Mslümanca Konuşmak

**HeLiN** · 04-03-2007, 10:45 PM

MÜSLÜMANCA
KONUŞMAK

Allah'a çağıran salih amelde bulunan ve:
"Gerçekten ben Müslümanlardanım"
diyenden daha güzel sözlü kimdir?
(Fussilet Suresi 33)

İÇİNDEKİLER

GİRİŞ

MÜSLÜMANCA KONUŞMANIN ÖNEMİ

MÜSLÜMANCA KONUŞMANIN ÖZELLİKLERİ
Allah'ın kudretini (kadrini) takdir edebilen bir üslup ile konuşmak
Allah'ı çokça zikretmek
Allah'ı en güzel isimleriyle anmak
Her an Allah ile beraber olduğunu bilerek konuşmak
Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan konuşmak
Allah'ı övüp yücelterek konuşmak
Allah'a karşı aczini bilen bir üslupla konuşmak
İşlerin Allah'ın dilemesiyle olacağını bilerek konuşmak
Konuşmalarda Kuran'ı rehber edinmek
Kaderin mükemmelliğini ve herşeyde bir hayır olduğunu bilerek konuşmak
Allah'a güvenip dayanarak konuşmak
Dünya hayatının geçiciliğinin farkında olan bir üslupla konuşmak
Konuşmalarda helale harama titizlik göstermek
Konuşurken şeytanın etkisinde bir üsluptan sakınmak ve şeytandan Allah'a sığınarak konuşmak
İnsanlara iyiliği emredip kötülükten men etmek
Hikmetli konuşmak
Samimi bir üslupla konuşmak
Doğru konuşmak
Akılcı ve mantıklı konuşmak
Müjdeli ve sevinç verici konuşmalar yapmak
Şevk ve heyecanı yüksek tutan bir üslupla konuşmak
Sözün en güzelini söylemek
Nefis ve hevadan konuşmamak
Ölçülü nezaketli ve saygılı bir üslup kullanmak
Alçakgönüllü bir tarzda konuşmak
Hoşgörülü ve bağışlayıcı bir üslup kullanmak
İstişare etmek
'MaşaAllah Allah'tan başka kuvvet yoktur' diyerek konuşmak
Anne babaya güzel söz söylemek
Arkadan konuşmamak dedikodu yapmamak
Zan ve iftirada bulunmamak
Alaycı bir üslupla konuşmamak
Haset ve kıskançlık içeren bir üsluptan kaçınmak
Boş ve faydasız konuşmalar yapmamak
Söz kesmemek ve itidalli bir sesle konuşmak
Muhatabın kültür seviyesine uygun bir üslup kullanmak
Münafıkane bir üsluptan kaçınmak
Şüphe veren bir konuşma tarzı kullanmamak
Ağız arayan sinsi bir üslup kullanmamak
Kötülüğe yönelten konuşmalardan sakınmak
Dil eğip bükmemek
Gizli konuşmalar yapmamak
Peygamberimiz (sav)'i savunup destek olarak konuşmak

MÜSLÜMANCA KONUŞMANIN İNSANLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

SONUÇ

GİRİŞ

Bir düşünün… Kim bilir kaç yıldan beri konuşabilmek gibi önemli bir yeteneğe sahipsiniz? Kim bilir kaç yıldır hiçbir çaba harcamadan kolaylıkla istediğiniz her sözü söyleyebiliyor istediğiniz her konuşmayı yapabiliyorsunuz? Hiç kuşku yok ki bu sorulara "yıllardır…" diye yanıt verirsiniz. Ancak belki de daha önce çoğu insanın aklına kendi kendine böyle bir soru sormak gelmemiş olabilir. Çünkü konuşmak insanın doğasında bulunan yeteneklerinden biridir.
Her insan kendisine verilen bu önemli yetenek sayesinde bir ömür süresince istediği kadar konuşabilmekte ve belki de bu duruma alıştığı için konuşmanın insan hayatı açısından taşıdığı önemi göz ardı edebilmektedir.
Oysa her insanın şu gerçeğin bilincinde olması gerekir; konuşabilmek bir nimettir ve Allah insana bu yeteneği belirli bir amaç için vermiştir: İnsan konuştuğu her sözden ahirette sorumlu tutulacaktır.
Allah insanı Kendisi'ne kulluk etmesi için yaratmıştır. Ona Kendisi'nin yüceliğini kavrayıp iman edebilmesi için akıl yarattığı mükemmellikleri görüp takdir edebilmesi için gözler ayetlerini işitebilmesi için kulaklar ve Allah'ın şanını yüceltip dinini anlatabilmesi için dil vermiştir. Kuran'ın "Asla; demekte olduğunu yazacağız ve onun için azapta(n) da süre tanıdıkça tanıyacağız. Onun söylemekte olduğuna Biz mirasçı olacağız; o Bize 'yapayalnız tek başına' gelecektir." (Meryem Suresi 79-80) ayetiyle bildirildiği gibi insanın ağzından çıkan her kelime Allah Katında yazılmaktadır. Dolayısıyla insanlar inandıkları her fikirden akıllarından geçirdikleri her düşünceden gösterdikleri her tavırdan sorumlu oldukları gibi söyledikleri her sözden de sorumlu tutulacak ve ahirette buna göre bir karşılık göreceklerdir.
Ancak çoğu kimse dünya hayatında söylediği her sözün kurduğu her cümlenin hesabını ahirette eksiksiz olarak vereceğini aklına getirmez. Bu nedenle düşünmeden ve kendisine yükleyeceği sorumlulukları hesaplamadan pek çok söz sarf eder. Oysa Allah'ın Kuran'da bildirdiği bu vaadi kesin olarak gerçekleşecektir; insan belki de söylediği sözlerin büyük bir kısmını unutmuş olacak ama tüm bunlar ahirette eksiksiz olarak karşısına çıkacaktır. Allah Kuran'da "Oysa gerçekten sizin üzerinizde koruyucular var 'Şerefli-üstün' yazıcılar. Her yapmakta olduğunuzu bilirler." (İnfitar Suresi 10-12) ayetleriyle yazıcı meleklerin insanın ağzından çıkan her sözü de yazmakta olduklarını haber vermektedir. Ayrıca Allah bir başka ayette de herşeye nutku verip konuşturduğu gibi ahiret gününde insanların derilerini konuşturarak yaptıklarını kendilerine itiraf ettireceğini de belirtmiştir:

Kendi derilerine dediler ki: "Niye aleyhimizde şahitlik ettiniz?" Dediler ki: "Herşeye nutku verip-konuşturan Allah bizi konuşturdu. Sizi ilk defa O yarattı ve O'na döndürülüyorsunuz." (Fussilet Suresi 21)

Dolayısıyla insan ahiret gününde dünya hayatında yapmış olduğu konuşmaları ne kadar saklamak istese ve bunları itiraf etmekten ne kadar kaçınsa da bu kaçış ona bir fayda sağlamayacaktır. Yapıp-ettiklerini anlatmak istemese de derisi onun adına herşeyi bir bir itiraf edecektir. Bu nedenle insanın dünya hayatındaki hedefi Allah'ın huzuruna vardığında utanacağı açıklamasını yapamayacağı pişmanlığa kapılacağı tek bir söz dahi sarf etmemek olmalıdır.
Bu önemli gerçeğin en açık şekilde şuuruna varan ve bu ahlakı en güzel şekilde yaşayan kimseler ise hiç kuşkusuz ki 'müminler'dir. Müminler güçlü bir imana sahip olduklarından her zaman her yerde Allah'tan korkup sakınarak konuşurlar. Bundan dolayı ayette bildirildiği gibi hesap gününde "kitabı sağ tarafından verilenler" olarak gönül rahatlığıyla "… Alın kitabımı okuyun." (Hakka Suresi 19) diyebileceklerdir. Çünkü müminler dünya hayatında Rabbimiz'e gönülden iman ederek Müslümanca yaşayan ve bunun bir gereği olarak da 'Müslümanca konuşan' kimselerdir.
'Müslümanca konuşmak' insanın Allah'ın her an kendisiyle beraber olduğunu ilmiyle herşeyi sarıp kuşattığını ağzından çıkan her sözü duyduğunu ve ahirette O'nun huzurunda hesap vereceğini bilerek her an vicdanını kullanarak konuşmasıdır.
Müslümanca konuşabilmek ancak 'Allah'a ve Kuran'a teslim olmak'la mümkün olabilir. Kalbinde imanı samimiyeti ve teslimiyeti yaşadıktan sonra insana "nutku verip konuşturacak" olan Allah'tır. Allah ona 'Müslümanca konuşma'yı ilham edecek onu en samimi en hikmetli en etkili ve en doğru şekilde konuşturacaktır. Kalbinde samimi iman olmadığı sürece bir insan sadece sözlerine dikkat ederek bu samimi üslubu kazanamaz. Hayatın her anında Müslümanca konuşabilmek için samimi imanı ve Allah korkusunu kalpte her an yaşamak gerekir.
Bu kitapta Müslümanca konuşmanın Kuran'da anlatılan önemi üzerinde durarak tüm insanlar konuşma yeteneklerini Allah'ın razı olacağı şekilde kullanmaya teşvik edilmektedir. Müslümanların konuşma üslubunun mükemmelliği ile dinden uzak bir ruh halinde yaşayan kimselerin konuşma üslubu arasındaki keskin farklılıklar ortaya konarak tüm insanlar Kuran ahlakına uygun şekilde konuşmaya çağrılmaktadırlar.

MÜSLÜMANCA
KONUŞMANIN ÖNEMİ

İnsanları tanımada en önemli rolü oynayan konulardan biri kişilerin konuşmalarıdır. Hayata bakış açısı inançlar fikir ve düşünceler sözlerle ifade edilir. İnsan kalbinde hissettiklerini zihninde sakladığı düşüncelerini isteklerini ideallerini ya da korkularını ister istemez konuşmalarına yansıtır. Dolayısıyla bir insanın ruh halinin dengeli olup olmadığı nasıl bir akla ve vicdana sahip olduğu sarf ettiği sözlerden büyük ölçüde açığa çıkar. Dürüst samimi güvenilir ve doğru sözlü mü yoksa sahtekar kötü niyetli ve yalan söylemeye müsait bir kimse mi olduğu da konuşmalardan anlaşılır.
Konuşma üslubunun insanları tanıtıcı bir yönü olduğu halk arasında da bilinen bir gerçektir. Birçok konuda bir kişi hakkında karar verilirken öncelikle o kişinin konuşmalarından edinilen vicdani kanaat esas alınır. Bunun bir örneğini iş görüşmelerinde yapılan mülakatlarda görürüz. İşverenler işe başvuranların yazılı olarak verdikleri bilgileri yeterli bulmadıklarından bu kişilerle birkaç kez yüz yüze görüşüp farklı konular hakkında onlardan sözlü olarak bilgi alırlar. Bu konuşmaların sonucunda ilgili kişinin karakterine dair bir izlenim edinirler.
Konuşmanın insanların karakterlerini ortaya koyan önemli özelliklerden biri olduğu her konuda insanlara en doğru bilgiyi veren Kuran ile bizlere bildirilmiştir. Allah "Eğer Biz dilersek sana onları elbette gösteririz böylelikle onları simalarından tanırsın. Andolsun sen onları sözlerin söyleniş tarzından da tanırsın. Allah amellerinizi bilir." (Muhammed Suresi 30) ayetiyle konuşma üslubunun samimiyetsiz kimseleri tanıtan önemli bir özellik olduğunu belirtmiştir. Konuşma kötü huylu art niyetli veya ikiyüzlü insanları deşifre ettiği gibi güzel ahlaklı iyi huylu inançlı insanların tanınmasında da önemli bir ölçüdür. Kalbinde halis imanı yaşayan bir insan doğal olarak sadece müminlere has olan bir üslupla yani 'Müslümanca' konuşur. 'Müslümanca konuşmak' insanın samimiyetini Allah'a olan sevgisini bağlılığını saygı dolu korkusunu ortaya koyan önemli mümin alametlerindendir. Dolayısıyla bu üslup farklılığı inananlarla inkar edenleri birbirlerinden ayıran en temel özelliklerden biridir.
Allah samimiyetlerine karşılık müminlere en güzel en doğru ve en hikmetli konuşmaları yaptırır. Bu gerçeği bilen bir mümin bu konuda son derece teslimiyetli ve rahattır. İmanı tam olarak yaşamayan kimseler ise kalplerinde gizledikleri kötülüğün konuşmalarıyla birlikte açığa çıkmasından tedirgin olurlar. Ancak ne kadar ihtimam gösterirlerse göstersinler konuşmalarının kendilerini ele vermesine engel olamazlar. Çünkü Müslümanca konuşmak teknik bir çalışma ya da dikkat sonucunda değil ancak samimi iman ile kazanılan bir özelliktir. Bu Allah'ın bir kanunu ve müminlere sağladığı bir kolaylıktır.
Müslümanca konuşmanın inananlar için bir başka önemi ise şudur; Allah müminleri yaşadıkları hak dini ve güzel ahlakı başkalarına da anlatmakla sorumlu kılmıştır. Bu nedenle insanlara Allah'ın varlığını birliğini ve yüceliğini anlatarak onları Kuran ahlakına çağırmakla görevli olan müminler için konuşma büyük bir ibadettir. Dini yaşayan ve Allah'ın büyüklüğünü kavrayan kimselerin din ahlakından uzak yaşayan bilgisiz insanlara hissettiklerini ve düşündüklerini samimi bir şekilde ifade edebilmeleri birçok insanın İslam'a ısınmasına ve kalbinin Allah korkusuyla dolmasına vesile olabilir. Bu ise Allah Katında çok hayırlı olduğu umulan bir ameldir. Bu nedenle iman edenler Allah'tan her zaman akıl hikmet ve hayır dolu konuşmalar yapabilmeyi isterler. Konuşmalarında Allah'ı zikreder insanlara sözün en güzelini söyler onlara din ahlakını tebliğ eder iyiliği emreder kötülükten men ederler. Dolayısıyla konuşmak müminler için hayatlarının sonuna kadar ecir kazanabilecekleri bir ibadete dönüşür.
"Allah'a çağıran salih amelde bulunan ve: "Gerçekten ben Müslümanlardanım" diyenden daha güzel sözlü kimdir?" (Fussilet Suresi 33) ayetiyle bildirildiği gibi dünyada en güzel sözle konuşan insan Kuran'da öğütlenen ahlakı yaşamaya çağıran yani 'Müslümanca konuşan' kimsedir. Müminler Allah'ın razı olacağını umdukları bu konuşma üslubunu kullanarak O'nun rahmetine ve cennetine kavuşabilmeyi umut ederler. Bu nedenle samimi kalple Rabbimiz'e yönelen her mümin bu bilgiler ışığında düşünerek Müslümanca konuşmanın tüm gereklerini en güzel şekilde hayata geçirmeli ve ömrünün sonuna kadar bu konuda kararlılık göstermelidir.

MÜSLÜMANCA
KONUŞMANIN ÖZELLİKLERİ

Bir insanın Müslümanca konuşabilmesi için Allah'a samimiyetle teslim olması ve doğruyu yanlıştan ayıran Kuran'a uyması yeterlidir. Bu durumda vicdanı ona doğru yolu gösterecek ve sözün en güzelini söylemesine vesile olacaktır.
Allah Kuran'da Müslümanca konuşmanın nasıl olması ve iman edenlerin hangi üsluplardan kaçınması gerektiğine dair çeşitli örnekler vermiştir. Aynı zamanda Kuran'da dünya hayatında insanların karşı karşıya kalabilecekleri olaylardan da örnekler verilmiş ve farklı karakterlerdeki insanların bu olaylar karşısındaki tepkileri ve konuşmaları bizlere tanıtılmıştır. Böylece inanan bir insan Kuran'a tabi olarak hangi konuşmanın Müslümanca hangi konuşmanın ise Kuran dışı olduğunu görebilmektedir. Allah'ın beğenmediği üsluptan sakınabilmekte ve yine Allah'ın razı olacağı bir konuşma tarzını en mükemmel şekilde uygulayabilecek bir bilgiye sahip olabilmektedir.
İlerleyen sayfalarda Allah'ın Kuran ayetleri ile bizlere bildirmiş olduğu Müslümanca konuşma üslubu tüm özellikleriyle incelenecek ve bu üslubun tam olarak anlaşılıp hayata geçirilebilmesi için Kuran'dan ve günlük yaşamdan örnekler verilecektir.

Allah'ın kudretini (kadrini) takdir edebilen bir
üslup ile konuşmak

Samimi olarak iman eden bir kişi yaşadığı her olayda Allah'ın aklını ilmini sanatını ve gücünü görür ve hayranlıkla Allah'a boyun eğer. Bu samimi sevgi saygı ve teslimiyet kişinin tüm hayatına olduğu gibi konuşmalarına da yansır. İman eden bir insan Allah'ın hiçbir şeye ihtiyacı olmadığını; herkesin ve herşeyin tüm varlıkların her an O'na muhtaç olduklarını bilir. Allah'ın kudretini ve büyüklüğünü kavradığı için aynı zamanda kendi aczinin de farkındadır. Allah dilemedikçe kendisinin tek başına hiçbir şey yapamayacağını bilir. Bu yüzden ne kadar mükemmel özelliklere sahip olursa olsun bunlardan dolayı kibir ya da büyüklenme duygusuna kapılmaz. Daima aczini bilen boyun eğici ve teslimiyetli bir hal ve üslup içerisindedir; kazandığı bir başarıdan bahsederken bunun ancak Allah'ın izniyle ve O'nun kendisine verdiği yetenekler sayesinde gerçekleştiğini bilerek konuşur. Aynı şekilde kendisine bir övgü yöneltildiğinde de tüm bu övgülerin aslında Allah'ın üstün sanatına karşı yapıldığını bilmenin verdiği tevazu içerisindedir.
Allah'ın kudretini gereği gibi takdir edebilen bir insanın konuşmalarına O'nun aklını ilmini gücünü ve büyüklüğünü övüp yücelten bir üslup hakimdir. Böyle bir insan hayatının her anında kalbi hep Allah ile birliktedir; ne yapsa nereye baksa ne işitse hepsinde Allah'ın sanatının örneklerini görür ve bunlara karşı duyduğu hayranlığı samimi bir şekilde dile getirir. Kuran'da iman edenlerin günlük hayatın her anında; gerek otururken gerek ayaktayken gerekse de yatarken kalplerinin hep Allah ile birlikte olduğundan her an Allah'ın kudretini düşünüp dile getirdiklerinden bahsedilmektedir.

Ayette Allah şöyle buyurmaktadır:

Onlar ayakta iken otururken yan yatarken Allah'ı zikrederler ve göklerin ve yerin yaratılışı konusunda düşünürler. (Ve derler ki "Rabbimiz Sen bunu boşuna yaratmadın. Sen pek yücesin bizi ateşin azabından koru." (Al-i İmran Suresi 191)

Müslüman yaşadığı her an yaptığı her işte bu gerçeğin şuurundadır. Yediği besinleri kupkuru topraktan çıkarıp en güzel ve en lezzetli şekilde kendisine sunanın ve tat alabilmesini sağlayanın Allah olduğunu bilir. Bu nedenle yemeği pişirene teşekkür ederken asıl teşekkürü Allah'a borçlu olduğunu bilir ve Rabbimiz'e şükreder. Hoşuna giden bir müzik dinlediğinde asıl hayranlığı onu çalan kişiye değil insanlara bu yeteneği ve kendisine de müziğin sesinden zevk alma hissini veren Allah'a karşı olur.
Çok istediği bir şey hiç beklemediği bir anda gerçekleştiğinde bunun tesadüf olmadığının şuurundadır hemen Allah'a şükreder. Güzel bir mimari yapıyı gezdiğinde o eseri inşa eden dekorasyonunda rol alan kimseleri estetik anlayışlarından dolayı takdir eder ama gerçekte tüm bu güzellikleri yaratanın Allah olduğunu unutmaz Allah'ın büyüklüğünü övüp tesbih eder. Kendisinde bulunan vasıflardan dolayı da gurura kapılmaz; Allah'ın aciz bir kulu olduğunu bilerek övgüyü daima Rabbimiz'e yöneltir. Kuran'da insanlara övgünün gerçek sahibinin Allah olduğu hatırlatılmış ve Allah'ı yücelterek tesbih etmeleri bildirilmiştir:

Ve de ki: "Övgü (hamd) çocuk edinmeyen mülkte ortağı olmayan ve düşkünlükten dolayı yardımcıya da (ihtiyacı) bulunmayan Allah'adır." Ve O'nu tekbir edebildikçe tekbir et. (İsra Suresi 111)

Allah'ı çokça zikretmek

Kuran'da "Sana Kitap'tan vahyedileni oku ve namazı dosdoğru kıl. Gerçekten namaz çirkin utanmazlıklardan ve kötülüklerden alıkoyar. Allah'ı zikretmek ise muhakkak en büyük (ibadet)tür. Allah yaptıklarınızı bilir." (Ankebut Suresi 45) ayetiyle Rabbimiz'i zikretmenin en büyük ibadet olduğu bildirilmektedir. Müminler bu ibadeti büyük bir içtenlikle yerine getirirler. Kalplerindeki derin Allah sevgisi doğal olarak konuşmalarına da yansır. Karşılaştıkları her nimeti kendilerine verenin Allah olduğunu bilir gördükleri her güzellikte Allah'ı düşünüp O'na şükrederler. Başlarına gelen her olayın özel bir hikmet üzerine yaratıldığının bilincinde oldukları için her zorlukla birlikte yine Allah'ı zikredip O'na tevekkül ederler. Dolayısıyla hayatlarının her anında yaşadıkları her olayda Allah'ı düşünüp Rabbimiz'in ismini anarlar.
Müslümanların Allah'a bağlılıkları o kadar kuvvetlidir ki her ne işle ilgilenirlerse ilgilensinler Allah'ı zikretmekten uzaklaşmazlar. Kuran'da "(Öyle) Adamlar ki ne ticaret ne alış-veriş onları Allah'ı zikretmekten dosdoğru namazı kılmaktan ve zekatı vermekten 'tutkuya kaptırıp alıkoymaz'; onlar kalplerin ve gözlerin inkılaba uğrayacağı (dehşetten allak bullak olacağı) günden korkarlar." (Nur Suresi 37) ayetiyle müminlerin Allah'ı zikretmede gösterdikleri kararlılığa dikkat çekilmektedir.
Müminlerin bu kararlılıkları "Bunlar iman edenler ve kalpleri Allah'ın zikriyle mutmain olanlardır. Haberiniz olsun; kalpler yalnızca Allah'ın zikriyle mutmain olur." (Rad Suresi 28) ayetiyle bildirilen gerçeği kavramalarından kaynaklanmaktadır. Dünya hayatında insanların zevk alabilecekleri pek çok nimet vardır; ancak bunların hiçbiri onlara Allah'ı zikretmenin verdiği gerçek huzur ve mutluluğu vermez. Her biri ancak Allah'ın zikriyle birlikte bir anlam ve güzellik kazanır. Çünkü insan tüm bunlardan hoşnutluk duyabilecek bir ahlaka ancak Allah'a teslim olarak herşeyin Rabbimiz'in yarattığı ve O'nun kontrolünde olan nimetler olduğunu bilerek ulaşabilir.
Ayrıca Kuran'da Allah'ı çok anmanın müminlere kesin olarak başarı ve üstünlük sağlayan imani sırlardan biri olduğuna da dikkat çekilmektedir:

Ey iman edenler bir toplulukla karşı karşıya geldiğiniz zaman dayanıklılık gösterin ve Allah'ı çokça zikredin. Ki kurtuluş (felah) bulasınız. (Enfal Suresi 45)

Bu gerçeğin şuurunda olan müminler günün her saatinde her şart ve durumda kalpleriyle veya dilleriyle Allah'ı anıp Rabbimiz'in şanını yüceltirler.

Allah'ı en güzel isimleriyle anmak

Allah Kuran'da "... Allah diye çağırın 'Rahman' diye çağırın ne ile çağırırsanız; sonunda en güzel isimler O'nundur..." (İsra Suresi 110) ayetiyle en güzel isimlerin sahibi olduğunu hatırlatmış ve müminlere Kendisi'ni bu isimleriyle anmalarını bildirmiştir.
İman edenler yaşamları boyunca karşılaştıkları her olayda Rabbimiz'in üstün tecellilerini görür ve O'nu en güzel isimleriyle anar şanını övüp yüceltirler. Örneğin Rabbimiz'in sonsuz adalet sahibi olduğunu bilir ve yaşadıkları olaylarda Allah'ın bu isminin tecellilerini görüp dile getirirler. En zor şartlarla karşılaştıklarında bile konuşmalarından Allah'ın mutlak adaletinin şuurunda oldukları hissedilir. Maddi bir zarara uğrasalar amansız bir hastalığa yakalansalar ya da başkaları tarafından büyük haksızlıklara uğratılsalar bile tüm bunların denenmeleri için yaratılan özel olaylar olduğunu unutmazlar. Olaylar her ne kadar farklı görünürse görünsün Allah'ın sonsuz adalet sahibi olduğunu dünyada ve ahirette her insanın iyilikten ya da kötülükten yana hak ettiği karşılığı eksiksiz olarak vereceğini bilirler. Allah'ın "… Onlar 'bir hurma çekirdeğindeki iplikçik kadar' bile haksızlığa uğratılmazlar." (Nisa Suresi 49) ayetiyle hatırlattığı gibi insanın zerre kadar dahi haksızlığa uğratılmayacağının şuurunda olarak konuşur Allah'ın razı olmayacağı bir söz söylemekten şiddetle kaçınırlar. Beraberlerinde bulunan insanlara da her zaman bu gerçeği hatırlatacak onları gaflete düşmekten hatalı düşünmekten sakındıracak konuşmalar yaparlar.
Müminler Rabbimiz'in "Adl" isminin yanında O'nun 'merhametlilerin en merhametlisi' 'çok esirgeyen çok bağışlayan' 'iyiliğin ve şükrün karşılığını fazlasıyla veren' 'samimi duaya en güzel şekilde icabet eden' 'samimi kullarını koruyup kollayan' olduğunu da bilirler. İnsana 'rızık verenin' 'neşe ve huzur verenin' 'güldüren ya da ağlatanın' da yine ancak Allah olduğunu bilir konuşmalarında bu şuuru yansıtan bir üslup kullanırlar. Konuşmalarından yaşadıkları her olayda Allah'ın mutlak müdahalesinin sonsuz aklının ve benzersiz sanatının tecellilerinin bilincinde oldukları anlaşılır.
Her konuda müminler için güzel birer örnek olan peygamberlerimizin konuşmalarında da Rabbimiz'i en güzel isimleriyle anıp yücelttikleri görülmektedir. Kuran'da Allah'tan kendisine gelen bir vahiy karşısında Hz. İsa'nın söylediği bildirilen sözler onun bu ahlakını ortaya koymaktadır:
Allah: "Ey Meryem oğlu İsa insanlara beni ve anneni Allah'ı bırakarak iki İlah edinin diye sen mi söyledin?" dediğinde: "Seni tenzih ederim hakkım olmayan bir sözü söylemek bana yakışmaz. Eğer bunu söyledimse mutlaka Sen onu bilmişsindir. Sen bende olanı bilirsin ama ben Sen'de olanı bilmem. Gerçekten görünmeyenleri (gaybleri) bilen Sen'sin Sen." (Maide Suresi 116)

Her an Allah ile beraber olduğunu bilerek
konuşmak

Bazı insanlar kendilerini yaratanın rızık ve nimet verenin her an her yerde kendilerini gözetip kollayanın Allah olduğunu düşünmezler. Ölümle birlikte yine Rabbimiz'e döndürüleceklerinin ve dünya hayatında gösterdikleri her tavırdan söyledikleri her sözden sorguya çekileceklerinin şuurunda değillerdir. Allah'tan bağımsız müstakil birer varlık olduklarını sanırlar. Konuştuklarında kendilerine nutku verip konuşturanın Allah olduğunu akıllarına getirmezler. Oysa Allah herşeyin tek hakimidir ve insanların bütün yaptıklarından haberdardır; O'nun bilgisi dışında tek bir yaprak bile oynamaz. Allah her an her yerde herşeye şahittir. Kuran'da bu gerçek şöyle bildirilir:

Senin içinde olduğun herhangi bir durum onun hakkında Kur'an'dan okuduğun herhangi bir şey ve sizin işlediğiniz herhangi bir iş yoktur ki ona (iyice) daldığınızda Biz sizin üzerinizde şahidler durmuş olmayalım. Yerde ve gökte zerre ağırlığınca hiçbir şey Rabbinden uzakta (saklı) kalmaz. Bunun daha küçüğü de daha büyüğü de yoktur ki apaçık bir kitapta (kayıtlı) olmasın. (Yunus Suresi 61)

Kainattaki herşey küçük bir toz tanesi bile Allah'ın kontrolü altındadır. Ama bazı insanlar yaşamlarını bu gerçekten habersiz olarak sürdürmektedirler. Kendilerine verilen konuşma kabiliyetleri geri alınacak olsa Allah dilemediği sürece ağızlarından tek bir hece dahi çıkamayacağını akıllarına getirmezler. Oysa gerçek şudur: İnsan Allah'ın dilemesiyle var olmuştur; yaptığı her iş gibi söylediği her söz de ancak Allah'ın izniyle ve kudretiyle oluşmaktadır. Öyleyse insan hayatının her anında olduğu gibi konuştuğu her anda da kendisini yaratan Rabbimiz'in huzurunda olduğunun şuurunda olmalıdır.
İşte inanan kimselerin üslubunu diğer insanlardan ayıran en belirgin özelliklerden biri bu kimselerin "her an Allah ile beraber olduklarını bilerek konuşmaları"dır. Bu insanın o an kalben Allah'ın varlığını kudretini ve büyüklüğünü hissetmesi; Allah'ın her yeri ve herşeyi kuşattığını her an yanımızda olduğunu konuşulan herşeyi duyup bildiğini ve insanları tüm bunlardan hesaba çekeceğini unutmadan konuşmasıdır. Bu gerçeklerin bilincinde olan bir insan son derece samimi ve dürüst bir üslupla konuşur. Kalbindeki Allah korkusu Rabbimiz'in razı olmayacağı bir söz söylemesine engel olur.
Bir insanın hayatının her anını Kuran ahlakına göre yaşaması o kişinin Allah'ın kudretinin büyüklüğünün ve her an kendisini görüp duyduğunun şuurunda olduğunun en açık göstergelerinden biridir. Örneğin bu kişi o anda politikadan veya ticari bir konudan bahsediyor ya da zihnini tamamen meşgul edecek bir matematik hesabı yapıyor olabilir. Ama kalbine yerleşmiş olan Allah korkusu konuştuğu süre boyunca Allah'tan sakınmasını O'na karşı içli bir saygı sevgi ve korku duyarak hareket etmesini sağlar. Ve bu şuur kişinin ağzından Kuran ahlakına muhalif olabilecek bir söz çıkmasını engeller. Zaten önemli olan da kişinin o konuşmaları yaptığı sırada samimi imanı ve Allah korkusunu kalbinde yaşıyor olmasıdır. Bu kişi politika ya da ticari bir konudan bahsettiği anlar boyunca imanın temelini oluşturan tüm gerçeklerin açık bir şuurla farkındadır. Allah'tan başka bir kuvvet olmadığının Allah'ın herşeyi işitip gördüğünün hiçbir şeyin O'ndan gizli kalmayacağının bilincindedir. Bu da onun her sözünü Allah'tan sakınarak Müslümana yakışan bir konuşma üslubu içerisinde söylemesini sağlar.

Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan konuşmak

Allah "Sizin İlah'ınız tek bir İlah'tır; O'ndan başka İlah yoktur; O Rahman'dır Rahim'dir (bağışlayan ve esirgeyendir)." (Bakara Suresi 163) ayetiyle insanlara Kendisi'nden başka bir Yaratıcı iyilikten ya da kötülükten yana müdahalede bulunabilecek bir güç olmadığını bildirmiştir. Allah tektir O'ndan başka insanlara hayır yöneltebilecek onları koruyup kollayabilecek nimet ve huzur verebilecek başka bir kuvvet yoktur.
Ancak insanların bir bölümü bu gerçeğin gereği gibi farkında değildirler. Kimileri kendilerine sorulduğunda Allah'tan başka bir İlah olmadığına O'nun herşeye güç yetirdiğine inandıklarını söylerler. Fakat bu gerçeğe kalben tam olarak iman etmedikleri için insanlardan olaylardan ve hatta bazen de 'şans' ya da 'tesadüf' adını verdikleri hayali güçlerden medet umarlar. Ancak ne insanların ne de diğer varlıkların hiçbirinin gerçek anlamda bir gücü yoktur. Kuran'da bildirildiği gibi "…Şüphesiz 'izzet ve gücün' tümü Allah'ındır…" (Yunus Suresi 65)
İman eden bir kimse ise Allah'tan başka İlah olmadığına 'izzet ve gücün' sadece O'na ait olduğuna iman eder ve bu gerçeği hayatının her anında samimiyetle yaşar. Allah'tan başka hiçbir şeyden; insanlardan olaylardan eşyalardan medet ummaz. Sadece Allah'a güvenip dayanır. Yalnızca Allah'tan korkup yalnızca O'ndan yardım bekler. Çünkü hiçbir insan hiçbir varlık İlahlık vasfı taşıyamaz; bunların her biri Allah'ın korumasına muhtaç kendilerinden yana iyilik sağlamaya ya da bir kötülüğü uzaklaştırmaya güç yetiremeyen varlıklardır. Allah Kuran'da bu konuyu şöyle bir örnekle açıklamaktadır:
Hak olan çağrı (dua ibadet) yalnızca O'na (olan)dır. Onların Allah'tan başka çağırdıkları ise onlara hiçbir şeyle cevap veremezler. (Onların durumu) yalnızca ağzına gelsin diye iki avucunu suya uzatan(ın boşuna beklemesi) gibidir. Oysa ona gelmez. İnkar edenlerin duası sapıklık içinde olmaktan başkası değildir. (Rad Suresi 14)Bu gerçeğin farkında olan bir müminin kalbindeki samimi iman ve Allah korkusu tüm açıklığıyla konuşmalarına da yansır. Konu ne olursa olsun böyle bir insanın üslubundan sadece Allah'a güvenip dayandığı hemen anlaşılır. Allah'tan başka bir İlah olmadığını kavramış bir kimse nasıl bir olayla karşılaşırsa karşılaşsın herşeyin Allah'ın kontrolü altında olduğunu bilir. Söz konusu durum kişinin tüm hayatını geleceğini güvenliğini mal varlığını ya da sağlığını birinci dereceden ilgilendirebilir. Ve görünüşte tüm şartlar sadece birkaç kişinin ağzından çıkacak bir karara bu kişilerin yapacağı herhangi bir hataya ya da elde edecekleri bir başarıya bağlı olabilir. Ancak katıksız olarak iman eden bir kimse tüm bunların sadece Allah'ın kontrolü altında olduğunu bilir ve buna göre davranır. Bu konuya şöyle bir örnek verebiliriz:
Tüm mal varlığını ortaya koyarak yeni bir işe yatırım yapan bir iş adamı ürünlerinin piyasada iyi bir yer edinmesi için çeşitli reklam ve tanıtım kampanyalarına katılır. Aynı sektördeki diğer firmalarla rekabet edebilmesi için daha kaliteli üretim yapması gerekecektir. Bu yüzden tüm bunlar için reklam müdüründen pazarlama ya da satış elemanlarına kadar şirket bünyesinde çalışan herkesten çok iyi bir performans bekler. Bu kişilere gereken talimatları verir. Onları teşvik etmek ve harekete geçirmek için çeşitli konuşmalar yapar. Çünkü mutlaka diğer firmaların önüne geçebilmeli onlardan daha başarılı olmalıdır.
Bu noktada aynı şartlar altında bulunan ancak Allah'tan başka bir İlah olmadığının şuurunda olan bir insanın tavrındaki farklılık şu olur: Bu kimse de gereken tüm teknik tedbirleri alır. Fakat kendisini zengin edecek gücün ne yapılacak reklamda ne tanıtım ve pazarlama çalışmalarında ne de bu konuda uzman olan elemanlarda olmadığının farkındadır. Tam tersine tüm bunların Allah'ın dilemesiyle karar alabilen Allah'ın izni ile hareket edebilen ve yine Allah'ın izniyle başarı kazanabilen varlıklar olduğunu bilir. Eğer bu aracılardan herhangi birini Allah'tan ayrı müstakil bir güç gibi kabul edecek olursa onu Allah'a ortak koşmuş olacağının şuurundadır. Bu nedenle gerek beklentilerini anlatırken gerek elemanlarını yönlendirirken gerekse de tüm işlerin takibini yaparken tüm bunların Allah'ın kontrolünde olduğunu bilen bir üslupla konuşur. Aksilik gibi görünen bir olay geliştiğinde hiçbir zaman bundan dolayı bir sıkıntıya kapılmaz asabi konuşmalar yapmaz. Bu hata kimden ya da hangi sebepten kaynaklanıyorsa bu doğrultuda gereken en akılcı ve keskin tedbirleri alır. Ancak hiçbir zaman bu hataya neden olan kişinin müstakil güç sahibi olduğunu veya olayların kendi kendine geliştiğini sanarak Allah'a şirk koşan bir üslup içerisine girmez. Çünkü eğer ortada yapılan bir hata varsa bunun kişinin kaderinde olduğunu ve Allah dilediği için o hatanın yapıldığını bilir. Bu durum onun dünya hayatındaki imtihanının bir parçasıdır; olayların insanların kontrolünde geliştiğini sanarak gaflete mi kapılacaktır yoksa Allah'tan başka bir İlah olmadığının şuurunda mı hareket edecektir? İman sahibi bir insan böyle bir durumda bütün olayların Allah'ın dilediği şekilde hayır ve hikmetle yaratıldığını bilir. Bu nedenle beklemediği bir sonuçla karşılaştığında da her zaman tevekkülünü Allah'a olan boyun eğiciliğini yansıtan itidalli ve teslimiyetli bir üslup içerisinde olur.
Müslümanın konuşmalarına yansıyan bu şuur önemli bir iman alametidir. Allah'tan başka İlah olmadığını bilerek yaşayan ve konuşmalarına da bunu yansıtan kişi doğal olarak çevresine de Allah'ın büyüklüğünü ve yüceliğini sürekli hatırlatmış yani tebliğ yapmış olur.

Allah'ı övüp yücelterek konuşmak

Kuran'ın "Andolsun onlara: "Gökleri ve yeri kim yarattı Güneş'i ve Ay'ı kim emre amade kıldı?" diye soracak olursan şüphesiz: "Allah" diyecekler. Şu halde nasıl oluyor da çevriliyorlar?" (Ankebut Suresi 61) ayetiyle bazı insanların kendilerini yaratanın ve her an nimet verenin Allah olduğunu bilmelerine rağmen bu gerçekten uzak bir yaşam sürdüklerine dikkat çekilmektedir. Gerçekten iman etmiş olan müminlerin ise en önemli özelliklerinden biri hayatlarının her anında her yerde sergiledikleri her tavır ve yaptıkları her konuşmayla Allah'a olan samimi imanlarını ve bağlılıklarını ortaya koymalarıdır. Allah'ı dünyadaki herkesten ve herşeyden çok daha fazla severler. Allah'ın kudretine aklına ilmine sanatına ve üstün ahlakına karşı derin bir hayranlık duyarlar. Dünyada Allah ile dost olmak Allah'ın sevgisini kazanmak isterler. Gelmiş geçmiş tüm insanlar arasında Allah'a olabilecek en yakın insan O'nun en sevdiği kulu olmaya çalışırlar.
Böylesine derin bir sevgi bu kimselerin konuşmalarına da yansır. Her sözleri Allah'ın adını anıp yüceltmeye O'nun rızasını kazanmaya yöneliktir. Allah'a olan sevgilerinin insanlara duydukları sevgiden çok daha fazla olduğu insanları Allah'ın birer tecellisi olarak sevdikleri tüm konuşmalarından açıkça anlaşılır. Tüm insanları yaratanın kendilerine dünya hayatının güzelliklerini sunanın Allah olduğunu bilirler. Bu nedenle gördükleri her güzellik kendilerine ulaşan her iyilik ya da yöneltilen her sevgi yine Allah'tan kendilerine gelen nimetlerdir. Tüm bunlar Allah'ın kullarına olan sevgisinin merhametinin ve lütfunun birer tecellisidir. Öyleyse insan kendisine ulaşan her nimetin şükrünü Allah'a yapmalı minnettarlığını asıl olarak Allah'a yöneltmelidir. İman edenler bu gerçeği kavradıkları için Allah'ın herşeyin ve herkesin üzerinde olduğunu bilen bir üslup kullanırlar. Kuran'da müminlerin Allah'a olan bu sevgileri ve bağlılıkları şöyle ifade edilir:

İnsanlar içinde Allah'tan başkasını 'eş ve ortak' tutanlar vardır ki onlar (bunları) Allah'ı sever gibi severler. İman edenlerin ise Allah'a olan sevgileri daha güçlüdür ... (Bakara Suresi 165)

Bu gerçeği kavramayan insanlar ise ayette dikkat çekildiği gibi Allah'a ortak koştukları bazı varlıkları Allah'ı sever gibi severler. Bu insanların sohbetlerinde Allah'ı hakkıyla takdir edemediklerine ve başka varlıkları O'ndan üstün tuttuklarına dair ifadelere sıkça rastlanır. Kimileri para mal-mülk ya da itibar gibi dünya hayatının süslerini kimileri de sevdikleri insanları Allah'a ortak koşan bir üslup içerisindedirler. Kimileri Allah'a iman ettiklerini söyler ama dostlarını Allah'tan daha üstün tutan bir konuşma üslubu kullanırlar. Allah'tan gafil bir şekilde konuşan birini gördüklerinde bu durumdan rahatsız olmaz ve karşılarındakini uyarmazlar. Ancak sevdikleri insanlardan herhangi birine yönelik yanlış bir söz söylendiğinde bu duruma hemen karşı çıkarlar. Sevdiklerinin aleyhinde asla bir söz söyletmez ve haksızlık yaptırmazlar.
Tüm bu yanlış tavırlar Allah'a iman ettiğini söyleyen ama kalben bu inancı yaşamayan insanların samimiyetsizliğini ortaya koyar. Salih müminler ise en çok Allah'ı sever sözleriyle en çok O'nu yüceltir ve O'nu herşeyin üstünde tutarlar. Allah'a veya dine isyan eden üslupla konuşan bir kimsenin sohbetine asla katılmazlar. Eğer ona doğruyu anlatabiliyorlarsa anlatırlar; eğer bu kimse anlatılanlardan öğüt almamaya kararlıysa bu durumda onun inkar dolu sözlerini dinlemezler.
Bir filmde ya da bir şarkıda bile olsa Allah'ın hükümlerine açıkça karşı gelen bir sözün yer aldığı bölümleri dinlemez ya da izlemezler. Şartlar ne olursa olsun Allah'ın razı olmayacağı bir söz söylenmesini kabul etmezler. Böyle bir mecliste yer almazlar. Çünkü Allah Kuran'da bu konuda Müslümanları şöyle uyarmaktadır:

O size Kitap'ta: "Allah'ın ayetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla alay edildiğini işittiğinizde onlar bir başka söze dalıp geçinceye kadar onlarla oturmayın yoksa siz de onlar gibi olursunuz" diye indirdi. Doğrusu Allah münafıkların ve kafirlerin tümünü cehennemde toplayacak olandır. (Nisa Suresi 140)

Bu şuurla hareket eden Müslümanlar hayatlarının sonuna kadar her an her yerde İslam ahlakını sahiplenir savunur ve desteklerler. Allah'a olan sadakatlerini ve O'nu herşeyin üzerinde tuttuklarını her sözleriyle her tavırlarıyla ortaya koyarlar.

Allah'a karşı aczini bilen bir üslupla konuşmak

Allah Kuran'da "Yaratan Rabbin adıyla oku. O insanı bir alaktan yarattı. Oku Rabbin en büyük kerem sahibidir; Ki O kalemle (yazmayı) öğretendir. İnsana bilmediğini öğretti. Hayır; gerçekten insan azar. Kendini müstağni gördüğünden. Şüphesiz dönüş yalnızca Rabbinedir." (Alak Suresi 1-8) sözleriyle insanın aciz bir varlık olmasına rağmen bu durumunu unutarak Kendisi'ne karşı büyüklenebildiğini bildirmektedir. Gerçekten de insanların bir kısmı nasıl yaratıldıklarını ve sahip oldukları özellikleri nasıl kazandıklarını düşünmeden Allah'a karşı nankörce bir tavır içerisine girebilmektedirler.
Oysa istisnasız her insan yaşadığı her an Allah'ın kendisini korumasına ve esirgemesine muhtaçtır. Görmek duymak konuşmak yürümek hareket edebilmek gibi yüzlerce yeteneğin yanında insanın vücudunda çoğu zaman kendisinin dahi habersiz olduğu çok sayıda sistem her an işlemekte ve insan ancak bu şekilde hayatta kalabilmektedir. Bu şekilde birkaç dakika düşünmek bile Allah'ın karşısında ne kadar aciz olduğumuzu anlamak için yeterlidir.
Bütün bu gerçeklere rağmen kimi insanlar ancak bir sıkıntı ya da zorlukla karşılaştıklarında Allah'ı hatırlamaktadırlar. Sözgelimi karşı sahile geçeceğinden emin olarak gemide oturan bir insan bir anda çıkan şiddetli bir rüzgarla gemi sallanmaya başlayınca hemen paniğe kapılır. Aynı şekilde bir uçağın hava boşluğuna girmesi sonucunda hissedilen sarsıntı veya en küçük bir teknik arıza uçaktaki insanların büyük bir korku duymalarına neden olabilir. Bu gibi durumlarla karşılaşan insanlar Allah'ın kudreti karşısındaki acizliklerini ve ancak Allah dilerse içinde bulundukları zor durumdan kurtulabileceklerini anlayıp için için Allah'a yalvarmaya dua etmeye başlarlar. Kısa bir süre önce hava alanındayken çevresindeki insanları kibirle küçümseyen bir insan bile böyle bir tehlike ile karşı karşıya kaldığında aslında ne kadar aciz olduğunu; sahip olduğu herşeyi Allah'ın dilemesiyle bir anda kaybedebileceğini hemen anlar.
Kuran'da insanların bu tür zorluk anlarında hiçbir şeyi ortak koşmadan tam bir acz içinde Allah'a yöneldikleri; fakat zorluk ve sıkıntı üzerlerinden kalktığında tekrar önceki gibi büyüklenerek nankörce eski tavırlarına geri döndükleri bildirilmektedir:

Size denizde bir sıkıntı (tehlike) dokunduğu zaman O'nun dışında taptıklarınız kaybolur-gider; fakat karaya (çıkarıp) sizi kurtarınca (yine) sırt çevirirsiniz. İnsan pek nankördür. Kara tarafında sizi yerin dibine geçirmeyeceğinden veya üzerinize taş yığınları yüklü bir kasırga göndermeyeceğinden emin misiniz? Sonra kendinize bir vekil bulamazsınız. Veya sizi bir kere daha ona (denize) gönderip üzerinize kırıp geçiren bir fırtına salarak nankörlük etmeniz nedeniyle sizi batırmasına karşı emin misiniz? Sonra onun öcünü Bize karşı alacak (kimseyi de) bulamazsınız. (İsra Suresi 67-69)

Allah'ın ayetlerde belirttiği gibi insan kendi başına hiçbir şekilde bir güç sahibi değildir. Allah bu gerçeği başka ayetlerinde insanlara şöyle hatırlatmaktadır:

Yeryüzünde böbürlenerek yürüme; çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne dağlara boyca ulaşabilirsin. Bütün bunlar kötülüğü olan Rabbinin Katında da hoş olmayanlardır." (İsra Suresi 37-38)

Müslüman her an her yerde bu aczinin farkında olan insandır. Buna kesin olarak iman ettiği konuşmalarından anlaşılır. Dünyanın en güzel insanı bile olsa Allah'ın büyüklüğünü kavramış bir kimse hiçbir zaman için bu güzelliği kendinden bilmez. Bunun Allah'ın üstün sanatının bir yansıması olduğunu ve Allah'ın dilediği anda bu güzelliği kendisinden alabileceğini bilerek konuşur. "Bu benim bedenime ait bir güzellik ben kendime iyi baktığım sürece bana hiçbir şey olmaz" diyerek bu nimeti sahiplenemeyeceğini bilir.
Gözle görülmeyen tek bir virüs ya da mikrobun veya başına gelecek basit bir kazanın güzelliğini yok edebileceğini ve tüm bunların da Allah'ın kontrolünde olduğunu bilir. Bu yüzden daima Allah'a şükreden O'nu yücelten bir üslup kullanır. Kendisine güzelliğini veya bir konudaki bilgisini hatırlatanlara Allah'ın benzersiz güzelliğini sonsuz kudretini ilmini ve ihtişamlı sanatını anarak cevap verir. Allah dilediği için güzel olabildiğini ve kendisinde olanın Allah'ın sonsuz güzelliğinin veya ilminin sadece küçük bir yansıması olduğunu vurgulayarak Allah'ı tesbih edip yüceltir.
Müminlerin Allah'ın karşındaki acizliklerini bilmeleri bütün tavırlarına yansır. Güç sahibi bir mümin güçsüz olduğunu gördüğü bir insana karşı asla ezici ya da minnet altında bırakıcı bir üslup kullanmaz. Veya güzelliğine dayanarak çirkin bir insanı ezip rencide edici bir tarzda konuşmaz. Aynı şekilde zengin olduğu için fakirleri hor gören söz sahibi olduğu için muhtaç insanlara (düşkün konumdaki insanlara) değer vermeyen zeki ve akıllı olduğu için zekaca geri olan insanları küçümseyen insanların üslubunu kullanmaz. Allah'ın dünyadaki imtihanın bir gereği olarak her insan için ayrı bir kader belirlediğini Allah Katında asıl üstünlüğün ise iman ve takvayla ölçüldüğünü bilerek hareket eder. Bu nedenle de çevresindeki büyük küçük güçlü zayıf herkese karşı -Kuran ahlakının gereği olarak- son derece saygılı ve hürmetkar bir üslup kullanır. Aksi bir tavrın insanlara değil Allah'a karşı büyüklenmek anlamına geleceğini bilerek Allah'tan korkup sakınır. Kuran'da müminlerin bu vasıfları şöyle bildirilir:

... Anne-babaya yakın akrabaya yetimlere yoksullara yakın komşuya uzak komşuya yanınızdaki arkadaşa yolda kalmışa ve sağ ellerinizin malik olduklarına güzellikle davranın. Çünkü Allah her büyüklük taslayıp böbürleneni sevmez. (Nisa Suresi 36)

İşlerin Allah'ın dilemesi ile olacağını bilerek
konuşmak

Müminlerin konuşma üslubunda dikkat çeken bir başka özellik de yapacakları bir işten bahsederken 'Allah dilerse' ya da 'İnşaAllah' diyerek konuşmalarıdır. Bir işi yapmaya karar verdiklerinde bu yönde gerekli olan tüm tedbirleri alırlar. Ama bu olayın ancak Allah'ın dilemesiyle gerçekleşebileceğini de unutmazlar. İnsan bir şeyi ne kadar çok yapmak istese de bunun için gereken herşeyi yapsa da Allah dilemedikçe o olay gerçekleşmez. Allah Kuran'da müminlere bu konuyu şöyle hatırlatır:

Hiçbir şey hakkında: "Ben bunu yarın mutlaka yapacağım" deme. Ancak: "Allah dilerse" (inşaAllah yapacağım de). Unuttuğun zaman Rabbini zikret ve de ki: "Umulur ki Rabbim beni bundan daha yakın bir başarıya yöneltip-iletir." (Kehf Suresi 23-24)

Allah bu hatırlatmanın önemini anlaması için günlük hayatta insanın karşısına pek çok örnek çıkartır. Sözgelimi aylarca önceden planlanan her türlü rezervasyonu ve ödemesi yapılan bir tatil programına kesin olarak gerçekleşecek gözüyle bakılabilir. Ne de olsa teknik anlamda her türlü tedbir alınmıştır. Görünürde de programın iptali için hiçbir neden yoktur. Gece uçağın kalkış saatine göre yatılır trafik hesaba katılarak evden erkenden çıkılır uçak biletlerinin alınıp alınmadığı defalarca kontrol edilir; ama Allah dilemediyse uçağa ulaşmak nasip olmayacaktır. Belki son anda ortaya çıkan bir hastalık belki bir trafik kazası belki uçağın bir sebeple rötar yapması belki de bir anda tatilden daha acil bir iş çıkması bu planın gerçekleşmesini engelleyebilir.
Kişi işe başlarken 'Allah dilerse bunu yapacağım' diyerek Allah'a tevekkül etmemişse aksilik gibi görünen bir durum ile karşılaştığında ciddi şekilde hayal kırıklığına uğrar. Her işin ancak Allah'ın izniyle gerçekleşebileceğinden gafil olduğu için tatil yapacağını hesapladığı günler boyunca dertlenir söylenir gidemediği için yakınıp durur. Oraya gitmiş olsa belki bir kaza geçirme ya da istenmeyen bir olayla karşılaşma ihtimali olabileceğini dolayısıyla planlarının gerçekleşmemesinin pek çok hayra vesile olmuş olabileceğini hiç hesaba katmaz. Bu yanlış inancı da ona hem dünyada hem de ahirette sıkıntıdan başka bir şey kazandırmaz.
Oysa Müslümanlar Allah'ın herşeyi hayır ve hikmetle yarattığını bilirler. Dolayısıyla eğer bu örneği yaşayan kişi müminse ve 'Allah dilerse tatile giderim' diye niyet etmişse programı iptal olduğunda hiçbir şekilde bir üzüntüye kapılmaz. Kendisi için asıl güzel ve hayırlı olanın Allah'ın takdirinde saklı olduğunu bilmenin huzurunu ve rahatlığını yaşar.
"Kim bilir bunda benim için ne gibi hayırlar var" diyerek hem kendi namına hikmetleri görmeye çalışır hem de çevresindekilere gerçek mümin ahlakının düşünce ve konuşma biçimini gösterir. Allah'a teslim olduğu ve şükredici bir tavır gösterdiği için dünyada da ahirette de bu ahlakının karşılığını alacağını ummanın sevincini yaşar.

Konuşmalarda Kuran'ı rehber edinmek

Allah bir ayetinde "... Bu bir Kitap'tır ki Rabbinin izniyle insanları karanlıklardan nura O güçlü ve övgüye layık olanın yoluna çıkarman için sana indirdik." (İbrahim Suresi 1) sözleriyle Kuran'ın indiriliş hikmetlerinden birinin "insanları nura çıkarmak" olduğunu açıklamaktadır.
Kuran indirildiği günden bu yana Allah'ın koruması altındadır ve hiçbir bozulmaya uğramamıştır. İnsanlara bir öğüt ve uyarı olarak indirilmiştir; iman edenler için şifa hidayet ve rahmet kaynağıdır. Sözlerin en güzelidir doğruyu yanlıştan ayırır ve kendisiyle amel edenleri doğruya eriştirir.
Kuran'ın bu hikmetini kavrayan bir insan onu (bu İlahi Kitab'ı) kendisine rehber edinir. Kuran ayetlerini kalben özümsediği için tüm konuşmaları Kuran ahlakını yansıtır nitelikte olur. Hayatının her aşamasında bir söz söylerken bir karar alırken bir yorumda bulunurken rehberi hep Kuran'dır. Bu nedenle de her sözü her kararı her tavsiyesi Kuran ayetleriyle mutabıktır. Çünkü Kuran Allah sözüdür ve insanlara her konunun en doğrusunu Allah Katından bildirmektedir. Kendisine Kuran'ı ölçü alarak konuşan bir insan her konuşmasında mutlaka üstün ve galip gelir. Çünkü Kuran ayetleri her türlü cahilce mantığı çürütüp yok eder hakkı ortaya çıkarır. Allah bu durumu bir ayetinde "Hayır Biz hakkı batılın üstüne fırlatırız o da onun beynini darmadağın eder. Bir de bakarsın ki o yok olup gitmiştir..." (Enbiya Suresi 18) sözleriyle açıklamaktadır.
Kuran ahlakına uygun konuşan bir kimsenin sözleri samimi insanlar için şifa ve rahmettir. Öğüt alma faydalanma ya da hikmetlerini anlama niyetiyle dinleyen insanlar bu konuşmalar sayesinde -Allah'ın izniyle- doğru yolu bulurlar.
Ayrıca Kuran'ın rehberliğinde konuşan bir kimsenin her konuşması hikmetli olur. Verdiği her örnek dikkat çektiği her nokta vurguladığı her detay son derece etkili ve düşündürücüdür. Karşı tarafı dürüst ve samimi düşünmeye vicdanını kullanmaya teşvik eder. Samimi içten gelen ve hakkı savunan bir üslup kullandığı için etkileme gücü de son derece yüksektir. Dinlediklerini vicdanlarıyla değerlendiren insanlar böyle konuşmaların doğruluğunu da kesin olarak tasdik ederler.
Samimiyetsizce ve karşı gelme niyetiyle dinleyen kimseler ise iman edenlerin konuşmalarındaki hikmeti ve etkileyiciliği görmek istemez ve bunları çeşitli iftiralarla örtmeye çalışırlar. Kişinin konuşmalarına bu üstünlüğü kazandıranın Kuran ayetlerindeki hikmet olduğunu kavrayamadıkları için altında mutlaka bir olağanüstülük aramaya kalkarlar. Oysa bunlar Kuran'a uyan ve onu kendisine rehber edinen her insanın kolaylıkla kazanabileceği imani özelliklerdir. Ancak iman etmeyenler bu durumu anlayamazlar.
Bu duruma Kuran'da da pek çok örnek verilmiştir. Örneğin Peygamberimiz Hz. Muhammed (sav)'in etkili ve hikmetli konuşmaları karşısında inkar edenler ve müşrikler büyük bir şaşkınlığa kapılmışlardır. Geniş kitlelerin kısa süre içerisinde Peygamber Efendimizin konuşmalarından etkilenip ona tabi olmuş olmaları bu insanları büyük hayrete düşürmüştür. Hz. Muhammed (sav) konuşmalarını etkili ve hikmetli kılanın Kuran ayetleri olduğunu kavrayamadıkları ya da belki de bu durumu kabullenemedikleri için Peygamberimiz (sav)'i büyücülük şairlik gibi olmadık iftiralarla itham etmeye kalkışmışlardır. Oysa tüm insanlara olduğu gibi peygamberlere de nutku verip konuşturan Allah'tır. Allah ayetlerinde şöyle buyurmuştur:

Sahibiniz (arkadaşınız olan peygamber) sapmadı ve azmadı. O hevadan (kendi istek düşünce ve tutkularına göre) konuşmaz. O (söyledikleri) yalnızca vahyolunmakta olan bir vahiydir. (Necm Suresi 2-4)

Ayetlerde de görüldüğü gibi Peygamberimiz (sav) Allah'ın sözü olan Kuran ile konuştuğu için tüm sözleri son derece etkili ve hikmetli olmuştur. O'nun sözlerini dinleyerek iman eden insanların kalplerine imanı ve etkilenme gücünü veren Allah'tır. Allah'ın büyüklüğünü takdir edemeyen insanlar ise etkiyi ve hikmeti başka yerlerde aramakla büyük bir gaflete düşmüşlerdir.

Kaderin mükemmelliğini ve herşeyde hayır
olduğunu bilerek konuşmak

Allah her varlığa bir kader takdir etmiştir. Bir insanın hayatı boyunca yaşayacağı her olay göreceği her insan çalışacağı her iş hatta söyleyeceği her söz Allah Katında daha o insan doğmadan önce belirlenmiştir. Ayrıca Allah zamandan münezzeh olduğu için canlı cansız tüm varlıkların hayatı Allah Katında yaşanmış ve sonuçlanmıştır. Ancak zamana bağımlı olan insan olup bitmiş bu olayları zaman geçtikçe (bir takvim içinde) görebilmektedir. Bugün 40 yaşında olan bir insanın geçmiş 40 yılı nasıl yaşanmış ve bitmişse -bu kişinin 70 yaşına kadar yaşayacağını farz edersek- önündeki 30 yılı da gerçekte Allah Katında tek bir an içinde yaşanmıştır. Ama insan bu yaşanmış ve sonuçlanmış olayları ancak önündeki 30 yıllık zaman dilimi içinde görebilecektir.
Kısacası "gelecek" diye tarif ettiğimiz ve henüz gerçekleşmemiş olaylar silsilesi aslında Allah'ın ezeli ve ebedi ilminde başlamış ve bitmiştir. Allah Katında yaşanmış ve bitmiş olan bu olayların tamamı ise o insanın kaderini oluşturur. Her insanın bir kaderi vardır ve bu kaderinin dışına asla çıkamaz. İnsan geçmişini nasıl değiştiremiyorsa geleceğini de değiştiremez. Çünkü her ikisi de Allah'ın Katında yaşanmış görülmüş şahit olunmuş olaylardır. Ancak kimi insanlar geleceğe ait bilgilere sahip olmadıkları için geleceklerinin kendi ellerinde olduğunu zannederler. Bu sebeple de kadere inanmaz veya kaderlerini değiştirebilecekleri gibi bir yanılgıya düşerler. Oysa insanın tüm hayatı çekilmiş ve bitmiş bir film kaseti gibidir. İnsan kaseti seyrettikçe olanları görür; filmin sahnelerini değiştirme veya filme müdahalede bulunma imkanı yoktur aynı şekilde kader dahilinde gerçekleşen olaylara bir müdahalesi de söz konusu değildir.
Allah'ın her insanı bir kader ile yarattığı ve insanların kaderleri dışındaki bir olayla asla karşılaşmayacakları Kuran'da şöyle bildirilmektedir:

"Hiç şüphesiz Biz herşeyi kader ile yarattık." (Kamer Suresi 49)

Yeryüzünde olan ve sizin nefislerinizde meydana gelen herhangi bir musibet yoktur ki Biz onu ya ratmadan önce bir kitapta (yazılı) olmasın. Şüphesiz bu Allah'a göre pek kolaydır. Öyle ki elinizden çıkana karşı üzüntü duymayasınız ve size (Allah'ın) verdikleri dolayısıyla sevinip-şımarmayasınız. Allah büyüklük taslayıp böbürleneni sevmez. (Hadid Suresi 22-23)

Ayetlerde bildirildiği gibi sadece insanlar değil tüm eşyalar ve tüm canlılar yani herşey bir kader ile yaratılmıştır. Evinizdeki ahşap masanızdan ayağınızdaki ayakkabıya bahçenizdeki gül fidanından dolabınızdaki giysilere dostlarınızdan kedinize kadar her varlığın Allah Katında belirlenmiş bir kaderi vardır. Daha ne siz ne de size ait şeyler yaratılmadan önce masanın da ayakkabının da gül fidanının da dostlarınızın da gelecekte hangi safhalardan geçecekleri nelerle karşılaşacakları bellidir. Sözgelimi ahşap masanızın yapıldığı ağacın tohumunu kimin ekeceği o ağacın kaç sene içerisinde ve hangi şartlar altında gelişip büyüyeceği neden nasıl ve kim tarafından kesilip hangi ahşap fabrikasına götürüleceği hangi ölçülerde kesilip bu ağaçtan hangi kalitede ve hangi şekilde bir masa üretileceği sizin bu masayı satın almaya nasıl karar vereceğiniz onu nerede bulacağınız ne kadar zaman evinizde tutacağınız evinizin hangi köşesine koyacağınız üzerinde an an hangi yemekleri yiyip kimlerle neler konuşup hangi yazıları yazacağınız Allah Katında ezelden beri bilinmektedir. Çünkü tüm bunları daha siz doğmadan önce belirleyen ve tek bir an içinde yaratarak bilen Allah'tır. Siz ise bunları ancak yaşadıkça seneler geçtikçe ve sırası geldikçe öğrenebilirsiniz.
Eğer bir insan kader gerçeğinden haberdar değilse veya bu gerçeği tam olarak kavrayamamışsa önceden belirlenmiş olan bir kaderi yaşadığını düşünmeden hareket edebilir olayların akışına kendini kaptırabilir. Örneğin evi için bir yemek masası satın almaya gittiğinde onlarca mağaza dolaşır