ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Komisyonlar

Komisyonların adları:


MADDE 20 - (Değişik : 16/5/1996-424 S.Karar/7 md.)
Türkiye Büyük Millet Meclisi Komisyonları şunlardır:
1. Anayasa Komisyonu;
2. Adalet Komisyonu;
3. Milli Savunma Komisyonu;
4. İçişleri Komisyonu;
5. Dışişleri Komisyonu;
6. Milli Eğitim Kültür Gençlik ve Spor Komisyonu;
7. Bayındırlık İmar Ulaştırma ve Turizm Komisyonu;
8. Çevre Komisyonu;
9. Sağlık Aile Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu;
10.Tarım Orman ve Köyişleri Komisyonu;
11.Sanayi Ticaret Enerji Tabii Kaynaklar Bilgi ve Teknoloji Komisyonu;
12.Türkiye Büyük Millet Meclisi Hesaplarını inceleme Komisyonu;
13.Dilekçe Komisyonu;
14.Plan ve Bütçe Komisyonu;
15.Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu;
16.İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu.
(14) ve (15) inci bentlerdeki komisyonlar hariç komisyonların her birinin üye
sayısı Danışma Kurulunun teklifi üzerine Genel Kurulca işaret oyuyla belirle-
nir.
Komisyonlar için bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin
görev süresi iki ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç yasama yılı-
dır. Görev süreleri yenileri seçilinceye kadar devam eder.







Parti gruplarının komisyonlarda temsili:


MADDE 21 - Başkan 11 inci maddenin ilk fıkrasında belirtilen oranlara göre
komisyonlarda da siyasi parti gruplarına düşen üye sayısını tespit eder.

Bir siyasi parti grubu herhangi bir komisyonda kendisine düşen üyelikten
vazgeçebilir.

Siyasi parti grupları adaylarını belli edilecek bir süre içerisinde Baş-
kanlığa bildirirler. Bütün komisyonlar için siyasi parti gruplarınca bildirilen
adayların isimlerini gösterir listelerin Genel Kurulca işaret oyu ile onaylan-
ması suretiyle seçim tamamlanmış olur.

Plan ve Bütçe Komisyonu ve Dilekçe Komisyonu üyeliğine seçilen milletvekil-
leri Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı ve Bakanlar Kurulu üyele-
ri Meclis Komisyonlarında görev alamazlar. (1)

Komisyon üyeliklerinde boşalma:


MADDE 22 - Bir komisyonun üyeliklerinde boşalma olursa yenisi seçilinceye
kadar komisyonun görev ve yetkisi aynen devam eder.

Noksan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.

Mensubu olduğu siyasi parti ile üyelik bağı sona eren veya Türkiye Büyük
Millet Meclisinde grup kurma hakkını kaybeden bir siyasi partiye mensubolan
milletvekilininkomisyon üyeliği kendiliğinden sona erer.

Genel Kurulda siyasi parti gruplarının oranlarında değişiklik olması sonu-
cunda bunların bir komisyonda sahiboldukları üyeliklerin sayısı değişen oran-
lara uymuyorsa Başkan bu durumu tespit eder. Bunun üzerine 21 inci madde uya-
rınca gereken işlem yapılır.

Komisyonlara havale esas ve tali komisyonlar


MADDE 23 - (Değişik: 16/5/1996-424 S.Karar/8 md.)
Tasarı teklif veya kanun hükmünde kararnamelerin hangi komisyonlarda
görüşüleceği esas ve tali komisyonların hangisi olacağı işin komisyonlara
havalesi sırasında Başkanlık tarafından tespit edilir.
Raporu Genel Kurul görüşmelerine esas olacak komisyona esas komisyon de-
nir. Tali komisyonlar işin kendilerini ilgilendiren yönü veya maddeleri üze-
rinde esas komisyona görüş bildiren komisyonlardır.
Başkanlıkça esas komisyona ve diğer komisyonlara havale birlikte yapılır.
Tali komisyonların hangi yönden veya hangi maddeler hakkında görüş bildire-
cekleri havale sırasında belirtilmemiş ise bu komisyonlar görüşlerini kendi-
leriyle ilgili gördükleri hususlar üzerinde bihdirirler.
Tali komisyonlarca süresi içinde görüş bildirilmemesi; esas komisyonun ra-
porunu hazırlamasına engel değildir.
-----------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan
"Türkiye Büyük Millet Meclisi" ibaresi ile "Karma" ibareleri metinden
çıkarılmıştır.







Komisyon başkanı başkanvekili sözcü ve katibinin seçimi: (1)

MADDE 24 - Üye seçimi tamamlanınca komisyonlar Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanı tarafından toplantıya çağırılırlar.
Bu toplantıda komisyonlar başkan başkanvekili sözcü ve katiplerini seçer-
ler.
Bu seçim için toplantı yetersayısı komisyon üye tamsayısının salt çoğunlu-
ğudur.
Seçim gizli oyla yapılır. Seçilmek için toplantıda hazır bulunanların salt
çoğunluğunun oyu gereklidir.
Gereken hallerde komisyon başkanının teklifi üzerine belli bir konu için
özel sözcüler veya bir özel katip toplantıda hazır bulunanların salt çoğunluğu-
nun oyu ile seçilir.
(Ek: 16/5/1996-424 S.Karar/9 md.) Yeni kurulan bir hükümetin güven oyu alma-
sından itibaren on gün içinde iktidar grubu veya gruplarının istemi üzerine ko-
misyonların başkan başkanvekili sözcü ve katip seçimleri yenilenir.
Tatil ve ara verme sırasında komisyonların çalışması:

MADDE 25 - Hangi komisyonların tatil ve ara verme sırasında çalışacağı Baş-
kanın teklifi üzerine Genel Kurulca tespit edilir.
Komisyonların toplantıya çağrılması:

MADDE 26 - Komisyonlar kendi başkanlarınca toplantıya çağrılır.
Zorunluk olmadıkça komisyon toplantısı için çağrı en az iki gün önceden
yapılır. Bu çağrıda komisyon başkanınca hazırlanan gündem de belirtilir. Ancak
komisyon gündemine hakimdir. (Ek ibare: 16/5/1996-424 S.Karar/10 md.) üyeleri
tarafından gündeme alınması teklif edilen işler hakkında karar verir.
Bu çağrı ve gündem komisyon üyelerine Başbakanlığa ilgili bakanlıklara ve
parti gruplarına ve diğer ilgili komisyonların başkanlıklarına ve teklifleri
gündemde yer alan kanun teklifi sahibi Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden
ilk imza sahibine gönderilir; ayrıca ilan tahtasına asılır.
(Ek: 16/5/1996-424 S.Karar/10 md.) Üyelerinin üçte biri tarafından Komisyona
teklif edilecek gündem üzerine de komisyonlar Başkanlarınca toplantıya çağrı-
lır.
Komisyon başkanı toplantı ve karar yeter sayısı:

MADDE 27 - Komisyonlar başkanlarının yönetiminde çalışır. Başkan bulunma-
dığı zaman başkanvekili o da yoksa sözcü komisyona başkanlık eder.

Komisyonlar üye tamsayısının üçte biri ile toplanır ve hazır bulunan üye-
lerin salt çoğunluğu ile karar verir.

Komisyonlara devam:

MADDE 28 - Komisyon üyeleri komisyon toplantılarına devama mecburdurlar.
Komisyon devam cetvelleri Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına ve
siyasi parti grubu başkanlıklarına sunulur.
-------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla 24 üncü maddenin tamamı
metinden çıkarılmış 25inci madde numarası 24 olarak değiştirilmiş ve madde
numaraları buna göre teselsül ettirilmiştir.













İzinsiz veya özürsüz olarak üst üste üç toplantıya veya bir yıl içindeki
toplantıların üçte birine katılmayan komisyon üyesi mensubu olduğu siyasi parti
grubunca komisyondan geri çekilebilir.
Bu suretle boşalan üyelik en kısa zamanda tamamlanır.

Komisyonlarda söz alma:

MADDE 29 - Komisyonlarda istem sırasına göre söz verilir.
Komisyon başkanı ve komisyondaki Hükümet temsilcisi söz sırasına bağlı de-
ğildir. Komisyonca çağrılmış uzmanlara komisyon başkanı gerekli gördüğü zaman
söz verebilir.

Komisyonlarda Hükümetin temsili ve uzman çağrılması:

MADDE 30 - Komisyon toplantılarına Başbakan veya bir bakan katılabilir.
Başbakan veya bakan gerekli görürse kendi yerine yüksek dereceli bir kamu
görevlisine yazılı temsil yetkisi verebilir.
Komisyonlar fikirlerini almak üzere uzmanlar çağırma yetkisine sahiptirler.

Komisyon toplantılarına girebilecek olanlar:

MADDE 31 - Komisyon toplantıları Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerine
Bakanlar Kurulu üyelerine ve Hükümet temsilcilerine açıktır.
Komisyonlarda Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri ve Bakanlar Kurulu
üyeleri söz alabilirler. Ancak komisyon üyeleri dışında kimse değişiklik
önergeleri veremez ve oy kullanamaz.
Her milletvekili üyesi olmadığı bir komisyonun belgelerini görüp okuyabi-
lir. (1)

Komisyonlarda kapalı oturum:

MADDE 32 - Bir komisyonda kapalı oturum yapılmasını ilgili bakan yahut ko-
misyon üyelerinin üçte biri isteyebilir.
Kapalı oturumda komisyon üyelerinden ve bakanlardan başkası bulunamaz.
Kapalı oturum yapılması görüşmelerin sır olarak saklanmasına söz vermek de-
mektir.

Komisyon tutanakları:

MADDE 33 - Komisyon katibi görüşmelerin tutanak özetini düzenler ve komisyon
başkanı ile birlikte imzalar. Bu tutanak özetine oturumda hazır bulunan komisyon
üyeleri varsa yazılı itirazlarını ekliyebilirler.
Komisyon katibinin bulunmadığı hallerde hazır bulunan en genç komisyon üye-
si geçici olarak katiplik görevini yerine getirir.
Komisyon karar verirse tam tutanak tutulur.
------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan
"teklifte imzası bulunan senatörler" ibaresi metinden çıkarılmıştır.















Görüş alma görüş bildirme:

MADDE 34 - Bir komisyon kendisine havale edilen tasarı veya teklifi başka
bir komisyonun ihtisası dahilinde görürse gerekçeli olarak tasarı veya tekli-
fin o komisyona havale edilmesini istiyebilir.
Bir komisyon kendisine havale edilen tasarı veya teklif yahut herhangi bir
mesele için bir başka komisyonun düşüncesini öğrenmeyi gerekli görürse tasarı
veya teklifin o komisyonda görüşüldükten sonra iadesini isteyebilir.
Bir komisyon başka bir komisyona havale edilmiş bir tasarı veya teklif
yahut herhangi bir mesele için düşüncesini belirtmekte yarar görürse o tasarı
veya teklifin kendisine havale edilmesini isteyebilir.
Böyle hallerde ilgili her iki komisyon aynı görüşte iseler Meclis Başkanı
gereğini yerine getirir ve Genel Kurula bilgi verir.
İki komisyon arasında uyuşmazlık çıkarsa mesele Meclis Başkanı tarafından
Genel Kurula sunulur ve görüşme yoluyle halledilir.
Komisyonların yetkisi toplantı yeri ve zamanı:

MADDE 35 - Komisyonlar kendilerine havale edilen kanun tasarı veya teklif-
lerini aynen veya değiştirerek kabul veya reddedebilirler; birbirleriyle ilgili
gördüklerini birleştirerek görüşebilirler ve Türkiye Büyük Millet Meclisi bina-
sında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlarda
toplanırlar.
Ancak komisyonlar 90 ıncı maddedeki özel durum dışında kanun teklif ede-
mezler kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerle uğraşamazlar Baş-
kanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantı saatlerinde görüşme
yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrı ayrı metinler halinde
Genel Kurula sunamazlar.
Bekleme süresi:

MADDE 36 - Komisyonlara havale edilen işlerin görüşülmesine havale tari-
hinden itibaren kırksekiz saat sonra başlanabilir. Komisyona havale edilen
evrak komisyon başkanlığınca re'sen veya komisyon üyelerinden beşi tarafından
yazıyla istenirse bastırılarak komisyon üyelerine dağıtılır. Bu takdirde söz
konusu süre dağıtım tarihinden itibaren başlar.
Danışma Kurulunun tavsiyesi veya bir kanun tasarı veya teklifinin tümünün
veya belli hükümlerinin komisyona geri alınması veya geri verilmesi hallerinde
yukarıdaki fıkrada yazılı süre kaydına uyulmayabilir.
Komisyonlarda inceleme süresi

MADDE 37 - (Değişik:16/5/1996-424 S.Karar/11 md.)
Tasarı veya tekliflerle kanun hükmünde kararnamelerin esas komisyonlara
havale gününden itibaren en geç kırkbeş gün içinde sonuçlandırılması gerekir.
Bu sürenin bitiminde tasarı teklif ve kanun hükmünde kararnamenin doğrudan
Genel Kurul gündemine alınmasını Hükümet veya teklif sahipleri isteyebilirler.
Bu istemler üzerine komisyon Hükümet teklif sahibi ve bir milletvekili beşer
dakikayı geçmemek üzere söz alabilir. Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.
Süresi içinde komisyonda görüşülmeyen kanun hükmünde kararnameler doğrudan
Genel Kurul gündemine alınmak üzere Meclis Başkanlığınca Danışma Kuruluna götü-
rülür.
Başkanlıkça esas komisyon dışında tali komisyonlara da havale edilmiş olan
bir konu bu komisyonlarca on gün içinde sonuçlandırılır. Bu süre Başkanlıkça
kısaltılabileceği gibi komisyonun müracaatı halinde en çok on gün daha uzatıla-
bilir.










Anayasa'ya uygunluğun incelenmesi:

MADDE 38 - Komisyonlar kendilerine havale edilen tasarı veya tekliflerin
ilk önce Anayasa'nın metin ve ruhuna aykırı olup olmadığını tetkik etmekle yü-
kümlüdürler.
Bir komisyon bir tasarı veya teklifin Anayasa'ya aykırı olduğunu gördüğü
takdirde gerekçesini belirterek maddelerin müzakeresine geçmeden reddeder.
Erteleme:

MADDE 39 - Bir kanun tasarı veya teklifinin görüşülmesi sırasında Hükümet
temsilcisinin bulunmaması sebebiyle komisyon gerekli görürse görüşme bir de-
faya mahsus ertelenebilir. Erteleme yazı ile Başbakanlığa veya ilgili bakanlığa
bildirilerek gelecek toplantıda ilgili temsilcinin hazır bulundurulması iste-
nir.
Başbakanlığa haber verme:

MADDE 40 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına verilen kanun teklifle-
ri derhal Başbakanlığa gönderilir.
Bakanlıklarla yazışma:

MADDE 41 - Komisyonlar bütün bakanlıklarla doğrudan doğruya yazışabilirler
ve kendilerine havale edilen işlerin sonuçlandırılması için gerekli bilgiler
bakanlıklardan isteyebilirler.
Komisyon raporları:

MADDE 42 - Komisyonlar karara bağlandıkları işler için birer rapor düzen-
lerler. Rapor başkan veya komisyon sözcüsü yahut o iş için seçilen özel sözcü
tarafından yazılır. Raporda konu hakkında komisyonun düşünceleri ile komisyon-
ca yapılan değişikliklerin gerekçeleri yer alır.
Raporlar konu hakkındaki son oylamaya katılan komisyon üyelerince imzalanır.
Daha önceki toplantılara katılmış olup tasarı veya teklifin tümünün son oy-
lamasında hazır bulunamıyan komisyon üyeleri varsa gerekçeli muhalefetlerini de
yazarak raporu imzalıyabilirler. Bu durumda olan üyelerin son toplantıya katıl-
madıkları belirtilir.
Komisyon raporunda imzası bulunan komisyon üyesidiğer komisyonlarda ve Ge-
nel Kurulda çekimser veya aykırı olduğunu rapor








metninde yazıyle belirttiği hususlar dışında sözcüden soru soramaz ve komis-
yon raporuna aykırı konuşma yapamaz.
Komisyon raporları bastırılıp milletvekillerine dağıtılır ve Genel Kurulda
görüşülmesine başlandığı ilk birleşimin tutanağına eklenir.
Komisyon raporunun tümüne veya belli kısımlarına çekimser veya muhalif
kalan komisyon üyeleri rapora çekimserlik veya aykırılık görüşlerini eklemek
hakkına sahiptirler. Bu üyeler raporda tasarı veya teklifin hangi maddesine
aykırı olduklarını yazmak zorundadırlar.
Üyelerkomisyon raporuna katılmakla beraberraporda yer almayan görüşleri-
ni rapora eklemek hakkına da sahiptirler.(Ek Cümle:16/5/1996-424 S.Karar/1 md.)
Şu kadar ki bu haklarını Komisyon Başkanının belirleyeceği uygun süre içinde
kullanmaları gerekir.
Komisyonlarda yeniden görüşme:

MADDE 43 - Komisyon bir gündem maddesinin görüşülmesini tamamlamadan önce
o konu ile ilgili belli bir hususun yeniden görüşülmesini hazır bulunan üye-
lerin salt çoğunluğunun oyuyla kararlaştırabilir.
Komisyon belli bir gündem maddesinin görüşülmesini tamamladıktan sonra
aynı konunun komisyonda yeniden görüşülmesi komisyon raporu Meclis Başkanlığına
verilmeden önce komisyon üye tamsayısının salt çoğunluğunun gerekçeli ve yazı-
lı istemi üzerine bir defa için mümkündür.
Eski raporun benimsenmesi:

MADDE 44 - Seçimi yenilenen komisyon aynı komisyonca daha evvel verilmiş
rapor hakkında yeni bir karar alacağını görev bölümü yaptıktan sonra en geç
bir ay içinde Meclis Başkanlığına bildirmemiş olursa eski raporu benimsemiş
sayılır.
Genel Kurulda komisyonların temsili:

MADDE 45 - Komisyonlar Genel Kurulda başkan veya başkanvekili veya o konu
için seçilmiş özel sözcü veya sözcüler tarafından temsil olunurlar.
Komisyon sıralarında toplantı yetersayısını temin edecek sayıda komisyon
üyesi yer almamışsa komisyon temsilcisi; komisyon metninin değiştirilmesini
isteyen önergelerin reddini veya komisyona iadesini isteyebilir.
Komisyon taplantılarının düzeni:

MADDE 46 - Bir komisyonda söz kesilir şahsiyatla uğraşılır ve düzeni
bozma hareketlerinden bulunulursa komisyon başkanı düzeni sağlar; gerekiyorsa
toplantıya ara verir veya erteleyerek durumu gereği yapılmak üzere Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanına bildirir.



Komisyonlar bülteni:

MADDE 47 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı yılda iki defa komisyon-
lar bülteni yayımlar. Bu bültende komisyonlara havale edilmiş veya komisyonlar-
ca Genel Kuruldan geri alınmış yahut Genel Kurulca komisyonlara geri verilmiş
işlerin hangi safhada olduğu belirtilir. Bu bülten Genel Kurul tutanağına
eklenir.
Arşive verilecek komisyon dosyaları:

MADDE 48 - Konu Türkiye Büyük Millet Meclisince nihai olarak karara
bağlandıktan sonra komisyonlara havale edilen dosyalar ile bu işlerle ilgili
komisyon tutanakları komisyon başkanlığınca yazılmış yazılar komisyona ge-
len yazı ve önergeler o dosya ile birlikte arşivde saklanmak üzere Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına verilir.

ÜÇÜNCÜ KISIM
Genel Kurul Çalışmaları

Gündem:

MADDE 49 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun gündemi şu kısımlar-
dan ibarettir.

1. Başkanlığın Genel Kurula sunuşları.
2. Özel gündemde yer alacak işler.
3. Seçim.
4. Oylaması yapılacak işler.
5. Meclis Soruşturması Raporları (1)
6. Genel Görüşme ve Meclis Araştırması yapılmasına dair öngörüşmeler.
7. Sözlü sorular.
8. Kanun tasarı ve teklifleri ile komisyonlardan gelen diğer işler.

Danışma Kurulunun teklifi ve Genel Kurulun onayı ile 6. ve 7. kısımların
her biri için haftanın belli bir gününde belli bir süre ayrılabilir.
3. ve 4. kısımlardaki seçimler ve oylamalar içinde haftanın belli bir günü
ayrılabilir.
Gündemdeki işlerin görüşme sırası Başkanlıkça alınış tarihlerine göre tes-
pit edilir.
Başkanlıkça lüzum görülen hallerde 8. bentteki işlerin görüşme sırası
Danışma Kurulunca Genel Kurula teklif olunabilir. Hükümet esas komisyonlar ve
kanun teklifi sahiplerinin bu konu ile ilgili istemleri de Danışma Kurulunda
görüşülür.
Danışma Kurulunun bu konudaki görüşü Genel Kurulun onayına sunulur.
Başkan birleşimi kapatırken gündemde bulunan hususlardan hangilerinin ge-
lecek birleşimde veya birleşimlerde görüşüleceğini Genel Kurula bildirir. Bu
husus ayrıca ilan tahtasında ilan edilir
--------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddeye 5 inci bent
eklenmiş diğer bent numaraları teselsül ettirilmiştir.














Danışma Kurulunun görüşü alınıp Genel Kurulca kararlaştırılmadıkça Başkan
tarafından görüşüleceği önceden bildirilmeyen hiç bir hususGenel Kurulda konu-
şulamaz.

Özel gündem:

MADDE 50 - Danışma Kurulu Anayasa ve İçtüzüğünün emredici hükümleri gere-
ğince belli bir sürede sonuçlanması gereken muayyen bir veya birkaç konunun
yer alacağı özel gündemler ve görüşme günleri tespit edebilir. Bu konular özel
gündemde Başkanlık sunuşundan sonra yer alır. Özel gündem maddelerinden sonra
genel hükümler gereğince tespit olunmuş gündem maddelerine yer verilir.

Gelen kağıtlar listesi:

MADDE 51 - Başkanlığa gelen kanun tasarı ve teklifleri resmi aaakereler ve
komisyon raporları ile soru genel görüşme Meclis araştırmasıMeclis Soruştur-
ması ve gensoru önergeleri gelen kağıtlar listesinde yayımlanır. Bunlardan
Genel Kurula sevk edilenler bu listede ayrıca belirtilir. Başkanlığa geliş ta-
rihleri de ayrıca gösterilir.(1)
Gelen kağıtlar Meclisin toplantı günleri dağıtılır ve tutanağa eklenir.
Gelen kağıtlar tatile rastlamadığı takdirde Cumartesi ve Pazar hariç her
gün yayımlanır ilan tahtasına asılır ve ilk birleşim tutanağına eklenir.

Genel Kurulda bekletilme süresi:

MADDE 52 - Genel Kurula sevk edilen bir komisyon raporu veya herhangi bir
metin aksine karar alınmadıkça dağıtımı tarihinden itibaren kırksekiz saat
geçmeden görüşülemez.
Bu süre geçmeden gündeme alınmasıgündemdeki kanun tasarı ve teklifleri ile
komisyonlardan gelen diğer işlerden birine öncelik verilerek bu kısmın ilk sıra-
sına geçirilmesi Hükümet veya esas komisyon tarafından gerekçeli olarak Genel
Kuruldan istenebilir. Bu takdirde Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.

Teşekkür tebrik ve temenniler:

MADDE 53 - Tebrik teşekkür takdir ve temenni gibi hususlara dair yazılar
ve telgraflar ilan tahtasına asılır ve tam veya özet yahut sadece zikredilmek
suretiyle tutanağa eklenir.
Genel Kurulun saygı duruşunu gerektirecek haller Başkanlık Divanınca karar-
laştırılır.

Toplantı günleri:

MADDE 54 - Resmi tatile rastlamadığı takdirde Türkiye Büyük Millet Meclisi
Genel Kurulu Salı Çarşamba Perşembe günleri saat 15.00 ten 19.00 a kadar
toplanır.
-------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan "Meclis
Araştırması" ibaresinden sonra gelmek üzere "Meclis Soruşturması" ibaresi
eklenmiş ve metne işlenmiştir.














Danışma Kurulunun teklifi üzerine Genel Kurul toplantı hafta gün ve
saatlerini değiştirebileceği gibi diğer günlerde de toplantı yapılmasına
karar verebilir.(1)
Birleşimin açılması ve kapanması:

MADDE 55 - Başkan oturumu açar ve gerekirse kapatır. Oturumun devamınca
Başkanlık makamı ve Katip Üyelikleri boş kalamaz.
Zorunlu hallerdeo birleşim için geçerli olmak kaydıyla ve sona ermek üzere
olan işlerin tamamlanması amacıyle oturumun uzatılmasına Genel Kurulca karar
verilebilir.
Kıyafet:

MADDE 56 - Başkanlık kürsüsünde Başkanbeyaz kelebek kıravat ve siyah yelek
üstüne siyah fırak giyer. Görevli Katip Üyeleri de koyu renk elbise giyerler.
Genel Kurul salonunda yer alan milletvekilleri bakanlar Türkiye Büyük
Millet Meclisi Teşkilatı memurları ve diğer kamu personeli ceket giymek ve
kıravat takmak zorundadırlar. Bayanlar tayyör giyerler.
Görevlilerin kıyafeti Başkanlık Divanınca tespit edilir.
Yoklama:

MADDE 57 - Başkan birleşimi açtıktan sonra tereddüde düşerse yoklama yapar.
Görüşmeler sırasında işaretle oylamaya geçilirken yirmi milletvekili
ayağa kalkmak veya önerge vermek suretiyle yoklama yapılmasını isteyebilir.
Yoklama elektronik oy düğmelerine basmak veya Başkan lüzum gördüğü zaman
ad okunmak suretiyle yapılır.
Yoklama sonucunda üye tamsayısının enaz üçte birinin mevcut olmadığı anla-
şılırsa oturum en geç bir saat sonrasına ertelenebilir. Bu oturumda da top-
lantı yeter sayısı yoksa birleşim kapatılır.(2)
Geçen tutanak hakkında konuşma:

MADDE 58 - Bir milletvekili veya bakan kendisine ait olup geçen birleşim
tutanağında yer alan bir beyanın düzeltilmesi hakkında söz isterse Başkan beş
dakikayı geçmemek üzere söz verir.
Gündem dışı konuşma:

MADDE 59 - Meclis Genel Kuruluna duyurulmasında zaruret görülen olağanüstü
acele hallerde beşer dakikayı geçmemek üzereBaşkanın takdiriyle en çok üçkişi-
ye gündem dışı söz verilebilir. Hükümet bu konuşmalara cevap verebilir.
-------------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddenin ikinci fıkra-
sındaki "toplantı" ve "gün" kelimeleri arasına "hafta" kelimesi eklenmiş
ve metne işlenmiştir.
(2) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu maddede yeralan
"salt çoğunluğun mevcut olmadığı anlaşılırsa" ibaresi "enaz üçte birinin
mevcut olmadığı anlaşılırsa" olarak "on" sayısı da "yirmi" olarak değişti-
rilmiş ve metne işlenmiştir.


















Hükümet olağanüstü acele hallerde gündem dışı söz isterse Başkan bu iste-
mi yerine getirir. Hükümetin açıklamasından sonra siyasi parti gurupları birer
defa ve onar dakikayı aşmamak üzere konuşma hakkına sahiptirler. (Ek cümle:
16/5/1996-424 S.Karar/12 md.) Grubu bulunmayan milletvekillerinden birine de beş
dakikayı geçmemek üzere söz verilir.
Söz alma konuşmalar ve yazılı konuşmalar:

MADDE 60 - Adını önceden kaydettirmeyen veya oturum sırasında Başkandan söz
almıyan hiç kimse konuşamaz.
Gündemde bulunan veya belli bir günde görüşme konusu olacağı Anayasa kanun
veya İçtüzük gereğince bilinen konular dışında Katip Üyeler söz alma istemi
kaydedemezler.
Konuşma Başkanlığa ve Genel Kurula hitabedilerek kürsüden yapılır.
Pek kısa bir sözü olduğunu belirten üyeye Başkan yerinden konuşma izni ve-
rebilir.
Yazılı bir konuşmanın kürsüden okunması veya Başkanın izni ile bir Katip
Üyeye okutturulması mümkündür.
Görüşme sırasında Hükümetten veya komisyondan soru sormak istiyenler soru-
larını yerlerinden sorarlar.
Sorular konuşmalar bittikten sonra sıra ile sorulur.
İçtüzükte başka bir süre belirtilmemiş veya aksi Danışma Kurulunun tekli-
fiyle Genel Kurulca kararlaştırılmamışsa siyasi parti grupları komisyon ve
Hükümet adına yapılan konuşmalar yirmi üyeler tarafından yapılan konuşmalar on
dakika ile sınırlıdır. İkinci defa yapılacak konuşmalarda süre bunun yarısı ka-
dardır.

Söz sırası ve söz sırasını değiştirme:

MADDE 61 - Söz kayıt veya istem sırasına göre verilir. Genel Kurul gerekli
görürse görüşme konusunun lehinde aleyhinde ve üzerinde olmak üzere sırayla
söz verilir.
Başkan görüşmeye başlamadan önce söz sırasına göre söz alanların adlarını
okutur.
Hükümete esas komisyona ve siyasi parti gruplarına söz almada öncelik ta-
nınır. İlk öncelik esas komisyona ikinci öncelik Hükümete üçüncü öncelik si-
yasi parti gruplarına aittir. Siyasi parti gruplarına istem sırasına göre söz
verilir.
Grup sözcüleri yetki belgelerini Başkanlığa vermek zorundadırlar.
Son söz milletvekilinindir.
Bir milletvekili söz sırasını diğerine verebilir. Söz sırasını bir başka-
sına veren milletvekili bundan faydalanan milletvekilinin sırasında konuşabi-
lir.


















Hükümetin temsili:

MADDE 62 - Her görüşmenin başından sonuna kadar Hükümet adına görüş bildir-
mek üzere Başbakan veya ilgili bakan veya zorunlu hallerde yetkilendirilmiş bi-
rinci derecede sorumlu daire amirlerinden bir kamu görevlisi hazır bulunur. Bu
kimseler görüşmenin başında hazır değillerse o konudaki görüşme bir defalık
gelecek birleşime bırakılır.
Sayıştay Başkanı veya yetkilendireceği daire başkanı ya da üyegerektiğinde
Türkiye Büyük Millet Meclisinde açıklama yapabilir.

Usul hakkında konuşma:

MADDE 63 - Görüşmeye yer olup olmaması Başkanı gündeme veya Türkiye Büyük
Millet Meclisinin çalışma usullerine uymaya davet bir konuyu öne alma veya
geriye bırakma gibi usule ait konular diğer işlerden önce konuşulur.
Bu yolda bir istemde bulunulursa onar dakikadan fazla sürmemek şartıyla
lehte ve aleyhte en çok ikişer kişiye söz verilir.
Bu görüşme sonucunda oya başvurmak gerekirse oylama işaretle yapılır.

Başkanın görüşme ve oylamalara katılamaması:

MADDE 64 - Genel Kurula başkanlık eden Başkan veya Başkanvekili asıl konu
görüşülürken ve oylanırken hiçbir surette görüşünü açıklayamaz.
Başkan veya Başkanvekilleri görevlerinin yerine getirilmesinin gerektirdiği
haller dışında tartışmalara katılamazlar; kişisel savunma hakları saklıdır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı oy kullanamaz.
Başkanvekilleri oturuma başkanlık yapmadıkları zaman oy kullanabilir ve
oyunun rengini belirtmek üzere söz alabilirler.
Görüşmelere katılmak istiyen bir Katip Üye Başkanlık kürsüsünde görevli
ise yerini bir diğerine bırakmak zorundadır.

Görüşmelerde genel düzen:

MADDE 65 - Genel Kurulda söz kesmek şahsiyatla uğraşmak ve çalışma düzenini
bozucu hareketlerde bulunmak yasaktır.

Başkanın söz kesmesi:

MADDE 66 - Kürsüdeki üyenin sözü ancak Başkan tarafından kendisini İçtüzüğe
uymaya ve konudan ayrılmamaya davet etmek için kesilebilir.
İki defa yapılan davete rağmen konuya gelmeyen milletvekilinin aynı birle-
şimde o konu hakkında konuşmaktan menedilmesi Başkan tarafından Genel Kurula
teklif olunabilir.
Genel Kurul görüşmesiz işaret oyu ile karar verir.





















Konuşma üslubu:

MADDE 67 - Genel Kurulda kaba ve yaralayıcı sözler söyleyen kimseyi Başkan
derhal temiz bir dille konuşmaya buna rağmen temiz bir dil kullanmamakta ısrar
ederse kürsüden ayrılmaya davet eder. Başkan gerekli görürse o kimseyi o bir-
leşimde salondan çıkartabilir.
Başkanlığa gelen yazı ve önergelerde kaba ve yaralayıcı sözler varsaBaşkan
gereken düzeltmelerin yapılması için o yazı veya önergeyi sahibine geri verir.

Gürültü ve kavga:

MADDE 68 - Başkan görüşmeler sırasında gürültü veya kavga çıkar ve bu ne-
denle çalışma düzenini kuramazsa kürsüde ayağa kalkarak toplantıya ara vere-
ceğini ihtar etmek suretiyle gerekli gayreti gösterir; buna rağmen gürültü ve
kavga devam ederse oturuma en çok bir saat ara verir.
Oturumun yeniden açılmasında gürültü veya kavgaya son verilemiyorsa Başkan
birleşimi kapatır.

Açıklama hakkı:

MADDE 69 - Şahsına sataşılan veya ileri sürmüş olduğu görüşten farklı bir
görüş kendisine atfolunan Hükümet komisyon siyasi parti grubu veya milletve-
killeri açıklama yapabilir ve cevap verebilir.
Açıklama ve cevaplar için Başkan aynı oturum içinde olmak üzere söz verme
zamanını takdir eder.
Bu suretle söz almak istiyen ne sebepten dolayı konuşmak istediğini Başka-
na bildirir. Başkan söz verip vermemek gerektiğini takdir eder. Başkanlıkça
kendisine söz verilmiyen kimse direnirse Genel Kurul bu konuda görüşmesiz ve
işaret oyuyla karar verir.

Kapalı oturumlar:

MADDE 70 - Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu Başbakanın veya bir
bakanın veya bir siyasi parti grubunun yahut yirmi milletvekilinin yazılı istemi
üzerine kapalı oturum yapabilir.(1)
Kapalı oturum önergesi verilince kapalı oturumda bulunabilecek şahıslar
dışında herkes toplantı salonundan çıkarılır. Salon boşaldıktan sonra kapalı
oturum önergesinin gerekçesi dinlenir. Bu gerekçe Hükümet adına Başbakan veya
bir bakan veya siyasi parti grubu sözcüsü veya önergedeki birinci imza sahibi
milletvekili yahut onun göstereceği bir diğer imza sahibi milletvekili tarafın-
dan açıklanır. Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.
Yukardaki fıkrada söz konusu görüşmelerin tutanakları Katip Üyelerce tu-
tulur. Ancak Genel Kurul uygun görürse yeminli stenolar bu görevi yerine ge-
tirebilirler.
-----------------
(1) TBMM'nin 16/5/1996 tarih ve 424 sayılı Kararıyla bu fıkrada yeralan onbeş
sayısı yirmi olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
















Bakanlar ve dinleyici olarak Cumhurbaşkanı kapalı oturumlarda bulunabilir-
ler.
Kapalı oturum sırasındaki görüşmeler hakkındakapalı oturumda bulunanlar ve
bulunma hakkına sahip olanlar tarafından hiçbir açıklama yapılamaz. Bunlar Dev-
let sırrı olarak saklanır.
Kapalı oturumu gerektirmiş olan sebep ortadan kalkınca Başkan açık oturuma
geçilmesini teklif eder. Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.

Kapalı oturum tutanakları:

MADDE 71 - Kapalı oturum tutanaklarının birleştirilmesinden sonrakapalı bir
oturum akdedilerek eski tutanak özeti okunur. Özetle birlikte tutanak bir zarfa
konarak hazır bulunan Katip Üyeler tarafından hemen mumla mühürlenir ve Meclis
arşivine verilir.
Kapalı oturum tutanakları ve özetleri kapalı oturum tarihinden itibaren on
yıl geçtikten sonra yayımlanabilir. Bunların daha önce veya sonra yayımlanması
hususunda Genel Kurul Danışma Kurulunun teklifi üzerine işaret oyuyla karar
verir.

Görüşmelerin tamamlanması:

MADDE 72 - Tüzükte başkaca bir hüküm yoksa her konuda her siyasi parti
grubunun grubları adına ve iki üyenin kendileri adına birer defa konuşma hakla-
rı vardır. Bu konuşmalar yapıldıktan sonra görüşmelerin devam etmesine dair
önerge verilmemişse Başkan görüşmelerin tamamlandığını bildirir.
Görüşmelerin devam etmesine dair önerge verilmiş ve bu önerge de Genel Ku-
rulun işaret oyuyla kabul edilmiş ise 1. fıkra gereğince siyasi parti grupla-
rına ve milletvekillerine ikinci defa konuşma hakkı doğar.