|
04-20-2007, 11:56 PM
|
#1 (permalink) |
|
Başçavuş
  
|
maymunlasıyormuyuz
en cok satan kitaplar listesinde haftalarca birinci sirada yer alan
freakonomics kitabinin yazari steven levitt  yaklasık bir yil once new york times da yale universitesinde yapilan cok ilginc bir arastirma hakkinda ses getiren bir yazi yazdi. yazinin ve arastirmanin ilginc olmasinin nedeni bu arastirma para ve maymunlarla ilgili. keith chen yale universitesinde ekonomi bolumunde gorev yapan bir profesor. keith chen in arastirmasi; maymunlara para kullanmayi ogretmek ve bunun sayesinde topladigi bilgileri bizlerin yani insanlarin para ile olan iliskisini karsilastirip cesitli sonuclar cikarmak. arastirma yale universitesinin maymun laboratuarinda basliyor. bu laboratuarda 7 adet capuchin maymunlari bir ana ve bircok kucuk deney kafeslerinde para kullanmayi ogreniyorlar. para olarak gumus renkli somun kullaniliyor. surec gayet basit. ana kafesten bir maymun alinip deney kafesine koyuluyor. bu maymuna para adini verdikleri somun veriliyor. maymun oncellikle bu somunu kokluyor agzina goturuyor. bu asamada bir tepsi icinde cesitli yiyecekler getiriliyor: elma uzum ve jell-o. amac bu 7 maymunun her birinin sevdigi yiyecek turunu bulmak ve bu yiyecegi elde etmek icin parayi kullanmalarini saglamak. deney kafesindeki maymun elmayi seciyor. arastirmacilar maymuna elmayi vermeden once elinden parayi alip maymuna yiyecegi veriyorlar. bu surec haftalarca suruyor ve maymunlar birkac hafta sonra ellerindeki somunun yani paranin gucunu anlamaya basliyorlar. maymunlar paranin kullanimini; arastirmacilar en cok tercih edilen yiyecegi ogrendikten sonra yeni bir surec basliyor: fiyatlandirma. bu yeni surecteki amac maymunlarin biz insanlar gibi rasyonel kararlar verip vermedigini bulabilmek. boylece arastirmacilar bircok maymunun tercihi olan jell-o nun fiyatini iki somun elmanin fiyatini yarim somun ve uzumun fiyatini ise bir somun yapiyorlar. bulduklari sonuc ise gercekten ilginc. maymunlar deney sirasinda biz insanlar gibi para harcama konusunda cogu zaman rasyonel davraniyorlar. parasini en cok yiyecek alabilecegi sekilde harcamaya basliyorlar. maymunlar 1 somun verip 2 dilim elma almayi fiyati 2 somun olan bir adet jell-o ya tercih etmeye basliyor. buraya kadar her sey guzel! gunlerden bir gun yine ana kafesten deney kafesine alinan maymun deney kafesindeki bir tepsi icinde bulunan 12 somunu gorup aniden cilgina donuyor. paralarin bulundugu tepsiyi kapip ana kafese firlatiyor ve kendisini de ana kafese atiyor. ana kafesteki butun maymunlar bir anda gokten para yagdigini gorup yere dusen paralari kapismaya basliyorlar. levitt bunu yazisinda maymun tarihinde gerceklesen ilk "banka soygunu"(maymunun tepsiyi calmasi) ve "hapishane kacisi" (maymunun deney kafesinden ana kafese kacisi) olarak tanimliyor. butun bu kaos icinde arastirmacilar ana kafesteki maymunlardan parayi geri almaya calisiyor. olay biraz yatistigi bir anda keith chen hic gormemeyi tercih ettigini soyledigi bir olaya sahit oluyor: erkek maymunlardan biri disi maymunlardan birine yaklasip ona elinde bulunan somunlardan birini veriyor ve bunun karsiliginda disi maymun erkek maymunun aaaa teklifini kabul ediyor! ısin ilginc yani bu iki maymunun "isi" bittikten sonra disi maymun "kazandigi" parayi arastirmaciya getirip bununla uzum almaya calisiyor. chen bu olayi maymun tarihindeki ilk "fuhus" olarak tanimliyor. universitenin arastirma etik bolumu maymunlar uzerinde yapilan para arastirmasinin maymunlarin yasam kosulunu degerlerini ve gundelik yasamlarini tamamen degistirdigi ve zedeledigi gerekcesiyle arastirmayi iptal edip maymunlara para verilmesini yasakliyor. . |
|
    
|
 |
| Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir) | |
| Seçenekler | |
| Stil | |
|
|
Normal
