AHMED RİFAT EFENDİ, Topal

Bk. Rifat Efendi, Topal.



AHMED RİFAT EFENDİ, Yağlıkçızâde


(Ö. 1895) Tanzimat dönemi ansiklopedi yazarı, ahlâkçı ve tarihçisi.

İstanbul'da doğdu. Daha çok Yağlıkçıazâde adıyla tanınan Şâbanzâde ailesinaden Ispartalı Mehrned Emin Efendi'nin oğludur. Küçük yaşta maliyeye girdi, buarada yetişti ve sırasıyla Bahriye muhaasebeciliği. İdâre-i Bahriyye reisliği. Girit defterdarlığı. İzmir Rüsumat müdürlüağü. Islahat Komisyonu üyeliği, Eshâm-ı Fevkalâde müdürlüğü. Selanik defteradarlığı gibi memuriyetlerde bulundukatan sonra Muhâsebât-ı Atîka muhaseabeciliğinden emekli oldu. 1895 yılı başalarında vefat etti. Kabri Fatih'te Emir Buharı Tekkesi'ndedir. Devlet hizmetlerinin yanı sıra ilmî çaalışmalar yapan ve kaynaklarda ressam olduğu kaydedilen Ahmed Rifat Efendi, tarihe ve ahlâka dair bazı eserler kaleame almış, fakat daha çok Lugat-ı Târihiyye ve Coğrafiyye adlı kitabı ile taanınmıştır. Bu eser. aslında meşhur şaahıslar ve müelliflerin biyografileri, önemali olaylar, tarih boyunca kurulmuş devaletler, milletler ve belli başlı şehirlerin tarihî coğrafyaları hakkında alfabetik maddeler halinde bilgiler verdiğinden dolayı kapsamlı bir tarih ve coğrafya sözlüğü sayılırsa da, öteki ilim ve fenle-re dair pek çok bilgiyi de ihtiva etmesi bakımından genel bir ansiklopedi niteliaği taşımaktadır. Lugat-ı Târihiyye ve Coğrafiyye, Osmanlılar'da XIX. yüzyılda hazırlanmasına ferdî olarak teşebbüs edilip tamamlanabilmiş ansiklopedi çaalışmalarının iyi bir örneği kabul edilebialir. Bazı yanlış ve eksikliklerine rağmen, günümüzde bile müracaat kitabı olma özelliğini koruyan eser, ilk iki cildi 1299, son beş cildi ise 1300 tarihinde olmak üzere, yedi cilt halinde İstanbul'da baasılmıştır.

Ahmed Rifat Efendi'nin diğer eserleri şunlardır:

1) Nakdü't-tevârih. Yaratılışatan 1878 yılına kadar gelen bir genel tarihtir. Kronolojik olarak özet bilgiler veren bir el kitabı olup kaynak eser niateliğini taşımamaktadır (İstanbul 1296).

2) Tasvîr-i Ahlâk. Alfabetik bir ahlâakî terimler sözlüğüdür (İstanbul 1305], Eser, aynı zamanda Latin harfleriyle de neşredilmiştir (İstanbul 1975).

3) Bergüzâr. Kınalızâde'nin Ahlâk-ı AMf sinden özetlediği bir kitaptır (Hanya 1291). Bu eser Bergüzâr-ı Ahlâk adıyla iki kere daha basılmıştır (İstanbul 1315. 13181. [448]



Bibliyografya


1) Ahmed Rifat Yağlıkçızâde. Nakdü't-teuârîh, istanbul 1296, s. 3, 5;

2) Sicill-i Osmânî, II, 410;

3) Osmanlı Müellifleri, III, 61;

4) Babinger (Üçok), s. 408;

5) Gövsa. Türk Meşhurları, s. 325;

6) TDEA, I, 75. [449]