İçene ölümsüz bir hayat verdiğine inanılan su. Âb Farsça'da "su" hayat ise Arapça'da "yaşam" demektir. Buna âb-ı hayat âb-ı Hızır aynü'l-hayat nehru'l-hayat da denilir. Anlamları; hayat suyu Hızır suyu hayat pınarı ve hayat ırmağı demektir.

Kur'an-ı Kerîm'de Hz. Musa ve Hızır kıssası anlatılırken âb-ı hayata dolaylı olarak temas edilir. (el-Kehf 18/60-82). Ayetlerde anlatılanlar şöyle özetlenebilir: Hz. Musa bir gün genç arkadaşıyla birlikte kendisine Allah tarafından "rahmet ve gizli ilim" verilen Hızır (a.s.)'la buluşmak üzere yola çıkar. Buluşma yeri "iki denizin birleştiği yer" (Mecmau'l-Bahreyn)'dir. Yanlarına azık olarak aldıkları tuzlu balığın canlanıp denize atlaması buluşma yerini belirleyen bir işaret olacaktır. Deniz sahilinde rastladıkları bir kayanın yanındaki pınarın suyu tuzlu balığa temas edince balık canlanır ve denize atlar. Genç arkadaşının elinde gerçekleşen bu olağanüstü olayı daha sonra öğrenen Musa Peygamber geri döner ve hayat pınarının başında Hızır (a.s.)'la buluşarak ibretli olayların geçeceği yolculuğa çıkarlar (bkz. Kehf Suresi mad.). Buhârî'deki bir rivayette buluşma yeri olan Mecmau'l-Bahreyn'den maksadın hayat pınarı olduğu ifade edilir. Bu hadîse göre; "Hızır'la buluşacakları kayanın dibinde bir kaynak 'ayn' vardı ki buna hayat kaynağı (aynü'l-hayât ab-ı hayât) deniyordu. Bu suyun temas edip de diriltmediği hiçbir şey yoktu. İşte balığa bu sudan sıçramış" (Buhârî Tefsîr Suretü'l-Kehf 4).

Halk arasındaki mitolojik anlayış ve inanışa göre yeri bilinmeyen bu pınardan içen kimse uzun ömre veya sonsuz yaşayışa kavuşmuş olur. Hızır (a.s.)'ın uzun yaşayışı da bununla açıklanmak istenir.

Wensinck L. Massignon ve Friendlaender gibi müsteşrikler İskender efsanesi ile Hz. Musa ve Hızır kıssası arasında ilgi kurmaya çalışmışlardır. Çünkü âb-ı hayât unsuru bu hikâyelerde ağırlık noktasını teşkil eder. Müfessirlerin bu bilgilere yer vermesi muhaddis ve tarihçilerin yaptıkları aktarmalar Kehf Suresindeki (18/83-98) Zülkarneyn kıssası onların başlıca delilleri olmuştur. Müfessirler IX. yüzyıldan itibaren İskender efsanesini Kur'an-ı Kerîm'deki Zülkarneyn kıssasını açıklarken geniş ölçüde kullanmışlardır. Buna göre İskender-i Zülkarneyn içene sonsuz hayat veren ve insanüstü güçler kazandıran âb-ı hayattan söz edildiğini duyar ve bunu aramaya karar verir. Halasının oğlu olan ve Hızır diye anılan Elyesa ile ordusunun refakatinde yolculuğa çıkar. Âb-ı hayât "karanlıklar ülkesi"ndedir. Yolda fırtına yüzünden ordudan ayrı düşerler. Karanlıklar ülkesine gelince Zülkarneyn sağa Hızır sola giderek yollarını tayine çalışırlar. Günlerce yol aldıktan sonra Hızır ilâhî bir ses duyar ve bir nur görür. Orada âb-ı hayâtı bulur. Bu sudan içer ve yıkanır. Böylece hem sonsuz bir hayata kavuşur ve hem de olağanüstü güçler kazanır. Sonra Zülkarneyn'le karşılaşır. O da âb-ı hayâtı ararsa da bulamaz ve bir süre sonra ölür (Buhârî Tefsir 18/4; Zemahşerî el-Keşşaf Kahire 1307 I 575; Taberî Câmiu'l-Beyân Bulak 1323-29 Beyrut 1398/ XV 163-167; Beyzâvî Envâru't-Tenzîl Kahire 1285 II 19-20; A. Yaşar Ocak İslâm-Türk İnançlarında Hızır Yahut Hızır-İlyas Kültü Ankara 1985 s. 43-58; İ. Hakkı İzmirli "Âb-ı Hayât " İTA 1 48-49; A. J. Wensinck "Hızır" İA V/I s.457-462).

Âb-ı hayât tasavvufta Cenâb-ı Hakk'ın "el-Hayy" isminin gerçeğinden ibarettir. Bu ismin sırrına erenler âb-ı hayâttan içmiş olurlar. Dinî tasavvufi edebiyat türlerinde bu anlamı bulmak mümkündür. Mevlânâ'nın şu mısraları örnek verilebilir: "Hızır Tanrı keremiyle âb-ı hayâta kavuştu" "Sen ya baştan başa cansın yahut zamanın Hızır'ı yahut âb-ı hayât; onun için halktan gizlenmektesin" "Sana nasıl Hızır demeyeyim ki âb-ı hayat içtin sen âb-ı hayatsın; sula kandır bizi" (Dîvân-ı Kebîr trc. Abdülbâkî Gölpınarlı İstanbul 1957 I 92 166 352 II 62 355-434).