasında Hükümetten veya komisyondan soru sormak istiyenler soru-
larını yerlerinden sorarlar.
Sorular konuşmalar bittikten sonra sıra ile sorulur.
İçtüzükte başka bir süre belirtilmemiş veya aksi Danışma Kurulunun tekli-
fiyle Genel Kurulca kararlaştırılmamışsa siyasi parti grupları komisyon ve
Hükümet adına yapılan konuşmalar yirmi üyeler tarafından yapılan konuşmalar on
dakika ile sınırlıdır. İkinci defa yapılacak konuşmalarda süre bunun yarısı ka-
dardır.

Söz sırası ve söz sırasını değiştirme:

MADDE 61 - Söz kayıt veya istem sırasına göre verilir. Genel Kurul gerekli
görürse görüşme konusunun lehinde aleyhinde ve üzerinde olmak üzere sırayla
söz verilir.
Başkan görüşmeye başlamadan önce söz sırasına göre söz alanların adlarını
okutur.
Hükümete esas komisyona ve siyasi parti gruplarına söz almada öncelik ta-
nınır. İlk öncelik esas komisyona ikinci öncelik Hükümete üçüncü öncelik si-
yasi parti gruplarına aittir. Siyasi parti gruplarına istem sırasına göre söz
verilir.
Grup sözcüleri yetki belgelerini Başkanlığa vermek zorundadırlar.
Son söz milletvekilinindir.
Bir milletvekili söz sırasını diğerine verebilir. Söz sırasını bir başka-
sına veren milletvekili bundan faydalanan milletvekilinin sırasında konuşabi-
lir.

Hükümetin temsili:

MADDE 62 - Her görüşmenin başından sonuna kadar Hükümet adına görüş bildir-
mek üzere Başbakan veya ilgili bakan veya zorunlu hallerde yetkilendirilmiş bi-
rinci derecede sorumlu daire amirlerinden bir kamu görevlisi hazır bulunur. Bu
kimseler görüşmenin başında hazır değillerse o konudaki görüşme bir defalık
gelec

10-08-2006, 10:05 PM	#1 (permalink)
ABYSS Administrator	T.B.M.M. Iç Tüzüğü TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ (1) Milletmeclisi Karar Tarihi : 5.3.1973 No: 584 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi: 13.4.1973 No: 14506 Yayımlandığı Düsturun Tertibi : 5 Cildi : 12 S. 1850 ------------- (1)(a) 7 Kasım 1982 tarih ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına göre kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplantı ve çalışmaları için ken- di içtüzüğünü yapıncaya kadar Millet Meclisinin 12 Eylül 1980 tarihinden önce yürürlükte bulunan içtüzüğünün Anayasaya aykırı olmayan hükümlerinin uygulanması Anayasanın geçici 6 ncı maddesi hükmü gereğidir. (b) 24/5/1996 tarih ve 22645 sayılı R.G.'de yayımlanan TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla; bu Tüzüğün başlığında ve içinde geçen; "Millet Meclisi" ibareleri "Türkiye Büyük Millet Meclisi" "Divan Üyesi" ibareleri "Katip Üye" "İdareci Üye" ibareleri "İdare Amiri" "Çekinser" kelimesi "Çekimser" olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir. "Cumhuriyet Senatosu" "Cumhuriyet Senatosu Başkanı" "Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanı" "Cumhuriyet Senatosu Üyeleri" ve "Senatör" ibareleri ise metinden çıkarılmıştır. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ BİRİNCİ KISIM Genel hükümler ve tarifler Dönem yasama yılı birleşim ve oturum: MADDE 1 - Yasama dönemi Türkiye Büyük Millet Meclisinin iki milletvekili genel seçimi arasındaki süre olup bu süre Anayasa uyarınca uzatılmadığı veya seçimler yenilenmediği takdirde beş yıldır. (1) Yasama yılı 1 Ekimde başlayıp 30 Eylülde sona eren süredir.(1) Birleşim Genel Kurulun belli bir gününde açılan toplantısıdır. Oturum bir birleşimin ara ile bölünen kısımlarından her biridir. Üye tamsayısı: MADDE 2 - Üye tamsayısı beşyüzellidir. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelik- lerinde boşalma olması üye tamsayısını değiştirmez. Ancak bu İçtüzükte öngörülen seçimler için siyasi parti gruplarının ve si- yasi parti grubu mensubu olmayanların yüzde oranlarının hesaplanmasında üye tam- sayısından açık milletvekilliklerinin çıkarılması suretiyle bulunan sayı esastır.(1) İlk toplantı ve andiçme: MADDE 3 - Milletvekili genel seçimi kesin sonuçlarının Yüksek Seçim Kuru- lunca Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Kanallarında ilanını takibeden beşinci gün saat 15.00 de Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu çağrısız olarak toplanır. Bu birleşimde önce milletvekillerinin andiçme töreni yapılır.(1) Andiçme töreninde bulunmayan milletvekilleri katıldıkları ilk birleşimin başında andiçerler. Andiçmeher milletvekilinin Anayasa'daki metni kürsüden yüksek sesle okuma- sı suretiyle olur. Ara seçimde milletvekili seçilenler katıldıkları ilk birleşimin başında andiçerler. Milletvekilleri seçim çevresi soyadı ve adlarının alfabe sırasına göre andiçerler. Yasama yılının başlaması: MADDE 4 - Türkiye Büyük Millet Meclisi 3 üncü maddede yazılı olan durum dışında her Ekim ayının birinci günü çağrısız toplanır.(1) Tatil: MADDE 5 - (Değişik: 16/5/1996 - 424 S.Karar/2 md.) Tatil Türkiye Büyük Millet Meclisinin çalışmalarının belli bir süre erte- lenmesidir. Danışma Kurulunun önerisi üzerine Genel Kurulca başka bir karar alınmadıkça Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Temmuz günü tatile girer. Bir yasama yılı içinde üç aydan fazla tatil yapılamaz. ----------------- (1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla; bu maddelerde geçen "1 Kasım - 31 Ekim" ibaresi "1 Ekim - 30 Eylül" ve "4 yıl" ibaresi "5 yıl"; "dörtyüzelli" sayısı "beşyüzelli"; "Kasım" kelimesi "Ekim" olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir. Ara verme : MADDE 6 - Ara verme Türkiye Büyük Millet Meclisinin onbeş günü geçmemek üzere çalışmalarını ertelemesidir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin araverme kararı alması Danışma Kurulunun bu konudaki görüşü alındıktan sonra teklifi Genel Kurulca oylanması suretiyle olur. Tatilde veya aravermede toplantı: MADDE 7 - (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/3 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi tatil veya araverme sırasında Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı tarafından toplantıya çağrılması ha- linde belirtilen gün ve saatte toplanır. Cumhurbaşkanı toplantı çağrısını doğrudan doğruya veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine yapar. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı doğrudan gerek görürse toplantı çağrı- sına karar verebilir. Üyelerin beşte birinin imzasını taşıyan gerekçeli önerge- deki çağrı istemini ise en geç yedi gün içinde yerine getirir. Bu çağrılarda toplantı gün ve saatinin ve bu toplantıyı gerektiren konunun belirtilmiş olması şarttır. Birleşim yeterli çoğunlukla açılabildiği takdirde Başkan ilk önce çağrı yazısını okutur ve bu toplantıyı gerektiren konu görüşülür. Konu üzerinde gerekli işlemler tamamlanınca Türkiye Büyük Millet Meclisi çalışmalarına devama karar vermediği takdirde tatile veya ara vermeye devam olunur. Yeterli çoğun- luk sağlanamazsa çağrı düşer.

10-08-2006, 10:06 PM	#2 (permalink)
ABYSS Administrator	İKİNCİ KISIM Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kuruluşu BİRİNCİ BÖLÜM Başkanlık Divanı Geçici Başkanlık divanı: MADDE 8 - Yasama döneminin birinci birleşiminin ilk oturumundan başlayarak Başkan seçilinceye kadar en yaşlı Milletvekili Geçici Başkanlık görevini yapar. İkinci derecede en yaşlı üyeBaşkanvekilliği görevini yerine getirir. En geç altı milletvekili de geçici olarak Katip Üyelik yaparlar. Başkanlık Divanının kuruluşu: MADDE 9 - Başkanlık Divanı Bir Başkan; dört Başkanvekili; yedi Katip üye; üç İdare Amirinden kurulur. Gerektiğinde Genel Kurul Danışma Kurulunun teklifi üzerine Katip üyele- rin veya İdare Amirlerinin sayısını artırabilir. Başkan seçimi ve süresi MADDE 10 - (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/ 4 md.) Başkanlık için bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenin gö- rev süresi iki ikinci devre için seçilenin görev süresi üç yasama yılıdır. Siyasi parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkan adayları Meclis üyeleri içinden Mec- lisin toplandığı günden itibaren o gün içinde Başkanlık Divanına bildirilir. Başkan seçimi gizli oyla yapılır. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan üye Başkan seçilmiş olur. Başkan seçimi aday gösterme süresinin bitiminden itibaren on gün içinde ta- mamlanır. Parti gruplarının Başkanlık Divanında temsili: MADDE 11 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı siyasi parti gruplarının parti grupları toplam sayısı içindeki yüzde oranlarını ve bu oranlara göre her siyasi parti grubuna düşen Başkanlık Divanındaki görev yeri sayısını tespit eder ve Danışma Kuruluna bildirir. Başkanlık Divanındaki görev yerleri Başkanvekillikleri için - iki adedi Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğuna sahip siyasi parti grubuna ait olmak üzere - oranı en yüksek olandan başlayarak sıra ile dağıtılır. Katip Üyeliklerle İdare Amirlikleri için görev yerleri dağıtımı Danışma Kurulunun görüşü alındıktan sonra Genel Kurulca kararlaştırılır. Siyasi parti grupları kendilerine düşen yerler için adaylarını gösterir. Bu adayları gösteren listenin Genel Kurulca işaret oyuyla oylanması suretiyle seçim tamamlanmış olur. (Değişik cümle: 16/5/1996-424 S.Karar/5 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanvekillikleri Katip Üyelikleri ve İdare Amirlikleri için bir yasama döne- minde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi iki ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç yasama yılıdır. Bu görevlerde herhangi bir suretle boşalma olması halinde yeni seçilen Divan Üyesi eskisinin görev süresini ta- mamlar. Başkanlık Divanında boşalma: MADDE 12 - Başkanlıkta boşalma halinde yeni Başkan seçilinceye kadar en yaşlı Başkanvekili Geçici Başkanlık görevini yerine getirir. Başkanlık Divanının diğer üyeliklerinde boşalma halinde noksan üyelik tamamlanıncaya kadar Divanın görev ve yetkisi aynen devam eder. Noksan üyelik en kısa zamanda tamamlanır. Mensup olduğu siyasi parti ile üyelik bağı sona eren veya Türkiye Büyük Millet Meclisinde grup kurma hakkını kaybeden bir siyasi parti mensubu üye- nin Başkanlık Divanındaki görevi kendiliğinden sona erer. Bu takdirde de yuka- rıdaki fıkra hükmü uygulanır. Genel Kurulda siyasi parti gruplarının oranlarında değişiklik olması sonu- cunda bunların Başkanlık Divanında sahiboldukları üyeliklerin sayısı ve görev yerleri değişen oranlara uymuyorsa Başkan bu durumu tespit eder. Bunun üzeri- ne 11 inci madde uyarınca gereken işlem yapılır. Başkanlık Divanının görevleri: MADDE 13 - Başkanlık Divanı kanunlar ve İçtüzük gereğince verilen görevle- ri yerine getirir. Genel Kuruldaki oylamalarda ve seçimlerde önemli bir yanlışlık olduğu iddia edilirse Başkan usul görüşmesi açabilir ve gerekirse oya başvurarak düzeltme yapar. Yanlışlık birleşimden sonra anlaşılırsa Meclis Başkanı Divanı toplaya- rak takibedilecek yolu kararlaştırır. Başkan kendisine ait görevlerin yerine getirilmesi bakımından gerekli gö- rürse Divanın görüşünü alabilir. Başkanlık Divanının toplantı yeter sayısı üye tamsayısının karar yeter sa- yısı ise hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğudur; Ancak Başkanlık Divanı Üyelerinin tek başlarına üzerlerine aldıkları işler- den dolayı yapılacak şikayetler için toplantı yeter sayısı hakkında şikayette bulunulan üyenin dışındaki bütün üyelerin tamamıdır. Başkan veya vekil olarak görevlendirdiği Başkanvekili hazır bulunmadan Di- van toplanamaz ve karar alamaz. Başkanın görevleri: MADDE 14 - Başkanın görevleri şunlardır: 1. Türkiye Büyük Millet Meclisini Meclis dışında temsil etmek; 2. Genel Kurul görüşmelerini yönetmek; 3. Tutanak dergisi ile tutanak özetini düzenlenmesini denetlemek; 4. Başkanlık Divanına başkanlık etmek ve Divanın gündemini hazırlamak; 5. Danışma Kuruluna başkanlık etmek; 6. (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/6 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi ko- misyonlarını denetlemek; işlerde birikme olması halinde komisyon başkanı ve üye- lerini uyarmak ve durumu Genel Kurulun bilgisine sunmak; 7. Başkanlık Divanı kararlarını uygulamak; 8. Türkiye Büyük Millet Meclisinin idari ve mali işleri ile kolluk işlerini yürütmek ve denetlemek; 9. (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/6 md.) Başkanlık Divanı bünyesinde oluş- turulacak "Türkiye Büyük Millet Meclisi Kültür Sanat ve Yayın Kurulu" aracılı- ğıyla Meclisi ve çalışmalarını yurt içinde ve yurt dışında tanıtıcı tedbirler almak ve yayın yapmak; 10. Kendisine Anayasa kanunlar ve içtüzükler gereğince verilen görevleri yerine getirmek. Başkan özürlü olduğu veya Türkiye Büyük Millet Meclisi toplantı halinde iken Ankara dışında bulunduğu zaman görevlerini yerine getirmek üzere Başkan vekillerinden birisini kendisine yaziyle vekil olarak tayin eder. Başkan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına ayrılan resmi konaklarda oturur. Başkanvekillerinin görevleri: MADDE 15 - Başkanvekillerinin görevi Başkanın yerine Genel Kurul görüşme- lerini yönetmek ve yönettiği oturumlarla ilgili tutanak dergisi ile tutanak özetinin düzenlenmesini gözetmektir. Başkanvekillerinin hangi birleşim veya oturumları yöneteceklerine Başkan karar verir. Katip Üyelerin görevleri: MADDE 16 - Katip Üyelerin görevleri şunlardır: 1. Tutanakların tutulmasını denetlemek; 2. Tutanak özetlerini yazmak; 3. Genel Kurulda evrak okumak; 4. Yoklama yapmak; 5. Oyları saymak; 6. Seçimlerin düzen ve dürüstlük içinde geçmesini denetlemek; 7. Söz sırasını kaydetmek.(1) İdare Amirlerinin görevleri: MADDE 17 - İdare Amirlerinin görevleri şunlardır: 1. Türkiye Büyük Millet Meclisinin idari ve mali işleri ile kolluk işlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanının talimatına uygun olarak yürütmekle Baş- kana yardımcı olmak: 2. Özel törenleri idare etmek; 3. Türkiye Büyük Millet Meclisi bütçesine ilişkin tekliflerini Başkana sun- mak; 4. Genel ve özel giriş kartlarını dağıtmak; İdare Amirleri; sükün ve düzenin korunması görüşmelerin açıklık ve serbestli- ğinin sağlanması ve gereken hallerde Muhafız taburunun ve emniyet kuvvetinin kullanılmasında Başkanlığın yürütme vasıtalarıdır; ortak sorumluluk içinde gö- rev yaparlar ve yetki kullanırlar; tatil ve araverme sırasında sıra ile Anka- ra'da otururlar bu sırayı Başkan tespit eder. İKİNCİ BÖLÜM Siyasi parti grupları ve Danışma Kurulu Siyasi parti gruplarının kuruluşu: MADDE 18 - En az yirmi milletvekili bulunan siyasi partiler Türkiye Büyük Millet Meclisinde grup kurma hakkında sahiptirler.(1) Siyasi parti grubunun ilk kuruluşunda grup iç yönetmeliği ile her yasama dönemi başında o gruba mensup milletvekillerinin ad soyadı ve seçim çevrele- rini gösterir liste gruplarca Meclis Başkanlığına verilir. Sonradan meydana gelecek değişiklikler hakkında da en kısa zamanda aynı iş- lem yapılır. --------------------- (1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla 18 inci maddede yeralan "on milletvekili" "yirmi milletvekili" olarak değiştirilmiş ve metne iş- lenmiştir. Aynı Kararla 16 ncı madde numarası 17 17 madde numarası da 16 olarak değiştirilmiştir. Danışma Kurulu: MADDE 19 - (Değişik : 19.9.1978-674 S.Karar/1 md.) Danışma Kurulu Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanının başkanlığında siyasi parti grup başkanları veya vekillerinden birisi veya onların yazılı olarak görevlendirdiği birer milletvekilinden kurulur. Bu Kurul İçtüzükte kendisine verilen görevleri yerine getirir ve Başkanın istemi üzerine danışma niteliğinde görüş bildirir. Gerektiğinde bir Hükümet temsilcisi veya Meclis Başkanvekilleri de Danışma Kuruluna çağırılabilir. Danışma Kurulu Başkanının gerekli görmesi veya bir siyasi parti grubu baş- kanlığının istemi üzerine en geç yirmidört saat içinde Başkan tarafından toplan- tıya çağırılır. İçtüzükte Danışma Kurulunun tespitine teklifine veya görüş bildirmesine bağlanmış olan bütün hallerde Danışma Kurulu yapılan ilk çağırıda toplanamaz oy birliğiyle tespit teklif yapamaz veya görüş bildiremezse Meclis Başkanı veya siyasi parti grupları ayrı ayrı istemlerini doğrudan Genel Kurula suna- bilirler. Bu durumda istemin oylanması ilk birleşimin gündemindeki Başkanlık sunuşlarında yer alır ve Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.