Nasreddin Hoca

Türk halk bilgesi ve fıkra kahramanı

Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinin Hortu köyünde 1208 yılında doğdu 1284 yılında Akşehir'de öldü Babası Hortu köyü imamı Abdullah Efendi annesi aynı köyden Sıdıka Hatun'dur. Önce Sivrihisar'da medrese öğrenimi gördü babasının ölümü üzerine Hortu'ya dönerek köy imamı oldu. 1237'de Akşehir'e yerleşerek Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı İbrahim'in derslerini dinledi İslam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiş sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır. Onun hayatıyla ilgili bilgiler halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden söylentilerle karışmış yer yer olağanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı Mevlânâ Celâleddin ile yakınlık kurduğu kendisinden en az yetmiş yıl sonra yaşayan Timur'la konuştuğu birkaç yerde birden göründüğü bile vardır.

FIKRALARININ ÖZELLİKLERİ

Nasreddin Hoca'nın değeri yaşadığı olaylarla değil gerek kendisinin gerek halkın onun ağzından söylediği gülmecelerdeki anlam yergi ve alay öğelerinin inceliğiyle ölçülür. Onun olduğu ileri sürülen gülmecelerin incelenmesinden bunlarda geçen kelimelerin açıklanışından anlaşıldığına göre o belli bir dönemin değil Anadolu halkının yaşama biçimini güldürü öğesini alay ve eğlenme türünü övgü ve yergi becerisini dile getirmiştir. Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi yergi övgü alaya alma gülünç duruma düşürme kendi kendiyle çelişkiye sürükleme dinin temel kabulleriyle çelişmeden çok ince bir söyleyişle hoşgörüyü yeğlemedir. O bunları söylerken bilgin bilgisiz açıkgöz uysal vurdumduymaz utangaç atak şaşkın kurnaz korkak atılgan gibi çelişik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma gülmecelerinin genel özelliğidir. Bu özellikler Anadolu insanının belli olaylar karşısındaki tutumunu yansıtan düşünce ürünlerini oluşturur. Nasreddin Hoca halkın duygularını yansıtan bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır.

Söyletilen kişi söyletenin ağzını kullanır böylece halk Nasreddin Hoca'nın diliyle kendi sesini duyurur. Nasreddin Hoca bütün fıkralarında soyut bir varlık olarak değil yaşanmış bir olayla bir olguyla bağlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduğu olaylar genellikle halk arasında geçer.

KARAKAÇAN Nasreddin Hoca fıkralarında dile gelen onun kişiliğinde halkın duygularını yansıtan başka bir özellik de eşeğin yeridir. Hoca eşeğinden ayrı düşünülemez.Karakaçan onun taşıtı bineği olduğu kadar belirli özellikleri olan bir arkadaş karakteri de simgeler.