No : 5590</B>
Kabul Tarihi: 08/03/1950
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 15/03/1950
Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı: 7457
BÖLÜM I :
TARİF:
Madde 1 - (Değişik madde: 17/04/1986 - 3277/1 md.)
Ticaret ve sanayi odaları, ticaret odaları, sanayi odaları ve deniz ticaret odaları; üyelerinin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini, ahlak ve tesanüdünü korumak ve bu Kanunda yazılı hizmetleri görmek amacıyla kurulan Kamu kurumu niteliğinde tüzelkişiliğe sahip meslek kuruluşlarıdır.
KURULUŞ:
Madde 2 - (Değişik madde: 24/06/1995 - KHK-557/1 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
Madde 3 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/4 md.)
Dördüncü maddede belirtilen kuruluş ve çalışma sahaları içindeki sanayiciler, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının izniyle ve bu Kanuna göre "Ticaret ve Sanayi Odaları" ndan ayrı olarak Sanayi Odaları kurabilirler.
(Değişik bent: 24/06/1995 - KHK-557/2 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
a. Makine, cihaz, aaagah, alet ve diğer vasıtalar yardımıyla ham yarı mamul, tam mamul herhangi bir maddenin veya enerjinin vasıf, terkip veya şeklini fiziki veya kimyevi surette az veya çok değiştirerek veya bu hammaddeleri işleyerek kıymetlendirmek suretiyle imal veya istihsal yapanlar;
b. Yılın fiili çalışma günleri ortalamasına göre, muharrik kuvvet kullananlarda 5, kullanmayanlarda 10 kişi çalıştırmak. Ancak aşağıdaki işletmelerin vasıfları yukarıdaki fıkralara uysa bile işletenler "Sanayici" sayılamazlar:
(1) Seri halinde hazır elbise yapmayan terziler, fabrika halinde işlemeyen fırınlar, lokantacı, elbise temizleyici ve benzerleriyle mamullerini toptan satmayıp perakende olarak doğrudan doğruya müstehlike satan kunduracı, şekerci, tatlıcı gibi işletmelerin sahipleri;
(2) Devlet tarafından işletilen telli ve telsiz telefon ve telgraf, radyo ve televizyon istasyon ve santralleri, şehir ve kasaba ve köylerdeki su temizleme, süzme ve dağıtma tesisleri;
(3) Arazide ekim, dikim, bakım ve yetiştirme yollarıyla nebat, hayvan veya hayvan mahsullerinin, bizzat yetiştiricileri tarafından işlenip değerlendirilmesi işlerine tahsis edilen yerler. (Bu işletmelerin, işlemek üzere, istihsalleri nevinden hariçten hammadde almamaları şarttır.)
(4) Sanat okul ve enstitüleri, meslek kursları ve cezaevlerindeki atölyeler gibi öğretim ve eğitim amacıyla işletilen yerler;
(5) Doğrudan doğruya Milli Savunma Bakanlığı teşkilatına bağlı olarak çalıştırılan askeri sanayi müesseseleri.
Yukarı fıkralardaki sanayici tarifi yalnız bu Kanuna münhasırdır.
KURULUŞ VE ÇALIŞMA SINIRLARI:
Madde 4 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/5 md.)
Kuruluş ve çalışma alanları; ticaret ve sanayi odaları ile ticaret odaları için ilçe deniz ticaret odaları ile sanayi odaları için ise il sınırlarıdır.
a) Ticaret ve sanayi odası veya ticaret odası bulunmayan ilçeler buradaki tacirlerin ticaret sicili işlemlerinin yürütüldüğü odanın çalışma alanına dahil sayılırlar. Aynı belediye sınırı içinde bulunan bütün ilçeler ve idari taksimat itibariyle bu ilçelerden birine bağlı olupta belediye sınırı dışında kalan ve ayrı belediyesi bulunan yerlerde odanın çalışma alanı içine alınırlar.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca, Odalar Birliğinin de görüşü alınmak suretiyle, ticaret ve sanayi odalarıyla ticaret odalarının çalışma alanları il sınırını aşmamak üzere genişletilip daraltılabilir.
b) Deniz ticret odalarının çalışma alanları, Odalar Birliğinin de görüşü alınmak suretiyle Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından gerekli görüldüğünde genişletilip daraltılabilir.
c) Sanayi odalarının çalışma alanı Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından, çevre illeri veya bunların ilçelerini kapsayacak şekilde genişletilip daraltılabilir. Bir yerin sanayi odası çalışma alanına alınabilmesi için o yerde mevcut sanayicilerin %51 'inin yaz ılı isteği ile Birliğin görüşü de alınarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığının iznine bağlıdır. Bu yerlerin, sanayi odasının çalışma alanından çıkartılmaları da aynı usul ve esaslarla yapılır.
Bir odanın çalışma alanı içinde aynı unvanda başka bir oda kurulamaz. Ticaret odalarının çalışma alanına giren yerlerde, sanayi odaları şube teşkilatı kurabilirler.
ODALARIN GÖREVLERİ:
Madde 5 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/6 md.)
Ticaret ve sanayi odaları, ticaret odaları, sanayi odaları ve deniz ticaret odalarının görevleri şunlardır:
a) Mesleki ahlakı ve tesanüdü korumak, ticaret ve sanayinin genel menfaatlere uygun surette gelişmesine çalışmak,
b) Ticaret ve sanayii ilgilendiren bilgi ve haberleri derleyerek ilgililere ulaştırmak, resmi makamlarca istenecek bilgileri vermek ve bilhassa ticaret ve sanayi erbabının mesleklerinin icrasında ihtiyacı olabilecek her
çeşit bilgiyi müracaatları halinde kendilerine vermek veya bunların elde edilmesini kolaylaştırmak,
c) Ticaret ve sanayie ait her türlü incelemeleri yapmak, bölgeleri içindeki, iktisadi, ticari ve sınai faaliyetlere ait endeks ve istatistikleri yapmak, başlıca maddelerin piyasa fiyatlarını takip ve kaydetmek ve
mümkün olan vasıtalarla yaymak,
d) 27 nci maddedeki belgeleri tanzim ve tasdik etmek,
e) Sair mevzuatın verdiği görevlerle, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca verilecek görevleri yapmak,
f) Mevzuatla Sanayi ve Ticaret Bakanlığına ve bu Bakanlığa bağlı müesseselere verilecek işlerin odalara tevdii halinde bunları yapmak,
g) Meslek faaliyetlerine ait mevzular hakkında bakanlıklara, illere ve belediyelere tekliflerde ve dileklerde bulunmak,
h) Bölgeleri içindeki ticari teamülleri tespit edip, örf ve adet haline getirmek,
ı) Ticaret ve sanayi erbabınca riayet edilmesi mecburi mesleki karar alabilmek,
j) Deniz ticaretinin kamu yararına, milli ulaştırma ve deniz ticareti politikasına uygun şekilde gelişmesine çalışmak,
k) Milli ve milletlerarası deniz ticaretine ait incelemeler yapmak ve bu konudaki bilgileri sağlamak, limanlarımız arası ve yurt dışı navlun, acenta komisyonu ve ücretleri ile liman masrafları gibi bilgileri toplamak ve
bunları mümkün olan vasıtalarla en seri şekilde yaymak, dünya deniz ticaretindeki en son gelişmeleri izlemek, istatistikler tutmak ve bunları ilgililere duyurmak,
l) Deniz ticaretine ait ticari örf, teamül ve uygulamaları tespit etmek, navlun anlaşmaları, konişmento ve benzeri evraka ait tip formları hazırlamak,
m) Yabancı gemi sahip ve donatanları ile denizcilikle ilgili müesseselere Türkiye limanlarının imkanları, çalışma şekilleri, tarifeleri ve liman masrafları hakkında bilgi vermek ve onlardan aynı bilgileri sağlamak,
n) Deniz ticareti ile ilgili milletlerarası kuruluşlara asli üye olmak ve delege bulundurmak,
o) İlgililerin talebi üzerine deniz ticareti ile ilgili ihtilaflarda hakemlik yapmak,
p) Deniz acenteliği hizmet ücret tarifelerini hazırlamak ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığının tasdikine sunmak,
r) Odalar, bunlardan başka yürürlükteki mevzuat hükümleri dahilinde aşağıdaki görevleri de yapabilir:
(1) Ticaret mallarının vasıf ve aaafiyetinin tayinine yarayıcı laboratuvarlar kurabilir veya bunlara iştirak edebilir,
(2) Milli Eğitim Bakanlığının müsaadesi ve denetiminde ticaret, denizcilik ve sanayi kursları açabilirler, açılan kurslara yardımda bulunabilirler, memleket içinde ve dışında ihtiyaç duyduğu alanlar için öğrenci
okutabilirler ve stajyerler bulundurabilirler,
(3) İlgililerin talebi halinde, ticari ve sınai ihtilaflarda hakem olabilirler,
(4) Mahalli veya bölge sergileri, panayırlar, umumi mağazalar, depolar, kredi müesseseleri ve mevzuları dahilinde kulüpler, müzeler ve kütüphaneler açabilirler veya açılmış veya açılacaklara katılabilirler,
(5) Yetkili bakanlıkça tayin edilen sahalarda, sanayi siteleri veya organize sanayi bölgeleri kurabilirler ve yönetebilirler.
TEMSİL VE İMZA YETKİSİ:
Madde 6 - Odaları protokolde meclis başkanı veya başkanın tevkil edeceği meclise dahil kimseler temsil eder.
Odanın hukuki temsilcisi yönetim kurulu başkanıdır.
Yönetim kurulu başkanları veya başkan vekilleriyle diğer bir veya birkaç üyenin müşterek imzaları odaları ilzam eder.
EHLİYET:
Madde 7 - Odalar, meclisleri karariyle gayrimenkul mal almıya, satmaya ve rehin etmeye, ödünç para almaya, sosyal yardımlarda bulunmaya yetkilidirler.
AJANLIKLAR:
Madde 8 - Bir yerde mevcut tacir ve sanayicilerin miktarı başlıbaşına bir odayı yaşatmaya kafi gelmediği takdirde oradaki müseccel tacir veya sanayicilerin %60 ' ının yazılı isteği ve bağlanmak istediği oda meclisinin muvafakati üzerine en yakın ticaret ve sanayi odasına veya ticaret odasına ajanlık olarak katılmalarına Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca izin verilir.
Ajanlık bir şahıs tarafından temsil olunur.
Ajanın mahalli tacir veya sanayiciden olması şarttır.
Ajanlığın ayrılması veya kaldırılması da kuruluşlarındaki esaslara göre yapılır. Ancak bu ayrılma veya kaldırılma taraflarca en az bir ay evvel haber verilmek şartiyle mütaakıp yılbaşında yürürlüğe girer.
KAYIT MECBURİYETİNDE OLANLAR:
Madde 9 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/7 md.)
Ticaret siciline kayıtlı tacir ve bu Kanuna göre sanayici sıfatını haiz tüm gerçek ve tüzelkişilerle şubeleri ve fabrikaları, bulundukları yerin bu Kanun gereğince mensup olacakları odalarına veya ajanlıklarına kaydolunmaya mecburdurlar.
Sermayesinin tamamı Devlete ve özel idarelere veya belediyelere veya bunların ortaklığına ait olan iktisadi müesseselerle bunların şubeleri, özel kanun veya sözleşme ile kurulmuş olup, Devletin ve özel idarelerin veya belediyenin iştiraki bulunan tüzelkişiliği haiz müesseseler veya bunların şubeleri ve fabrikaları bulundukları yerlerin odalarına kaydolunmaya mecburdurlar.
Bir merkeze bağlı olduğu halde müstakil sermayesi ve müstakil muhasebesi bulunan veya muhasebesi merkezde tutulduğu ve müstakil sermayesi olmadığı halde kendi başına ticari muamele yapan yerler şube addolunur.
Sanayi odaları kurulan yerlerde, bu Kanunun tarifine uyan sanayiciler, sanayi odalarına kaydolunmakla ticaret odalarına kaydolunma mükellefiyetini yerine getirmiş olurlar. Ancak sanayiciler kendi sanayi mamullerini satmak üzere birden fazla satış yeri açtıkları takdirde fazlası için satış yerlerinin bulunduğu ticaret odaları veya ticaret ve sanayi odalarına da kaydolunmaya mecburdurlar.
Sanayici, kendi sanayi mamullerinin satışı dışında başka ticari işlerle uğraştığı takdirde ticaret odasına da kaydolunmaya mecburdur.
Sanayi işletmesi sahiplerinin, işlerinin icabı olarak meşgul oldukları ticaret işleri bunların sanayici vasfını kaldırmaz. Bu gibiler arzu ettikleri takdirde ticaret odalarına da girmekte muhtardırlar.
Deniz ticareti ile uğraşan aşağıda yazılı Ticaret Siciline kayıtlı gerçek ve tüzelkişiler, Deniz Ticaret Odasına kaydolma zorunluluğundadırlar.
a) Gemi sahipleri, donatanlar ve donatma iştirakleri, gemi işletenler,
b) Gemi acenteleri,
c) Gemi alım satım navlun komisyoncuları, forvarderler,
d) Stivedor ve puantaj firmaları,
e) Gemi klas müesseseleri, deniz sigorta müesseseleri ve acenteleri ile deniz ekspertiz kuruluşları ve sürveyörleri,
f) (Ek bent: 17/04/1986 - 3277/2 md.) Deniz malzemesi, kumanyacılar ve sanayi malzemesi alım satımı yapan firmalar, bunker işiyle uğraşan firmalar,
g) (Ek bent: 17/04/1986 - 3277/2 md.) Marina ve liman işletme firmaları,
h) (Ek bent: 17/04/1986 - 3277/2 md.) Balıkçılıkla ilgili gemi işleten firmalar.
i) (Ek bent: 24/06/1995 - KHK - 557/3 md.; İptal; Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
Deniz ticareti ile uğraşan, sermayesinin tamamı Devlete, belediyelere veya özel idare yahut bunların ortaklığına ait olan iktisadi müesseselerle, özel kanun veya sözleşme ile kurulmuş olup Devletin, İktisadi Devlet Teşekküllerinin özel idare veya belediyelerin iştiraki bulunan tüzelkişiliği haiz müesseseler, bulundukları ilin Deniz Ticaret Odasına kaydolmakla mükelleftirler.
DURUM DEĞİŞİKLİĞİNİN BİLDİRİLMESİ MECBURİYETİ:
Madde 10 - Odaya kaydolunan tacirlerin durumlarında vukua gelen, Ticaret Kanununa göre tescil ve ilanı gerekli her çeşit değişikliklerin vukuundan itibaren bir ay içinde odalara ve borsalara bildirilmesi mecburidir.
BÜTÇELER:
Madde 11 - Odalarla bunlara bağlı ajanlıkların bütçeleri, muhasebe usullerine uygun olarak, yönetim kurullarınca hazırlanır ve meclislerce tasdik olunur.
Odalarda bütçeler, takvim yılına göre tanzim olunur.
BÜTÇELERDEN SARFİYAT:
Madde 12 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/8 md.)
Odalar bütçelerinden sarfiyat, başkan veya başkanvekilleri ile genel sekreterin, genel sekreter bulunmadığı hallerde muhasip üyenin imzası ile yapılır. Yönetim kurullarının önerisi üzerine meclislerce saptanan miktar kadar sarfiyat, sonradan yönetim kurulunun tasdikine sunulmak şartıyla, genel sekreter tarafından re 'sen yap ılır.
BÖLÜM II :
ORGANLAR:
Madde 13 - Odaların organları şunlardır:
a) Meslek komiteleri;
b) Meclis;
c) Yönetim kurulu.
(Değişik fıkra: 17/04/1986 - 3277/3 md.) Organları seçme ve seçilme nitelikleri tüzükte gösterilir.
MESLEK KOMİTELERİ:
Madde 14 - (Değişik madde: 17/04/1986 - 3277/4 md.)
Oda meslek komiteleri, meslek gruplarınca seçilecek 5 ve 7 kişiden, üye sayısı 10 000 'i aşan odalarda 5,7 ve 11 kişiden kurulur. Ayrıca aynı sayıda yedek üye seçilir.
Komite kendi üyeleri arasından 2 yıl için bir başkan ile bir başkanvekili seçer. Süresini bitirenler yeniden seçilebilirler.
Meslek komitelerinin süresi 4 yıldır.
Mesleklerin gruplandırılmasında uyulacak esaslar ile meslek grupları üye sayılarının tespiti, Birlikçe hazırlanacak yönetmeliklerle düzenlenir.
Meslek komitesi başkanı ve üyelerine iştirak edecekleri toplantılar için bütçe imkanlarına göre Meclis tarafından tespit edilecek miktarlarda huzur hakkı verilebilir.
MESLEK KOMİTELERİNİN GÖREVLERİ:
Madde 15 - Meslek komitelerinin görevleri şunlardır.
a) Oda meclisi için üyelerini seçmek;
b) Kendi konuları içinde faydalı ve lüzumlu gördükleri tedbirleri, meclis veya yönetim kuruluna teklif etmek;
c) Meclis veya yönetim kurulu tarafından kendi mesleklerine ait işler hakkında yapılacak müracaatları tetkik ederek cevaplandırmak.
MECLİSLER:
Madde 16 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/10 md.)
(Değişik fıkra: 17/04/1986 - 3277/5 md.) Oda meclisleri meslek komitelerince seçilecek 2 'şer kişi ile kurulur. Ancak üye sayısı 10 000'i aşan odalarda meclisler; 5 ve 7 kişilik meslek komitelerince 2'şer ve 11 kişilik
meslek komitelerince seçilecek 3'er kişi ile kurulur. Ayrıca aynı sayıda yedek üye seçilir. Meclis üyeliğine seçilenler, aynı faaliyet sınırları içinde bulunan odalar ve borsaların meclislerinin ancak birinde görev
alabilirler.
Oda meclislerinin görev süreleri 4 yıldır.
Meclis kendi üyeleri arasından 2 yıl için bir başkan ile bir veya iki başkanvekili seçer. Süresini bitirenler yeniden seçilebilirler.
Bu seçimde genel sekreter oy sahibi değildir.
Meclis başkanları ve vekilleri yönetim kurulu üyeliğine seçilemezler.
MECLİSLERİN GÖREVLERİ:
Madde 17 - Odalar meclislerinin görevleri şunlardır:
a) Oda yönetim kurulu üyelerini seçmek;
b) Genel olarak odalar gayelerinin gerçekleştirilmesi hususunda gereken her çeşit karar ve tedbirleri almak;
c) Yönetim kurulu veya meslek komiteleri tarafından yapılacak teklifleri inceleyip karara bağlamak;
ç) Riayeti mecburi mesleki karar almak;
d) Bölgeleri içindeki ticari ve sınai örf ve adetleri tesbit etmek;
e) Aylık muvazeneyi ve aktarma taleplerini tetkik ve tasdik etmek;
f) Tüccarlar arasında doğacak ihtilafları çözmek üzere hakem heyeti seçmek, mahkemeler tarafından istenecek hakem ve bilirkişi listelerini tasdik etmek;
g) Odaya kayıtlı üyeler hakkında yönetim kurulunca teklif olunacak cezaları karara bağlamak;
h) Yıllık bütçe ve kesinhesapları tasdik ve yönetim kurulunu ibra etmek ve mesuliyeti görülenler hakkında takibata karar vermek,
ı) Gayrimenkul alımına ve satımına veya rehin edilmesine ve ödünç para alınmasına, sosyal yardımlarda bulunulmasına karar vermek;
i) İç yönetmeliği tetkik ve tasdik etmek;
j) Gerek odalara kayıt mecburiyetine tabi olup olmamak, gerek kayıt mecburiyetine tabi oldukları halde ithal edildikleri derecelere mütaallik yönetim kurulunca verilecek kararlara karşı itirazları tetkik ve kesin karara bağlamak;
k) Mesleklere ve meselelere göre ihtısas komisyonları kurmak;
l) Yönetim kurulu tarafından inha olunacak genel sekreteri tayin etmek;
m) Memleket içi ve dışı sınai, ticari ve ekonomik teşekküllere üye olmak ve kongrelerine delege göndermek;
n) Muhabir ve fahri üye kabulüne karar vermek.
YÖNETİM KURULLARI:
Madde 18 - (Değişik madde: 24/12/1981- 2567/11 md.)
Yönetim kurulları, meclisin kendi üyeleri arasından 2 yıl için seçeceği 5-11 kişiden kurulur. Ayrıca aynı sayıda yedek üye seçilir.
Kurul kendi üyeleri arasından iki yıl için bir başkan ile bir veya iki başkanvekili seçer.
Bu seçimde genel sekreter oy sahibi değildir.
(Ek fıkra: 17/04/1986 - 3277/6 md.; Mülga fıkra: 24/06/1995 - KHK - 557/21 md.)
YÖNETİM KURULLARININ GÖREVLERİ:
Madde 19 - Odalar yönetim kurullarının görevleri şunlardır:
a) Mevzuat ve Meclis kararları dairesinde oda işlerini yürütmek;
b) Bütçeyi, kesinhesabı ve aktarma tekliflerini ve bunlara mütaallik raporları oda meclisine vermek;
c) Aylık muvazeneyi oda meclisine, tasdik edilmek üzere sunmak;
ç) Oda genel sekreterini meclise inha etmek, diğer oda memur ve hizmetlilerinin tayin ve azillerini, terfi ve tecziyelerini icra etmek;
d) 74 üncü madde gereğince ihtar, tevbih vermek ve oda meclislerince verilecek cezaları tatbik etmek;
e) Hakem ve bilirkişi listelerini hazırlamak ve tasdik edilmek üzere meclise sunmak;
f) Ticari kefaletleri ve tüzükte gösterilecek belgeleri tasdik etmek;
g) Odanın bir yıllık çalışmaları ve bölgenin iktisadi ve sınai durumu hakkında yıllık rapor hazırlayıp meclise vermek;
h) İç yönetmeliği meclisin tasdikına sunmak;
ı) Ticaret ve sanayie ait her türlü incelemeleri yapmak, çalışma sınırı içindeki ticari ve sınai faaliyetlere ait endeks ve istatistikleri tutmak ve başlıca maddelerin piyasa fiyatlarını takip ve kaydeylemek ve bunları münasip vasıtalarla yaymak.
YÖNETİM KURULU YETKİLERİNİN DEVRİ:
Madde 20 - Yönetim kurulu, lüzumu halinde, yetkilerinden bir kısmını üyelerinden bir veya birkaçına veya genel sekretere devredebilir.
TOPLANTILAR:
Madde 21 - Odalar yönetim kurulları en az haftada bir defa, meclisleri ve meslek komiteleri başkanının daveti üzerine her vakıt ve her halde ayda bir defa kendiliklerinden toplanırlar.
Madde 22 - "Ticaret odaları" ile "Sanayi odaları" nın ayrı kurulduğu yerlerde odalar yönetim kurulları, alınacak mesleki kararlarda diğer odanın istişari mahiyette mütalaasını sorar. Mütalaası sorulan oda 48 saat içinde görüşünü bildirir.
Odalar yönetim kurulları diğer odaların verdikleri mesleki kararlara mahallin en büyük mülkiye amiri nezdinde itiraza yetkilidir. Bu halde her iki oda yönetim kurulları mahallin en büyük mülkiye amirinin daveti ve onun başkanlığı ve varsa o yerdeki Sanayi ve Ticaret Bakanlığının mümessili huzuru ile toplanarak ihtilafı çözerler. Uyuşulamadığı takdirde Sanayi ve Ticaret Bakanlığı hakem olur.
Ayrıca üç ayda bir defa, iki oda yönetim kurulu toplanarak mesleki mevzularda görüş birliğine varırlar.
Toplanma ve müzakere şekli tüzükte gösterilir.
ODALAR GENEL SEKRETERLERİ:
Madde 23 - Odaların, işlerini çevirmekle görevli ve oda yonetim kurulu ve meclisi toplantılarında oy sahibi, birer genel sekreteri bulunur. Lüzumu halinde yönetim kurulları bir genel sekreter yardımcısı tayin edebilir.
Nüfusu 100 000 den fazla olan yerlerde bu yardımcılar birden fazla olabilir.
Genel sekreterleri yönetim kurulunun inhasiyle meclis tarafından tayin olunur. Genel Sekreterlerin terfi, tecziye ve azilleri tayinlerindeki esaslara göre yapılır.
Genel sekreterin vazifeleri ve hangi hallerde imzaya yetkili oldukları tüzükte gösterilir.
BÖLÜM III : ODALARIN GELİRLERİ
GELİRLER:
Madde 24 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/12 md.)
Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Deniz Ticaret Odalarının gelirleri şunlardır:
a) Kayıt ücreti,
b) Yıllık aidat,
c) Munzam aidat,
d) Yapılan hizmetler karşılığı ücretler,
e) Vesika harçları,
f) Yayın gelirleri,
g) Bağış ve yardımlar,
h) Misil zamları,
ı) Para cezaları,
j) İştirakler karı,
k) Yabancı gemilerden alınacak ücretler,
l) Diğer gelirler.
KAYIT ÜCRETİ VE YILLIK AİDAT:
Madde 25 - (Değişik madde: 27/05/1988 - 3452/1 md.)
Üyenin odaya kaydı sırasında ödemekle zorunlu olduğu ücrete kayıt ücreti ve her yıl için ödeyeceği aidata da yıllık aidat denir.
(Değişik fıkra: 24/06/1995 - KHK - 557/4 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
(Ek fıkra: 24/06/1995 - KHK-557/4 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
Kayıt ücretinin alındığı yıl için ayrıca yıllık aidat alınmaz. Kayıt ücreti ve yıllık aidat miktarları Birlikçe hazırlanacak yönetmelikte gösterilecek usullere göre belirlenecek dereceler üzerinden ve tarifelere göre tespit olunur.Tarifeler oda yönetim kurulunun tespiti, meclisin teklifi ve Birliğin görüşü alınarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığının onayı ile yapılır.
Derecelerini durumlarına uygun bulmayanlar, Yönetmelikte gösterilecek usullere göre ve 10 gün içinde oda meclisine itiraz edebilirler. İtirazlar meclisce karara bağlanıncaya kadar kayıt ücreti ve yıllık aidatın ihtilaflı kısmı tahsil olunmaz.
Yıllık aidat her yılın Mayıs ve Ekim aylarında eşit iki taksitte ödenir.Yıl içinde kaydedilenlerin kayıt ücreti ile önceki yıldan itibaren geçerli olarak kaydedilmesi gerekenlerin kayıt ücretleri ve yıllık aidatları kendilerine tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir.
Bu müddetler içinde ödenmeyen kayıt ücreti ve yıllık aidatlar için 6183 sayılı Kanun uyarınca yürurlükte bulunan oranlarda gecikme zammı tahakkuk ettirilerek kayıt ücreti veya yıllık aidat ile birlikte tahsil edilir.
MUNZAM AİDAT VE NAVLUN HASILATINDAN ALINACAK PAY:
Madde 26 - (Değişik madde: 27/05/1988 - 3452/2 md.)
A) Munzam Aidat
(Değişik fıkra: 24/06/1995 - KHK - 557/5 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
Birden fazla odaya kayıtlı bulunanların munzam aidatı odaların ayrı bulundukları yerlerde Birlik 'çe teklif edilen Sanayi ve Ticaret Bakanl ığınca belirlenen odalar tarafından tahsil olunur. Ancak kayıtlı bulundukları odalar arasında her odaya ödedikleri aidatla mütenasip olarak muteakip takvim yılının azami ilk üç ayı içinde paylaşılır.
Zarar eden sanayici ve tacirler o yıl için munzam aidat ödemezler.
Çalışma alanları içinde birden fazla şubesi bulunan üyelerin munzam aidatı bütün şubelerden elde ettikleri Gelir veya Kurumlar Vergisine matrah teşkil eden ticari ve sınai kazanç toplamı üzerinden hesaplanır.
Müstakil bilançosu yapılan kurum ve müessese şubeleri ile fabrikalarının munzam aidatı şube veya fabrikanın bulunduğu mahallin odasına ödenir.
Bir tüzelkişiliğin merkez, şube ve fabrikalarının değişik yerlerde olması, fakat bilançolarının merkezde tutulması halinde munzam aidat merkez tarafından mahalli odaya ödenir. Bu oda tahsil ettiği munzam aidatı diğer odalar arasında müteakip takvim yılının ilk üç ayı içinde eşit olarak bölüştürür.
(Değişik fıkra: 24/06/1995 - KHK - 557/5 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E. 1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
Munzam aidat mayıs ve ekim aylarında iki eşit taksitte ödenir. Önceki yıldan itibaren geçerli olarak kaydedilmesi gerekenlerin munzam aidatları ise kendilerine tebliğ edildiği yılın sonuna kadar ödenir.
Üyeler, ticari ve sınai kazançlarına ait bilgileri ve bilançolarını talep vukuunda odalara vermek zorundadırlar. Ayrıca odalar, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 5 inci maddesi hükmü çerçevesinde vergi dairelerinden bilgi isteyebilirler. Üye tarafından bilançonun verilmemesi ve vergi dairesinden de sağlanamaması halinde bir önceki yılın munzam aidatı geçici olarak aynen tahakkuk ettirilir.
B) Navlun Hasılatından Alınacak Oda Payları
Türkiye limanlarında faaliyet gösteren ve Türkiye 'de herhangi bir odaya kay ıtlı olmayan yabancı bayraklı gemilerin Türk limanlarında sağladıkları tüm navlun hasılatı üzerinden uluslararası uygulama gözönüne alınmak suretiyle binde beşi geçmemek kaydıyla oda meclisince tespit, Sanayi ve Ticeret Bakanlığınca onaylanacak orana göre hesap edilecek meblağ Bakanlıkça tayin edilecek ödeme süresi içinde kendileri, temsilcileri veya acentaları tarafından ilgili liman bölgesindeki deniz ticaret odasına veya bu oda teşkilatının henüz kurulmadığı yerlerde ise ticaret veya ticaret ve sanayi odasına ödenir.
C) Bu maddede düzenlenmiş olan munzam aidat ile gemilerden alınacak oda paylarının süresinde ödenmemesi halinde 6183 sayılı Kanun uyarınca yürürlükte bulunan oranlarda gecikme zammı tahakkuk ettirilerek munzam aidat veya navlun hasılatındaki oda payı ile birlikte tahsil olunur.
ÜCRETLER VE VESİKA HARÇLARI:
Madde 27 - (Değişik madde: 27/05/1988 - 3452/3 md.)
(Değişik fıkra: 24/06/1995 - KHK-557/6 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E. 1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
(Mülga fıkra: 24/06/1995 - KHK - 557/21 md.)
Odalarca düzenlenecek veya onaylanacak belgeler ile verilecek hizmetler şunlardır.
a) Menşe şahadetnameleri,
b) Fatura suretlerinin tasdiki,
c) Rayiç fiyatların tasdiki,
d) Ticari ve sınai eşya numunelerinin vasıflarının tasdiki,
e) Yed 'i vahit ve tek imalatç ılık belgeleri,
f) Bilirkişi ve eksper raporları,
g) Kefaletname ve taahhütnamelerde yazılı imza sahiplerinin odalardaki sicil durumunu gösteren tasdik ve şerhler,
h) Ticari kefalet tasdikleri,
i) Sınai ve ticari mahiyette belge ve kapasite raporları,
j) Tahsis ve sarfiyat belgeleri,
k) Kalite, yeterlik ve numune belgeleri,
l) Kayıtlı üyelerin imzalarının tasdiki,
m) Oda mensuplarına ait kayıt ve sicil suretleri ile üye kimlik kartları,
n) Ticari itibar şahadetnamesi mahiyetinde olmamak üzere ticaret ve sanayi erbabının mahrem olmayan sicilleri hakkında yazılı veya sözlü sorulara cevaplar,
o) İş makineleri tescil belgesi,
p) ATA Karneleri ve ATR belgeleri,
r) Mucbir sebep belgeleri,
s) Alınacak ücretin miktar ve oranları uluslararası uygulama gözönüne alınarak tespit edilmek suretiyle Türk ve Yabancı bayraklı gemilere verilecek hizmetler,
t) Ticari ve Sınai mahiyette diğer her türlü belge ve bilgiler ile hizmetler,
(Değişik fıkra: 24/06/1995 - KHK - 557/6 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
AYRILACAK FON:
Madde 28 - (Değişik madde: 27/05/1988 - 3452/4. md.)
Odalar ve Borsalar her yıl tahsil edilen gelirlerinin %10 'unu bu Kanunun 5 inci bölümündeki gayelere sarf edilmek üzere birlik ad ına Birlik Yönetim Kurulunun tayin edeceği milli bankalardan birine yatırmaya mecburdurlar.
Birlik aidatları bir yıl önceki fiili gelir üzerinden hesap edilerek müteakip yılın Haziran ve Aralık aylarında eşit iki taksitte yatırılır.
Bu süreler içinde yatırılmayan aidat ve taksitler için 6183 sayılı Kanun uyarınca yürürlükte bulunan oranlarda gecikme zammı tahakkuk ettirilerek aidatla birlikte tahsil olunur.
Fiili gelir deyimine, oda ve borsaların gelirlerini teşkil eden ve bu Kanunun 24 üncü ve 55 inci maddelerinde sayılan bütün gelirler dahil olup bu maddelerde bahsi geçen "diğer gelirler" ve "türlü gelirler" ibareleri menkul ve gayrimenkul sermaye iratları, döviz gelirleri ile sair gelirleri de kapsar.
HUZUR HAKKI:
Madde 29 - Oda yönetim kurulu ve meclisi üyelerine, iştirak edecekleri toplantılar için huzur hakkı verilir.
Odalar yönetim kurulları üyelerine verilecek huzur hakkını meclisler, meclis üyelerine verilecek huzur hakkını birlik genel kurulları tesbit ederler.
BÖLÜM IV : ORGANLARIN FESHİ VE ODALARIN LAĞIV VE TASFİYELERİ
ORGANLARIN FESHİ:
Madde 30 - Odalar organlarının feshi aşağıdaki esaslarla yapılır:
a) Yönetim kurullarının feshi;
Oda meclisleri; yönetim kurullarını lüzum gördükleri hallerde, her zaman değiştirip yenilerini seçmek hakkını haizdirler. Yeni yönetim kurulu feshedilenin süresini tamamlar;
b) Oda meclislerinin feshi;
1.Oda meclisleri mürettep adeddeki üyesinin yarısından fazlasının yazılı talebi ve yine mürettep adeddeki üyenin üçte ikisinin bu talep üzerine vereceği kararla kendi kendini fesheder. İki toplantıda bu nisap
bulunmadığı takdirde bir yıl süre ile fesih talebinde bulunulamaz;
2. Çalışmalarını mesleki ahlak ve memleketin genel menfaatleriyle ahenkli olarak yürütmiyen, mevzuata uymıyan, görevlerini iyiye kullanmıyan ve birlik kararlarına riayet etmiyen (oda meclisleri Ekonomi ve
Ticaret Bakanlığınca feshedilir.)
Bu hallerde meclis yeniden teşkil olunur. Yeni meclis eski meclisin süresini tamamlar. Feshedilen organların yeniden teşekkülüne kadar bu kanunla gösterilen vazifelerin ne şekilde ifa edileceği Sanayi ve Ticaret
Bakanlığınca gösterilir.
LAĞIV VE TASFİYE:
Madde 31 - Odaların lağıv ve tasfiyesi aşağıdaki esaslarla yapılır:
Odaya kayıtlı mürettep adedin üçte biri miktarındaki üyenin meclise yazılı bir teklif yapması, bu teklif üzerine oda meclisinin mürettep adedinin üçte iki ekseriyetle lağıv ve tasfiye için plebisite karar vermesi, en çok üç gün devam eden bir plebisit yapılması, plebisit neticesinde mukayyet bütün azanın yüzde altmışının lağıv ve tasfiyeyi tasvip etmesi şarttır.
Bu plebisitin yapılış tarzı tüzükte gösterilir. Bu suretle lağvına karar verilen oda hakkında Ticaret Kanununun anonim ortaklıkların tasfiyelerine ait hükümleri tatbik olunur.
Tasfiye halinde menkul ve gayrimenkul mevcutlar paraya çevrilir.
Bu paralar birliğe yediemin sıfatiyle, tevdi olunur ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığının göstereceği milli bir bankada saklanır. Kaldırılan oda üç yıl içinde aynı mahalde yeniden kurulduğu takdirde birlik bu parayı yeni odaya geri verir. Bu süre içinde aynı mahalde oda kurulmadığı takdirde bu paralar Sanayi ve Ticaret Bakanlığının muvafakatiyle bu kanunda yazılı odaların maksat ve görevlerine uygun şekilde sarfolunur.
"Ticaret ve sanayi odaları"nın lağvı neticesinde hasıl olan paralar o yerde ticaret odası ve sanayi odası ayrı ayrı kurulduğu takdirde yarı yarıya paylaşılır.
TİCARET BORSALARI
TARİF:
Madde 32 - "Ticaret borsaları", kanunda yazılı esaslar dairesinde borsaya dahil maddelerin alım ve satımı ve fiyatlarının tesbit ve ilanı işleriyle meşgul olmak üzere kurulan tüzelkişiliği haiz kamu kurumlarıdır.
KURULUŞ:
Madde 33 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/16 md.)
Ticaret borsaları ticari ihtiyaçların lüzumlu kıldığı yerlerde Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca kurulur.
İl borsalarının çalışma alanı bulundukları il (o il içindeki ilçe borsalarının çalışma alanları hariç), ilçe borsalarının çalışma alanı ise ilçe sınırlarıdır. (Değişik cümle: 24/06/1995 - KHK - 557/7 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi 'nin 20/09/1995 tarih ve E.1995/43, K.1995/46 say ılı Kararı ile).
Borsalar çalışma alanları içinde meclisleri kararı ile şubeler açabilirler.
BORSALARIN GÖREVLERİ:
Madde 34 - Ticaret borsalarının görevleri şunlardır:
a) Borsaya dahil maddelerin, borsada alım satımını tanzim ve tescil etmek;
b) Borsaya dahil maddelerin her günkü fiyatlarını usulü dairesinde, tesbit ve ilan etmek;
c) Alıcı ve satıcının teslim ve tesellüm ve tediye bakımından vecibelerini, her tipin asgari vasıflarını ve muamelelerin tasfiye şartlariyle fiyatlar üzerine müessir şartları, ihtilaf husulünde ihtiyari tahkim usullerini gösteren ve Türkiye Ticaret ve Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliğinin tasdikiyle tekemmül eden genel kaide ve hükümler vücude getirmek;
ç) Yurt içi ve yurt dışı borsa ve piyasaları takibederek fiyat haberleşmesi yapmak;
d) Borsaya dahil maddelerin tiplerini ve vasıflarını tesbit etmek üzere laboratuvar ve teknik bürolar kurmak ve kurulmuşlara katılmak;
e) Sair mevzuatla ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca verilecek görevleri yapmak;
f) Borsaya ait örf ve adetleri tesbit ve ilan etmek.
TEMSİL VE İMZA YETKİSİ:
Madde 35 - Borsaları protokolde meclis başkanı veya başkanın tevkil edebileceği, meclise dahil, kimseler temsil eder.
Borsanın hukuki temsilcisi yönetim kurulu başkanıdır. Yönetim kurulu başkanları veya başkanvekilleriyle, diğer bir veya birkaç üyenin müşterek imzaları borsaları ilzam eder.
EHLİYET:
Madde 36 - Borsalar, gayrimenkul mal almaya, satmaya ve rehin etmeye, ödünç para almaya, bağışta bulunmaya yetkilidirler.
KAYIT MECBURİYETİNDE OLANLAR:
Madde 37 - Ticaret borsalarına dahil maddelerin alımı veya satımı ile iştigal edenler, bulundukları yerin ticaret borsalarına kaydolunmaya mecburdurlar.
Bu mecburiyetlere riayet etmiyenlerin kayıtları borsalarca re 'sen yap ılır ve kendilerine tebliğ edilir.
Borsaya kaydolunan tacirlerin durumlarında vukua gelen, Ticaret Kanununa göre tescil ve ilanı gerekli her çeşit değişikliklerin vukuundan itibaren bir ay içinde borsaya bildirilmesi mecburidir.
"Borsaya kayıtlı maddelerin müstahsılları veya amilleri borsalara kaydolmaksızın dahi kendi mallarını borsada satabilirler."
BÜTÇELER:
Madde 38 - Borsaların bütçeleri, (Birlikçe hazırlanacak tipe ve tesbit olunacak) muhasebe usullerine uygun olarak yönetim kurullarınca ihzar ve meclislerce tasdik olunur.
Bütçelerden sarfiyat, borsa yönetim kurulları başkanları veya başkanvekilleriyle genel sekreterlerin müşterek imzalariyle yapılır.
TEŞKİLAT
ORGANLAR:
Madde 39 - Borsaların organları şunlardır:
a) Meslek komiteleri;
b) Meclis;
c) Yönetim kurulu.
(Değişik fıkra: 17/04/1986 - 3277/9 md.) Organları seçme ve seçilme nitelikleri tüzükte gösterilir.
MESLEK KOMİTELERİ:
Madde 40 - (Değişik madde: 17/04/1986 - 3277/10 md.)
Borsa meslek komiteleri, meslek gruplarınca seçilecek 5 ve 7 kişiden, üye sayısı 10 000 'i aşan borsalarda 5, 7 ve 11 kişiden kurulur. Ayrıca aynı sayıda yedek üye seçilir.
Komite, kendi üyeleri arasından 2 yıl için bir başkan ile bir başkanvekili seçer. Süresini bitirenler yeniden seçilebilirler.
Meslek komitelerinin süresi 4 yıldır. Mesleklerin gruplandırılmasında uyulacak esaslar ile meslek grupları üye sayılarının tespiti birlikçe hazırlanacak yönetmeliklerle düzenlenir.
Meslek komitesi başkanı ve üyelerine iştirak edecekleri toplantılar için bütçe imkanlarına göre Meclis tarafından tespit edilecek miktarlarda huzur hakkı verilebilir.
MESLEK KOMİTELERİNİN GÖREVLERİ:
Madde 41 - Borsa meslek komitelerinin görevleri şunlardır:
a) Borsa meclisi için üyelerini seçmek;
b) Kendi mevzuları dahilinde faydalı ve lüzumlu gördükleri tedbirleri yönetim kuruluna teklif etmek, yönetim kurulunun reddi halinde aynı teklifleri meclise yapmak;
c) Meclis veya yönetim kurulu tarafından, kendi mesleklerine ait işler hakkında yapılacak müracaatları tetkik ederek cevaplandırmak.
MECLİSLER:
Madde 42 - (Değişik madde: 24/12/1981 - 2567/18 md.)
(Değişik fıkra: 17/04/1986 - 3277/11 md.) Borsa meclisleri meslek komitelerince seçilecek 2 'şer kişiden kurulur. Ancak, üye sayısı 10 000'i aşan borsalarda meclisler; 5 ve 7 kişilik meslek komitelerince 2'şer ve 11
kişilik meslek komitelerince 3'er kişi ile kurulur. Ayrıca aynı sayıda yedek üye seçilir. Meclis üyeliğine seçilenler, aynı faaliyet sınırları içinde bulunan oda ve borsaların meclislerinin ancak birinde görev alabilirler.
En az 7 meslek grubu kurulamayan borsalarda meclisler borsaya kayıtlı olanların kendi aralarında seçecekleri 14 üye ile kurulur. Ayrıca aynı sayıda yedek üye seçilir. Bu takdirde, meslek komitelerinin görevleri
meclislerce seçilecek ihtisas komisyonları tarafından yerine getirilir.
Meclislerin görev süreleri 4 yıldır.
Meclis kendi üyeleri arasından 2 yıl için bir başkan ile bir veya iki başkanvekili seçer. Süresini bitirenler yeniden seçilebilirler. Meclis başkan ve vekilleri yönetim kurulu üyeliğine seçilemezler.
Bu seçimde genel sekreter oy sahibi değildir.