ENERJİ VE HAYAT
A) aaaaBOLİZMA
Hücrelerde meydana gelen yapımyıkım ve dönüşüm reaksiyonlarının hepsine birden aaaabolizma denir.
1) ÖZÜMLEME(ANABOLİZMA=ASİMİLASYON=BİYOSENaaa)
Hücrelerde küçük moleküllerden büyük moleküllü maddelerin yapımına denir.
Önemli özümleme olayları;protein senaaaienzim senaaainükleik asitlerin senaaaiATP senaaai vb.
2)YADIMLAMA(KATABOLİZMA=DİSİMİLASYON=YIKIM)

• Büyük moleküllü maddelerin daha küçük moleküllere ayrıştırılmasına denir.
• Önemli yadımlama olayları oksijenli ve oksijensiz solunumher türlü sindirimATP’nin hidrolizi nükleik asit yıkımı vb...
• Özümleme > Yadımlama ise;organizma büyümektegelişmekte veya gençlik dönemini geçirmektedir.
• Bitkilerin yapraklarında gündüzleri özümlemegeceleri ise yadımlama daha hızlıdır.
• Özümleme = Yadımlama ise;gelişme tamamlanmış ve dengeli bir aaaabolizma vardır.
• Özümleme < Yadımlama ise;organizma küçülmekte veya yaşlılık dönemini geçirmektedir.
• Canlıların aaaabolizma hızları yapılan işfaaliyetyaşortam sıcaklığı gibi durumlarda farklıdır.Herhangi bir iş yapmadan sadece canlı kalabilmek için yapılan en düşük aaaabolizmaya bazal aaaabolizma denir. İnsanlar uyurken bakteriler spor halindeyken hayvanlar kış uykusundayken bazal aaaabolizma yaparlar.
B) ATP(ADENOZİN TRİ FOSFAT)
• Yapısında Adenin organik bazı 5C’lu Riboz şekeri ve 3 tane de fosforik asit bulunur.


P P P Riboz Adenin


Adenozin

Adenozin mono fosfat (AMP)

Adenozin di fosfat (ADP)

Adenozin tri fosfat (ATP)

• ATP  ADP + P + 7300 kalori enerji
• ATP’nin asıl kaynağı güneştir.
• Bütün canlı hücreler ATP senaaai yapmak zorundadır.Buna fosforilasyon denir.
ADP + P + enerji enzimler ATP
• ATP’nin üretildiği hayatsal olaylar:
• 1) Fotosenaaa(=fotofosforilasyon)
a) Devirli fotofosforilasyon
b) Devirsiz fotofosforilasyon
2) Oksijenli solunum
a) Substrat düzeyinde fosforilasyon(Glikoliz ve krebs evresinde)
b) Oksidatif fosforilasyon(ETS’de)
3) Fermantasyon(Glikolizde)
4) Kemosenaaa(Kemosentetik fosforilasyon olarak)

C) FERMANTASYON
• Oksijensiz solunumanaerobik solunummayalanma da denir.
• Besinlerin oksijen kullanılmadan yıkılarak enerji üretilmesine denir.
• Besinler tam parçalanamaz ve parçalanma tam olmadığından az enerji üretilir.
• Sitoplazmada olur.2 safhadır.a) Glikoliz evresi b) Son ürün evresi

A) GLİKOLİZ SAFHASI
• Glikozun pirüvik asite(pirüvata) kadar parçalanmasına denir.
• Reaksiyonlarda 2ATP harcanarak 4ATP üretilir.Net kazanç 2ATP’dir.
• Sonuç olarak glikoliz sonucunda 4ATP2NADH2 ve 2 pirüvat oluşur.
• Glikoliz safhasına kadar(=pirüvata kadar) olan reaksiyonlar enzimlerproteinler ve genler aynıdır.Son ürünlerin farklı olmasının sebebi ise son enzimlerin farklı olmasındandır.

B) SON ÜRÜN SAFHASI
I) ALKOL FERMANTASYONU
• Bira mayasımaya mantarlarında ve şarap bakterilerinde görülür.
• Bu canlılarda fermantasyon ürünleri üremeyi durdurucu etki yapar.

II) LAKTİK ASİT FERMANTASYONU
• Omurgalıların çizgili kas hücrelerinde ve yoğurt bakterilerinde görülür.
• Kas hücrelerinde laktik asit oluşturulmasının asıl sebebi glikoliz ürünleri olan pirüvat ve
NADH2’nin uzaklaştırılamayarak ortamda birikmesidir.Ortamda yoğunluğu artan bu iki madde birbiriyle reaksiyona girerek laktik asit oluşturur.Laktik asit kolayca difüzyon olarak hücreler arası sıvıya geçer ve uzaklaştırılmış olur.
• Az miktarda oluşan laktik asit kasın daha iyi çalışmasını sağladığı halde kasta fazla miktarda birikirse kas sertleşir ve kasılmaz olur.
• Yorgunluk hissi verir.Aşırısı kramp yapar.
• Kanla karaciğere taşınır.Sonra iki yol izler.
1.si yeterli oksijen geldiğinde pirüvata tekrar dönüşerek CO2 ve H2O’ya parçalanır.
2.si ise glikoz senaaalenir.
• Fermantasyonu meydana getiren enzimler tahrip edilirse fermantasyon meydana gelmez.Buna pastorizasyon (=kaynatma) denir.
• Anaerobik bazı bakteriler amino asitleri de fermante ederek çok kötü kokulu ürünler oluştururlar.Buna pütrifikasyon denir.Yemeklerin bozulmasıyla çeşitli kokuların oluşması azotlu ve kükürtlü fermantasyon ürünlerinden dolayıdır.
D) OKSİJENLİ SOLUNUM
• Aerobik solunumda denir.
• Besinlerin O2’nin varlığında CO2 ve H2O’ya kadar parçalanarak enerji elde edilmesi olayına denir.
• Besinler tamamen parçalanır.Bundan dolayı da enerji tam olarak açığa çıkar.
• İki amaç için yapılır.
1.si enerji üretmek
2.si bazı ara bileşiklerin eldesi
• 3 basamaktan oluşur.a) Glikoliz b) Krebs c) ETS

A) GLİKOLİZ
• Glikozun pirüvata kadar parçalanmasıdır.
• Fermantasyonla aynıdır.(yani bütün canlı hücreler yapar.)
• Bir glikozun reaksiyona girmesi ile 4ATP2NADH2 ve 2 pirüvat oluşur.

B) KREBS ÇEMBERİ(SİTRİK ASİT ÇEMBERİ)
• Mitekondride olur.
• Ortamda oksijen varken pirüvat mitekondriye girerek Asetil Co-A’ya dönüşür.Pirüvattan Asetil Co-A oluşurken 2CO2 ve 2NADH2 açığa çıkar.Bu olay mitekondri zarındaki enzimlerle gerçekleştirilir.
• Asetil Co-A (2C’lu) mitekondride oksala asetik asitle(4C’lu) birleşerek sitrik asiti oluşturur.
• Sitrik asit kademeli olarak C’larını uzaklaştırarak tekrar oksala asetik asiti oluşturur.
• 1Asetil Co-A’dan krebste 2CO21ATP1FADH2 ve 3NADH2 oluşur.Glikoz için 4CO22ATP2FADH2 ve 6NADH2 oluşur.
• Krebste yapılan ATP senaaai substrat düzeyinde fosforilasyondur.
• Krebs devrine ‘karbon yolu reaksiyonları’ da denir.

C) ETS(SON OKSİDASYON=OKSİDATİF FOSFORİLASYON)
• ETS(elektron taşıma sistemi) NADFADkoenzim Q sitokrom b sitokrom c sitokrom a ve oksijen şeklinde dizilen elektron yakalayıcı elemanlardan meydana gelir.
• Bu diziliş sırası elektrona karşı gösterdikleri çekim kuvvetine göredir.
• H2’ler NAD ile aktarılırsa 3ATPFAD ile aktarılırsa 2ATP enerji üretilir.
• Prokaryot hücrelerde ETS enzimleri hücre zarının sitoplazmaya doğru yaptığı kıvrımlar (mesozom) üzerinde bulunur.
• ETS' de ATP senaaai oksitlenme ve redüklenme reaksiyonları şeklinde geçtiği için bu devreye oksidatif fosforilasyon denir.
• Oksitlenme; molekülün H2 molekülü vererek yükseltgenmesine denir.
• Redüklenme; molekülün H2 molekülü yakalayarak indirgenmesine denir.




Yer Harcanan
Enerji Elde Edilen
Enerji H sayısı ve bunların
ATP cinsinden değeri Net
Kazanç
Glikoliz Sitoplazma 2 ATP 4 ATP 2 NADH22.3=6 ATP 8 ATP
PirüvatAsetil Co-A Mitekondri --- --- 2 NADH22.3=6 ATP 6 ATP
Krebs Mitekondri --- 2 ATP 6 NADH22.3=6 ATP
2 FADH22.2=4 ATP 24 ATP
ETS Mitekondri --- --- --- ---
Toplam --- 2 ATP 6 ATP 34 ATP 38 ATP






E) SOLUNUMDA DİĞER ENERJİ KAYNAKLARI
• Hücre enerji ihtiyacını öncelikle karbonhidratlardan sağlar.
• Karbonhidratlar olmazsa yağlar kullanılır.Yağlar önce yağ asidi ve gliserole dönüştürülür.Yağ asitleri 2C’lu Asetil Co-A’ ya dönüşerek solunuma katılır.Gliserol ise fosfogliseralhite dönüşerek reaksiyonlara katılır.
• Yağlarda olmazsa enerji ihtiyacı proteinlerden sağlanır.Proteinler aminoasitlere dönüştürülür.Aminoasitlerden 3C’lu olanlar pirüvata2C’lu olanlar Asetil Co-A’ ya4C’lu ve 5C’lu olanlar ise doğrudan krebs devrine katılırlar.
• Solunum sonucunda oluşan son ürünler CO2H2OATP ve ısıdır.Ancak proteinler solunuma katılmışlar ise NH3üreürik asitH2S gibi farklı ürünlerde oluşur.
• Yağ asitleri ve aminoasitler farklı sayıda C taşıdıkları için farklı sayıda ATPH2O ve CO2 oluştururlar.Mesela yağ asitleri az oksijen çok hidrojen atomu taşır.Bunun için solunum sonucunda az CO2 çok H2O oluştururlar.Bundan dolayı yağlar kurak ortam hayvanlarında iyi bir su deposu kaynağıdır.