Sual: Peygamber efendimiz (Ölmeden önce ölün hesaba çekilmeden önce kendinizi hesaba çekin) buyuruyor. Kendimizi hesaba nasıl çekeriz?
CEVAP
Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Kıyamet günü terazi kurarız. O gün hiç kimseye zulmedilmez. Herkesin yaptığı zerre kadar iyilik ve kötülüğü meydana çıkarıp teraziye koyarız. Herkesin hesabını yapmaya yetişiriz.) [Enbiya 47]

Peygamber efendimiz de buyurdu ki:
(Akıllı kimse günü dörde ayırır birincisinde yaptıklarını ve yapacaklarını hesap eder. İkincisinde Allahü teâlâya münacat eder yalvarır. Üçüncüsünde bir işte çalışıp helal para kazanır. Dördüncüsünde istirahat eder ve mubahlarla kendini eğlendirir haramlardan kaçar.) [İ.Gazali]

İslam âlimlerinin en büyüklerinden imam-ı Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
Peygamberlerin gönderilmesi İslamiyet’in emirleri yasakları hep nefsi kırmak ezmek içindir. Onun taşkınca isteklerini önlemek içindir.

İslamiyet’e uyuldukça nefsin istekleri azalır. Bunun içindir ki İslamiyet’e uymak nefsin isteklerini yok eder.

Nefsin zararını önlemek için iki cihad yolu vardır:
1- Ona uymamak onun arzularını yapmamaktır. Buna riyazet çekmek denir. Riyazet vera ve takva ile olur. Takva haramlardan sakınmak Vera haramlarla birlikte mubahları ihtiyaçtan fazla kullanmaktan da sakınmaktır.

2- Nefsin istemediği şeyleri yapmaktır. Buna mücahede denir. Bütün ibadetler mücahededir.
Bu iki cihad nefsi terbiye eder. İnsanı olgunlaştırır. Ruhu kuvvetlendirir. Salihlerin yoluna kavuşturur.
Allahü teâlâ kullarının ibadetlerine muhtaç değildir onların günah işlemesi Ona hiç zarar vermez. Nefsi terbiye için bunları emretmiştir.

İmam-ı Rabbani hazretleri yine buyuruyor ki:
Evliyanın çoğu her gece yatacağı zaman o gün yapmış olduğu işlerini sözlerini hareketlerini hareketsizliklerini düşüncelerini her birinin niçin olduğunu anlarlar. Kusurlarını ve günahlarını temizlemek için tevbe ve istiğfar ederler. Allahü teâlâya boyun bükerler yalvarırlar. İbadetlerini ve iyiliklerini de Allahü teâlânın hatırlatması ile ve kuvvet vermesi ile olduğunu bilirler. Bunun için Hak teâlâya hamd ve şükür ederler.

Muhyiddin-i Arabi hazretleri kendini böyle muhasebe edenlerden biri idi. (Ben kendimi hesaba çekmekte Meşayıh-ı kiramın hepsinden ileri gittim. Niyetlerimi düşüncelerimi de hesaba kattım) buyururdu.

Her gece yatarken yüz defa (Sübhanallahi velhamdü lillahi ve la ilahe illallahü vallahü ekber) okuyan kimse yüz defa tesbih tahmid ve tekbir söylemiş olur. Böylece muhasebe yapmış kendini hesaba çekmiş sayılır. [Tesbih sübhanallah tahmid elhamdülillah tekbir de Allahü ekber demektir.]
Tesbih söylemek tevbenin anahtarıdır. İnsan bunu çok okumakla kusurlarının günahlarının affedilmesini istemiş olur.

Günah işleyen bir kimse bu emirlerin ve yasakların sahibinin azametini ve kibriyasını düşünmüş olsaydı Onun emirlerine karşı gelemezdi. Günahları yapması Onun emirlerine ve yasaklarına kıymet vermediğini göstermektedir. Böyle şeyden Allahü teâlâya sığınırız. Tenzih kelimesini [yani yukarıda yazılı olan tesbihi] çok okumakla bu kusur affolunur.

İstiğfar etmek günahların örtülmesini istemektir. Tenzih kelimesini okumak ise günahların yok olmasını istemektir. O nerede bu nerede?

Sübhanallah şaşılacak bir kelimedir. Söylemesi çok kısadır. Manaları ve faydaları ise pek çoktur.

Tahmid [Elhamdülillah] kelimesini çok okumakla Allahü teâlâya şükredilmiş olur. Onun verdiği nimetlerin şükrü yapılmış olur.

Tekbir [Allahü ekber] kelimesi Allahü teâlânın kulların yaptığı şükürlerden çok yüksek olduğunu Ona yakışan şükür yapılamayacağını göstermektedir. Çünkü Ona yapılan istiğfarlar af dilemekler için de çok istiğfar etmek gerekir.

Hak teâlâya yakışan hamd ancak Onun tarafından yapılabilir. Bunun içindir ki kendisi Saffat suresinin sonunda (Sübhane Rabbike...) buyurmuştur. Kendini hesaba çekmek isteyen bu âyet-i kerimeyi çok okumalıdır! Böylece istiğfar ve şükretmiş olur. İstiğfar ve şükredemediğini de ve kusurlarını da bildirmiş olur. (Mektubat-ı Rabbani c.1 m.309)

Hesaba çekilme riski var
Ahirette hesaba çekilen herkes sıkıntı görür. Onun için sorgusuz sualsiz Cennete girmeye çalışmalı! Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Kıyamette hesaba çekilen helak olmuştur.) [Buhari]
(Hesaba çekilen azap görmüş olur.) [Bezzar]

(Kıyamette herkes şu dört suale cevap vermedikçe hesaptan kurtulamaz:
1- Ömrünü nasıl geçirdi?
2- İlmi ile nasıl amel etti?
3- Malını nereden nasıl kazandı nereye harcadı?
4- Bedenini nerede yordu?) [Tirmizi]
Ancak hesabı çok kolay geçenler de olacaktır. Mesela (Sen falanca mısın?) diye sorulacak sonra bekletmeden Cennete konacaktır. Mesela Hz. Osman bunlardan biridir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Osman’ın şefaati ile Cehennemlik olan 70 bin kişi sorgusuz sualsiz Cennete girer.) [İbni Asakir]

(Kıyamette hesaba çekilirken üç defa "Allah’tan alacağı olanlar kalksın ve Cennete girsin" diye ses duyulur. Oradakiler "Allah’tan alacaklı olan da olur mu ki?" derler. "İnsanları affedenlerdir" denir. Bunlar kalkıp hemen sorgusuz sualsiz Cennete girerler.) [Taberani]

(Hacca giderken veya gelirken ölenin bütün günahları affolur. O kimse hesaba çekilmeden ve azap görmeden Cennete girer.) [İsfehani]

(Sabırlı ve ihlaslı olanlar hesaba çekilmeden Cennete girer.) [Taberani]
(Kibri hıyaneti ve kul borcu olmayan mümin hesaba çekilmeden Cennete girer.) [İbni Hibban]

(Allahü teâlâ namazlarını doğru olarak kılana azap etmeden sorgusuz sualsiz Cennete koyacağına söz vermiştir.) [Hakim]

(Din kardeşinin bir işini yapmak için gidenin her adımında 70 günahı affedilir ve ona 70 sevap verilir. Bu iş bitinceye kadar böyle devam eder. İş yapılınca bütün günahları affedilir. Bu işi yaparken ölürse sorgusuz sualsiz Cennete girer.) [İ.Ebiddünya]

(Ümmetim üç sınıftır. Bir kısmı sorgusuz sualsiz Cennete girer. Bir kısmı hafif hesaba çekilerek girer. Bir kısmı da günahlardan temizlenerek girer.) [Taberani]
Suda boğularak ölen şehitlerin kul borçları da affedilir. Hak sahipleri bu şehitten haklarını istedikleri zaman Allahü teâlâ (Ondaki haklarınızı benden isteyin) buyuracak hak sahiplerine alacaklarını fazla fazla verecektir. Şehit de sorgusuz sualsiz Cennete girecektir.

Cennete sorgusuz sualsiz giren fazilet sahiplerine sizin ameliniz ne idi diye sorulduğunda (Dünyada bize yapılan hakarete ve zulme sabreder ve bunları affederdik) derler.

Bazı kimseler de sorgusuz sualsiz Cehenneme girecektir. Yani hesapları da zor olacaktır. Mesela bir hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Altı sınıf kimse altı şeyden hesaba çekilir suçlu görüldükleri takdirde mahşer yerinde azap gördükten sonra Cehenneme atılır:
1- Hükümdarlar zulümden
2- Araplar ırkçılık gayretinden
3- Köy muhtarları kibirden
4- Tüccarlar hıyanetten
5- Köylüler cehaletten
6- Âlimler hasetten.) [Ebu Ya’la]

Salih müslüman olan hesaba çekilmeden sorgusuz sualsiz Cennete girer. O halde iyi bir müslüman olmaya çalışmalıdır!

Ölmeden önce ölmek
Sual: Ölmeden önce ölmek ne demektir?
CEVAP
(Dünyaya en az kim rağbet eder?) diye sual eden bir zata Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Kabri ve kabirde çürüyüp toprak olacağını unutmayan dünya ziynetini terk eden ecri baki olan ahireti fani dünyaya tercih eden bugünün işini yarına bırakmayan kendini ölmüş sayan ölmeden önce ölen kimsedir.) [İbni Ebiddünya]

Demek ki ölmeden önce ölmek öldükten sonra başına gelecekleri düşünerek dinin emri ve yasaklarına riayet etmektir.

Hadis-i şeriflerde buyuruluyor ki:
(Eğer Cennet ve Cehennemi görseydiniz az güler çok ağlardınız.) [Müslim]
(Gülerek günah işleyen ağlayarak Cehenneme gider.) [Ebu Nuaym