ABYSS

DNA ve RNA olarak iki çeşidi bulunan nükleik asitler hücrelerin en önemli ve en büyük molekülleridir.

A. NÜKLEİK ASİTLERİN YAPISI
Yönetici moleküllerin temel yapı birimine nükleotit denir. Bir nükleotid ise üç farklı molekülün bağlanmasıyla meydana gelmiştir. Bu moleküller; beş karbonlu şeker (pentoz) azotlu organik baz ve fosforik asit dir.


Nükleotidler alt alta bağlanarak nükleotid zincirlerini meydana getirirler. Bu bağlanma “şeker-fosfat” bağlarıyla sağlanır.

B. DNA MOLEKÜLÜ VE ÖZELLİKLERİ

• Hücrelerin yönetimini ve kalıtımını sağlayan dev moleküllerdir.
• İki nükleotid zincirinin helozonik (sarmal) yapıda bağlanmasıyla oluşur.
• Yapısında azotlu baz olarak Adenin (A) Guanin (G) Sitozin (S) ve Timin (T) bulunur.
• Çift zincirinde Adenin sayısı Timin sayısına Guanin sayısıda Sitozin sayısına eşittir.
• Çift zincirdeki Adenin ile Timin arasında iki Guanin ile Sitozin arasında üç tane zayıf hidrojen bağı bulunur.

• RNA’dan farklı olarak deoksiriboz şekeri ve Timin bazı vardır.
• Çekirdekte kloroplastta mitokondride ve prokaryot hücrelerde sitoplazmada bulunur.

DNA nın bu yapısını ilk defa 1950'li yıllarda biyolog Watson ile fizikçi CRİCK keşfetmişlerdir.

DNA nın Eşlenmesi (Replikasyon)
DNA’nın kendini eşlemesi hücre bölüneceği zaman gerçekleşir. Bunun için iki ipliği bir arada tutan zayıf hidrojen bağları bir fermuar gibi açılmaya başlar ve iki nükleotid dizisi birbirinden ayrılır. Sonra hücre sitoplazmasında bulunan nükleotidlerden uygun olanlar açılan noktalardan yerlerini alırlar. Replikasyon olayında nükleotidlerin bağlanması DNA polimeraz enzimiyle sağlanır.


Böylece fermuarın sonuna gelindiğinde başlangıçtaki DNA’nın aynısı olan iki yeni DNA meydana gelir.
Bu şekilde DNA’nın kendini eşlemesi olayına yarı korunumlu eşlenme denir.

C. RNA ve ÇEŞİTLERİ
Bir nükleotid zincirinden oluşurlar. Yapılarında DNA dan farklı olarak Riboz şekeri ve Urasil bazı bulunur. Kendilerini eşleyemezler.
RNA’ların DNA üzerinden senaaaine transkripsiyon denir. Transkripsiyon yapılırken DNA nükleotidlerinin karşılarına onların eşi olan nükleotidler gelerek bağlanır. Sadece Timin yerine Urasil bağlanır.
Görevlerinin farklı olmasına bağlı olarak her hücrede üç eşit RNA bulunur.

1. mRNA (elçi RNA)
Senaaalenecek olan proteinin şifresini DNA’dan alarak ribozoma getirir. Ribozom birimlerini aktifleştirir ve ribozomda protein senaaaine kalıplık yapar.
mRNA üzerindeki nükleotidlerin üçerli olarak oluşturdukları gruplara kodon (şifre kelime) denir.

Başlangıç kodonu belli ve sabittir. Bu bütün canlılarda ve her protein senaaainde aynı olup AUG nükleotidlerinden oluşur. Durdurucu kodon üç çeşit olup her mRNA da bunlardan birisi bulunur. Bunlar UAG UGA ve UAA kodonlarıdır.

2. tRNA (Taşıyıcı RNA)
Protein senaaai sırasında sitoplazmadaki amino asitleri kendine uygun olarak bağlayıp ribozomlara taşır. Proteinlerin yapısında 20 çeşit amino asit bulunduğundan canlılarda en az 20 çeşit de tRNA vardır.

3. rRNA (Ribozomal RNA)
Proteinlerle birlikte ribozomların yapısını oluşturur. Hücredeki RNA’ların en çoğu rRNA’dır.


Ökaryot bir hücrenin hangi proteinleri senaaaleyebileceğine ait bilgi çekirdekteki DNA larda saklıdır.
Proteinlerin çeşitli olması; bir proteinde bulunan amino asitlerin sayısına çeşidine ve diziliş biçimine bağlıdır.
Protein senaaa basamaklarını şöyle özetleyebiliriz:

1. Çekirdekteki DNA molekülünün anlamlı zinciri üzerinden mRNA senaaalenir. Bu sırada DNA daki genetik bilgiler mRNA’ya aktarılır. Bu olaya transkripsiyon (yazılma) denir.
2. Senaaalenen mRNA sitoplazmaya geçerek ribozomun küçük alt birimine bağlanır ve protein senaaai sırasında kalıp olarak görev yapar.
3. ATP ve enzimlerle aktifleştirilmiş olan tRNA’lar kendilerine ait amino asitleri ribozoma taşırlar.
4. Protein senaaaine başlama sinyalini mRNA’daki AUG kodonu verir. Bu kodon metionin amino asitini şifreler.
5. tRNA’nın antikodonları ile mRNA’nın kodonları geçici olarak birleşir ve bu esnada mRNA’daki bilgilerin tRNA’daki antikodonlara uygun olarak okunması başlar. Buna translasyon denir.
6. Protein senaaai mRNA üzerinde durdurucu kodonlar gelinceye kadar devam eder. UAG UAA ve UGA kodonları protein senaaaini durduran kodonlardır.
7. Durdurucu kodondan sonra senaaalenen polipeptid (protein) ribozomdan ayrılıp gerekli olan yerlerde kullanılır.