Eğitim
Yıllardan beri üretim teknolojileri alanında yapılan çalışmalar sonunda elektronik devre elemanları ucuza üretilmiştir. Bunun sonucu günümüzde birçok kişi elektroniği hobi olarak seçmiştir. Fakat yapılan devrelerin ucuzluğu yanında baskı devreye dökmek zahmetli ve pahalıdır. Bunun için bir çok baskı devre çıkarma teknikleri geliştirilmiştir. Bu tekniklerden bazıları;
Pozitif 20
İpek Baskı
Pnp Tekniği
Serigrafi
Baskı devre kalemi
Bunlardan en ucuz olanı baskı devre kalemi ile olandır ama fazla karışık yollarda canınız iyice sıkılabilir. Diğerleri ise pahalıdır.Size hem ucuz hemde güzel bir pcb çıkarma tekniği olan ütü metodundan bahsedeceğim. Pnp tekniği ile baskı devreleriniz kaliteli olabilir ancak daha ucuza maletmek istiyorsanız ütü metodunu deneyebilirsiniz.
Bu metod için elimizde hazır olan devre şemasını lazer yazıcıdan veya fotokopi makinasında tekrar kuşe kağıta aktarmak gerekmektedir. Çünkü ısı ile kağıda aktarılan şemayı tekrar ısıyla (ütü) ile bakır pertinaksa aktarmalıyız. Kuşe kağıdı kullanmamızın sebebi ise lazer tonerin kağıt tarafında emilmemesidir. Kuşe kağıt yerine diğer kağıtlar kullanılırsa toner kağıt tarafından emilir ve ısı ile bakır plakete aktarılması imkansızlaşır. En iyi kuşe kağıdı matbaacılardan temin edebilirsiniz. Eğer bu imkanınız yoksa kırtasiyeye bakınız. Eğer ordada bulamadıysanız kuşe kağıtlara basılı ramazan imsakiyalerini veya kuşe takvim yapraklarının boş olan beyaz yüzünü deneyin. Bu uygulamada kuşe takvim yaprağı kullandım.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Pcbmizin iyi olmasını istiyorsanız lazer yazıcıdan çıktı almanız gerekir. Devre şemamızı hazırladıktan sonra pcbnin ölçülerine göre bakır pertinaksı kesin.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Kuşe kağıdını baskı devre yapacağımız pertinaksı paket yapar gibi bantlayın. Baskı yüzeyi ile pertinaksın yüzeyine boşluk kalmadan gelecek şekilde kağıdın fazla kısmını pertanaksın arkasına kıvırarak bantlayın. Diğer bir yöntem ise devre şemasında büyük bir pertinaksı paket yapmadan sadece kuşe kağıt pertinaksda kaymayacak şekilde bantlayın. Böylelikle ütülerken bakır pertinaksa yolların geçip geçmediğini kontrol edebilirsiniz.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Gelelim kullanılacak ütüye; hem buharlı hemde buharsız ütü kullanılabilir.Buharlı ütü kullanıyorsanız ütünüze su koymadan 2. kademe ütünüzü ısıtınız. Buharsız ütü kullanıyorsanız ütünüzü 3. kademeye alınız. Her ütünü sıcaklığı farklı olacağı için tecrübe ile kendi ütünüzün ayarını yapabilirsiniz.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Kısa bir süre ısınan ütü ile özenle kuşe (takvim) kağıdını arada bez olmadan ütülemeye başlayınız. Yavaş yavaş ve tüm yüzeylere aynı miktarda ısı uygulayın. Yeteri kadar tecrübeniz varsa pertinaksı kuşe kağıt ile paketleyip 5 dakika (benim ütü için gereken zaman) kağıt üzerinde gezdirerek aynı sonucu alabilirsiniz. İlk defa deniyorsanız paket yapmadan bir ucu açık gelecek şekilde ütüleyin. Kuşe kağıdımızın ucundan hafif hafif kaldırarak tonerın bakırın üstüne geçip geçmediğini kontrol ediniz. Geçmeyen yerleri tekrar ütüleyin. Eğer fazla ütülerseniz toner pertinaksta dağılmaya başlar yada pertinaksda bombe yapar. Toner bakıra geçtiyse ütüleyerek kuşe kağıtı bakır pertinakstan ayırın.
Bakır pertinaksı kuşe kağıt ile paketleme yaptıysanız biraz soğumasını bekleyin. Soğuyan pertinaksı su dolu bir kaba atın.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Belli bir süre sonra yumuşamaya başlayan kuşe kağıdı parmağınızın ucuyla ovarak kağıdı kaldırın. Tüm yüzeyde kağıt kalmayacak şekilde temizleyin. Temizledikten sonra çizilmiş yolları kontrol edin eğer çıkmamış yol varsa asetat kalemi ile üzerinden geçin. Sürekli olarak denemeler yaptığınızda ideal ısıyı ve zamanı bulursunuz. Ben denemelerim de % 997 lik bir başarıya ulaştım.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Baskı devremiz hazırsa sadece asite atmak ve eritmek size kalıyor. Asit için eczanelerde satılan perhidrol ile marketten alacağınız tuz ruhu gerekmektedir. Perhidrol ile tuzruhunun karışım oranı ise perhidrolün kendi kapağıyla 1 kapak perhidrol ile 250 mlt'lik tuzruhunun kapağı ile 3 kapak karıştırınız. Eğer bakır pertinaksınız büyükse karışım oranını 2 ye veya 3 e katlayın.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Tüm yollar ortaya çıkıncaya kadar karışım içinde bekletiniz. İyi sonuç almak istiyorsanız karışımın kutusunu sağa sola sallayarak kısa sürede işlemin bitmesini sağlayabilirsiniz. Fazla bekletirseniz çizilmiş yolların kalktığını görürsünüz buda istenmeyen bir olay olur. Bu işlemide yaptıktan sonra bakır pertinaksı suya tutunuz. Bundan sonra pertinaks üzerindeki toneri kaldırma aşamasına geldik. Toneri kaldırmak için bulaşık teli bulaşık bezi veya tineri kullanabilirsiniz. Tiner kullanırsanız toneri daha kolay kaldırısınız.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Tinerle temizledikten sonra suya tutun ve ilk profesyonel pcb'nizi görmüş olursunuz. Sürekli denemelerde %100 başarıya ulaşabilirsiniz
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
İsterseniz profesyenel bir çalışma daha yapabilirsiniz Bu sefer devrenizi üsten malzeme görünüşünü bakır pertinaksın öbür tarafına aktarabilirsiniz. Bu işlem içinde kuşe kağıtına çıkarttığınız malzeme görünüşünü pertinaksın üzerine yerleştirip 3 dakika ütü ile ütüleyiniz.
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
En sonunda profosyenel bir pcb çıkartmış oldunuz. Bu çalışma Türk Elektronik Endüstrisinde yeni ufuklar açmak için yayınlanmıştır
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın

valla brova çok ilginç ve iyi bir yol

baskı devresiçıkarmada faydalı bilgiler.

PCB (Printed Circuit Board) olarak bilinen
bask› devre kart› günümüzde elektronik cihazlar›
n çok büyük bir k›sm›nda bulunuyor. Günlük
hayatta elektrikli ev aletlerinden bilgisayar ana
kartlar›na oyuncaklardan cep telefonlar›na TV
kumandalar›ndan kol saatlerine kadar pek çok cihazda
bask› devre kartlar›na rastl›yoruz. Bu kadar
genifl kullan›m alan› nedeniyle PCB tasar›m›
ve üretimi elektronik endüstrisinin en dinamik ifl
kollar›ndan birini oluflturuyor. Yurtd›fl›nda oldu-
¤u gibi ülkemizde de tek yüzlü ve çift yüzlü PCB
üretimi yapan çok say›da firma mevcut [1]. Bu
firmalar üretimlerini otomatik makinelerle ve
pek çok kalite standard›n› sa¤layacak flekilde
yapt›klar›ndan genellikle seri imalat için tercih
ediliyorlar. Oysa elektronikle amatör olarak u¤-
raflanlar›n kolay ve ucuz olarak PCB yapabilmelerini
sa¤layan baflka yöntemler de var. Örne¤in
pozitif-20 serigrafi bask› devre kalemiyle çizim
ve ütüleme yöntemleri bunlardan bir kaç›. Bu
yöntemlerden en çok tercih edileni ise ütüleme
yöntemiyle bask› devre kart yap›m›. Çok k›sa sürede
mükemmel say›labilecek kalitede PCB yap›-
m› sa¤layan ütüleme yöntemi bu yaz›n›n konusunu
oluflturuyor.

Yap›m aflamalar›

Ütüleme yöntemiyle bask› devre kart yap›m›
birkaç aflamadan olufluyor. Afla¤›da yap›lacak ifllemlerin
s›ras› görülüyor.
• Bilgisayarda bask› devre flemas›n›n çizimi
• Lazer yaz›c›dan ka¤›da ç›kt› alma
• Ka¤›ttaki çizimi bak›r plakete aktarma
• Kimyasal ifllemle bak›r› eritme
• Kart› delme
• Montaj ve lehimleme

Bilgisayarda çizim

Bask› devre kart yap›m›n›n en önemli aflamas›
n› çizim ifllemi oluflturuyor. Günümüzde çizim
için kullan›lan pek çok bask› devre çizim program›
bulunuyor [2]. Orcad Proteus Eagle gibi
programlar arac›l›¤›yla elektronik devre flemas›ndan
bask› devre çizimi otomatik olarak elde edilebildi¤
i gibi elle de çizim yap›labiliyor. Yap›lan
çizim sonunda devre elemanlar› aras›ndaki ba¤-
lant›y› sa¤layan iletken yollar›n deseni ve devre
elemanlar›n›n kart üzerindeki yerleflim plan› ortaya
ç›k›yor. fiekil 1’de örnek bir devreye ait bask›
devre flemas› görülüyor.
Kullan›lan bask› devre çizim program› ile elemanlar›
n kart üzerindeki yeri iletken yollar›n kal›
nl›¤› yollar›n birbirine yak›nl›¤› eleman bacaklar›
n›n geçece¤i delik çaplar› ve kart›n d›fl ölçüleri
ayarlanabiliyor. Ayr›ca program›n sahip oldu¤u
eleman kütüphanesi sayesinde devre elemanlar›-
n›n k›l›f yap›lar› kolayl›kla seçilebiliyor. Böylece
direnç kondansatör LED entegre regülatör gibi
temel devre elemanlar› k›sa sürede çizim alan›
na tafl›nabiliyor. Bask› devre çizimi hakk›nda
daha detayl› bilgiler piyasada bulunan kitaplardan
ö¤renilebilir [3].

Lazer yaz›c› ç›kt›s›

Bask› devre flemas› tamamland›ktan sonra sadece
iletken yollar› içeren çizimin lazer yaz›c›dan
ç›kt› al›nmas› gerekiyor. Ütüleme yönteminde
amaç tonerin ka¤›t üzerine transferi oldu¤undan
kullan›lacak ka¤›d›n türü çok önemli. Piyasada
bu ifl için tasarlanm›fl özel transfer ka¤›tlar› bulunuyor
[4]. Bunlardan baflka foto¤raf ka¤›d› kufle
ka¤›t veya asetat kullanarak da ç›kt› almak mümkün.
Ancak kaliteli bir PCB elde etmek için kullan›
lan ka¤›d›n da kaliteli olmas› gerekiyor. fiekil
2’de 1200 dpi çözünürlükte lazer yaz›c›dan
transfer ka¤›d› üzerine al›nan ç›kt› görülüyor. fiekilden
de görüldü¤ü gibi devre elemanlar›n› birbirine
ba¤layan yollar tonerle kapl› iken di¤er k›-
s›mlar tamamen bofl. Ayr›ca ç›kt› üzerindeki yaz›
ters (aynadaki görüntüsü al›nm›fl halde) görülüyor.

fiekil 2: Lazer yaz›c›dan al›nan ç›kt›

Çizimi plakete aktarma

Ka¤›t üzerindeki çizimin plakete aktar›lmas›
tonerin ›s›yla transferi sayesinde oluyor. Gerekli
›s›y› sa¤lamak için buharl› olmayan bir ütü kullanmak
gerekiyor. Ütüleme ifllemi öncesinde bak›
r plaket mutlaka su ile y›kanmal› ve bak›rl› yüzeyi
ince z›mpara ka¤›d› ile z›mparalanmal›. Bu
ifllem PCB’nin daha kaliteli olmas›n› sa¤lar. fiekil
3’de yüzeyi temizlenmifl bak›r plaket görülüyor.
Plaket uygun ölçüde kesildikten sonra transfer
ka¤›d› plaketin bak›rl› yüzeyi üzerine yerlefltirilir
ve bantla kenarlar›ndan plakete yap›flt›r›l›r.
Yüksek s›cakl›k kademesinde çal›flan ütü ile
transfer ka¤›d› dairesel hareketlerle yavaflça ütülenir.
Böylece plaketin her taraf›na eflit ›s› da¤›l›-
m› sa¤lan›r. Birkaç dakikal›k ütülemenin ard›ndan
transfer ka¤›d› uygun flekilde plaket üzerinden
kald›r›l›r. Ka¤›d› kald›rma ifllemi ütüleme esnas›
nda ka¤›d› yavaflça plaket üzerinden çekerek
yap›labilece¤i gibi plaketin ka¤›tla birlikte so¤umas›
n›n ard›ndan da yap›labilir. fiekil 4’de tonerin
plaket üzerine nas›l aktar›ld›¤› görülüyor.
E¤er toner plaket üzerine iyi aktar›lmam›flsa ve
yollarda kopukluk varsa bir bask› devre kalemiyle
gerekli düzeltmeler yap›labilir.

fiekil 4: Kart üzerine aktar›lan toner

Kimyasal ifllem

PCB yap›m›nda önemli aflamalardan biri de bak›
r plaket üzerindeki tonerli olmayan k›sm›n kimyasal
bir ifllemle eritilmesi. Bunun için genellikle
tuz ruhu-perhidrol kar›fl›m› kullan›l›yor. Perhidrol
eczanelerden küçük flifleler halinde temin edilebilir.
4 ölçek tuz ruhu ile 1 ölçek perhidrol plastik
bir kap içerisine konur ve yüzeyi tonerli halde olan
bak›r plaket bu kar›fl›m içine b›rak›l›r. Çözünme ifllemini
h›zland›rmak için kap yavaflça sa¤a sola sallanabilir.
fiekil 5’de kimyasal tepkime esnas›nda
tonerli olmayan k›sm›n nas›l eridi¤i görülüyor.

fiekil 5: Kimyasal tepkime esnas›

Kimyasal tepkime s›ras›nda a盤a ç›kan gaz
kesinlikle solunmamal›. Ayr›ca kar›fl›ma kesinlikle
elle veya aaaal bir baflka fleyle dokunmamak
gerekiyor. Sa¤l›k aç›s›ndan bu kimyasal ifllem
aç›k havada (örne¤in balkonda) ve ellerde eldiven
tak›l› vaziyette yap›lmal›. Birkaç dakikal›k
kimyasal ifllem sonras›nda plaketi kap içerisinden
ç›kar›p y›kamak gerekiyor. fiekil 6’dan da
görüldü¤ü gibi tonerle kapl› olan yollar tuz ruhuperhidrol
kar›fl›m›ndan hiç etkilenmemifl.

Y a v u z E r o l

Kendimiz Yapal›m

Bask› Devre Kart (PCB) Yap›m›

B‹L‹M

fiekil 1: Bask› devre flemas›

Kart üzerindeki toner bir bulafl›k süngeri
yard›m›yla suyun alt›nda y›kanarak temizlendi¤inde
tonerin alt›ndan flekil 7’deki gibi bak›r yollar
ortaya ç›kar. Böylece bilgisayar program›nda çizilen
bask› devre flemas›n›n ayn›s› kimyasal ifllemle
bak›r plakete aktar›lm›fl olur.

fiekil 7: Kart üzerindeki bak›r yollar

Kart› delme

Yap›m› tamamlanan bask› devre kart›n›n
montaj ifllemi öncesinde matkapla delinmesi gerekiyor.
fiekil 8’de PCB’nin 1mm çapl› matkap
ucuyla delinmifl hali görülüyor. Eleman bacaklar›-
n›n d›fl çap›na göre farkl› ölçüde matkap ucu da
kullanmak gerekebilir. Kart›n düzgün bir flekilde
delinmesi için dikkatli ve özenli olmak gerekiyor.
Aksi takdirde montaj aflamas›nda ciddi sorunlar
ç›kabilir. Delme iflleminde kolayl›k sa¤lamas› için
bir matkap sehpas› kullan›labilir.

fiekil 8: Delme ifllemi sonras›

Montaj ve lehimleme

Delme ifllemi sonras›nda devre elemanlar›
yerleflim plan›na uygun flekilde PCB üzerine monte
edilir. PCB üzerindeki eleman say›s› tasarlanan
elektronik devrenin yapaca¤› ifle göre de¤ifliklik
gösterdi¤inden eleman say›s› ne kadar fazla
ise montaj süreci o kadar uzun ve zorlu olur.
Ancak montaj ifllemine küçük boyutlu ve düflük
güçlü elemanlarla bafllamak ifli kolaylaflt›r›r. Elemanlar›
lehimlerken kalem havya veya tabanca
havya kullan›labilir. Lehim yaparken havyan›n
afl›r› ›s›nm›fl olmamas›na dikkat edilmeli. Bunun
için arada bir havyan›n fiflini çekmek gerekebilir.
Daha iyi bir lehimleme için flekil 9’da görülen s›-
cakl›k ayarl› bir havya da tercih edilebilir. Lehimleme
esnas›nda a盤a ç›kan duman›n solunmas›ndan
ve havyan›n eleman baca¤›na uzun süreli temas›
ndan da kaç›nmak gerekir.

fiekil 9: S›cakl›k ayarl› havya

Haz›rlanan PCB’nin montaj ve lehimleme sonras›
durumu flekil 10 ve 11’de görülüyor. Lehimleme
iflleminin ard›ndan kart›n alt k›sm›n›n temizli¤
i tiner ve f›rça kullan›larak yap›labilir.

fiekil 10: Elemanlar›n montaj›
fiekil 11: Lehimleme

Böylece ütüleme yöntemiyle bask› devre kart
yap›m› tamamlanm›fl oldu. Her ne kadar yap›m›
zor gözükse de en fazla 1 saat içinde bütün aflamalar›
gerçeklefltirmek mümkün. Di¤er yöntemlere
göre daha az zahmetli olan ütüleme yöntemiyle
çift yüzlü PCB de yap›labiliyor. fiekil 12’de
devrenin çal›fl›r durumdaki hali görülüyor. Harcanan
emekler neticesinde ortaya ç›kan sonuçtan
aaaif almamak mümkün de¤il. Sizce de öyle de-
¤il mi?
fiekil 13’de de profesyonel olarak üretilmifl
bir bask› devre kart› görülüyor. Çift yüzlü olarak
yap›lan bu kart delik içi kaplamal› lehim maskesine
sahip ve eleman bask›s› bulunuyor. Her ne
kadar böyle bir kart elle yap›lana göre çok daha
kaliteli ve kullan›fll› olsa da amatör çal›flmalarda
veya prototip amaçl› PCB yap›m›nda ütüleme
yöntemi rahatl›kla kullan›labilir.

fiekil 13: Fabrikasyon PCB

[1] PCB üreten çeflitli firmalar

Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın
Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın

[2] PCB çizim programlar›
Orcad

Proteus

Eagle

Expresspcb

[3] ‹lgili kitaplar
Proteus – Bilg. Destekli Tasar›m Altafl Yay.
WorkBench & MultiSIM Altafl Yay›nc›l›k
UltiBoard Altafl Yay›nc›l›k
Proteus ile fiematik Çizim ve Sim. Infogate
[4] Transfer ka¤›tlar›
P-n-p ka¤›d›

Aspres-TIT ka¤›d›

Magic Pres ka¤›d›

*F›rat Üniv. Elek-Elektronik Müh. Bölümü

Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın

müthiş bilgiler var burada.emeğinize sağlık...

tebrikler çok ii olmuş teşekkürler dost

bravo bayağı iyi hazırlamışsın teşekkür ediyorum

arkadaşım seni tebrik ederim güzel bi çalışma hazırlamışsın

emegıne saglık...

Allah senden razı olsun