ABYSS

ORKESTRA

Aslen eski Yunanca’dan gelen bir terim olup çeşitli çalgılardan oluşan gruplara verilen isimdir. Eski Yunan tiyatrosunda sahne (skene) ile seyircilerin oturduğu amfiteatr arasında “orchesis” denilen bir yer bulunurdu. Burası trajedideki koroya eşlik edecek müzisyenlere aitti. Orkestra terimi “orchesis” kelimesinden gelmektedir.
Orkestra tarihinin çok eski olduğu kesindir. Ancak müzik tarihinin bu önemli alanına ait bilgiler Ortaçağ sonlarına dek yetersizdir.. Milattan çok önce yaşamış uygarlıklar bu konuda bazı bilgiler-kalıntılar bırakmışlarsa da bunlardan elde bulunanlar sınırlıdır. Bu belgelerin en eskilerinden biri Asurlulara ait bir duvar kabartmasıdır. Üzerinde on kadar müzikçinin kaval ve eski tip harp çaldıkları görülür. Çalgıları ve ilkel çalgı gruplarını belli bir şekilde ilk defa Hititliler ile eski Mısır ve Grek uygarlıklarına ait kalıntılarda da görebiliyoruz. Son karşılaşılan bulgulara göre özellikle Anadolu Hitit uygarlığı zamanına göre bu konuda ileri bir durumdaydı. Kullandıkları başlıca çalgılar bugünkü gelişmiş çalgıların pek çoğunun atası niteliğindedir.
Ortaçağ’daki gezgin şarkıcıları (troubadourlar) özellikle mızraplı ve çok telli çeşitli çalgılar eşliğinde şarkılar söylemişlerdir. Onbirinci yüzyıla doğru nefesli çalgıların da çoğaldığı görülür. Bunlar arasında gayda obua çeşitli flütler ve bazı nefesli çalgılar başta gelir. Ortaçağ sonlarına doğru koro topluluklarına eşlik eden çalgı çeşitleri çoğalmıştır. Bu gruplar 16. yüzyılın ikinci yarısına kadar hem dini müzik hem de halk müziğinde yalnız ses eşliği için kullanılmıştır. Bu tarihten sonra çalgısal müzik ses (vokal) müziğinden ayrılmaya başlar.
Tam ve gelişkin orkestra müziğinin ilk büyük bestecileri İtalya’da Andrea Gabrieli ve yeğeni Giovanni Gabriel’dir. Her ikisi de “Symphoniae” adını verdikleri orkestra eserleri yazmışlardır. 1600 yıllarında opera sanatı ile yeni bir orkestra türü de doğmuştur. Floransa’da Jacopo Peri’nin yazdığı ilk opera ile sahnedeki solistlere eşlik eden belirli bir çalgı topluluğu oluşmuştur. Bu çeşit orkestranın ilk ve mükemmel örneklerinden olan Monteverdi’nin “Orfeo” adlı eserine eşlik eden grupta şu çalgılar bulunmaktaydı: İki klavsen iki küçük org iki kontrabas üç gamba iki gitar iki Fransız kemanı on eski tür keman bir trompet dört trombon.
17. Yüzyılda orkestra müziği daha çok gelişmiş partisyonlar mükemmelleşmiştir. Bu arada çalgıların da çeşidi artmıştır. Özellikle yaylı çalgıların bünyelerinde değişiklikler yapılmış ve zamanımızdaki şekillerini almışlardır. 18. Yüzyılın ilk yarısında orkestra müziği özellikle Johann Sebastian Bach’ın eserleriyle büyük bir sanat kolu halini almaya başlamıştır. Bu büyük besteci kilise müziğinin en güzel örneklerinden biri sayılan “Matthäus Passion”u için ses topluluğundan ayrı olarak şu şekilde bir orkestra düzenlemiştir : Bir ile üç birinci keman iki ile üç ikinci keman iki birinci viyola iki ikinci viyola iki viyolonsel iki flüt bir birinci obua bir ikinci obua bir İngiliz kornosu bir fagot birer adet birinci ikinci ve üçüncü trompet bir timpani.
18. Yüzyılın ilk yarısında orkestra müziğinin en büyük biçimlerinden biri “concerto grosso”dur. Genellikle yaylı çalgılar grubunun katılımıyla sunulan bu biçimi J. S. Bach başta olmak üzere dönemin hemen bütün bestecileri denemişlerdir. Aynı yüzyılın ortalarında Almanya’da Johann Stamitz’in başında bulunduğu Mannheim okulu orkestra müziğine önem vermiş orkestraya nefesli çalgıları özellikle korno ve 1690’da Nürenberg’de Denner tarafından bulunan klarneti yerleştirmiştir. Mannheim okulunun orkestra tekniği büyük Viyana klasiklerine devrolmuştur. Haydn Mozart ve Beethoven orkestrasının yapısı şöyledir: İki veya bir flüt iki obua iki klarnet iki fagot iki korno iki trompet bir timpani ve yaylı çalgılar kenteti (her bir yeteri kadar olmak üzere birinci ve ikinci keman viyola viyolonsel kontrabas).
Trombonlar opera C. W. von Gluck’un “Iphigenie auf Tauris” Mozart’ın “Don Juan” ve “Sihirli Flüt” adlı eserlerinde pek karakteristik olarak kullanılmışlardır. Beethoven “Fidelio” operasının ikinci perdesinde Leonore – Rocco düetinde kontrfagotu senfoni orkestrasında özellikle “Erocia”da üçüncü kornoyu “Dokuzuncu”da birçok vurmalı saz kullanmıştır. Carl Maria von Weber büyük operası “Freischütz” için özellikle romantik bir etki bırakan korno partileri yazmıştır. Klasiklerin devamında Schumann Brahms ve Bruckner orkestra bünyesine devamlı olarak pikolo flütü ve bastubayı katmışlardır.

19. Yüzyılın ilk yarısında büyük bir orkestra devrimcisi ve şairi olan Fransız besteci Hector Berlioz her çalgının teknik olanaklarını ve estetik bakımdan etkilerini inceleyerek birçok senfoni yazmıştır. Zengin bir partisyon ve çeşitli ses renklerinin kullanımı eserlerinin başlıca karakteristiğidir. Yalnız “Requiem”inde dört nefesli orkestrası ve sekiz çift timpani kullanmış melodik ve armonik buluşlar yapmış İngiliz kornosunun lirik havasını keşfetmiş özellikle vurmalı çalgılar üzerinde durarak timpani için büyük ustalığı gerektiren partiler yazmıştır. Berlioz orkestrasına örnek olarak onun “Romeo und Julia” adlı senfonisindeki çalgı gruplarını gösterebiliriz: On beş birinci on beş ikinci keman; on viyola; on dört viyolonsel; on kontrbas; bir küçük flüt; ikişer adet flüt obua klarnet İngiliz kornosu; dört fagot; dört korno; iki kornet; üç trombon tuba; iki çift timpani; büyük trampetler ziller; iki çelik üçgen; iki antik zil; iki harp. Bu zengin partisyon zamanında çok eleştirilmiş hatta bir ressam Berlioz’un toplu tüfekli bir orkestrayı idare eden karikatürünü yapmıştır.
Berlioz modern orkestranın yaratıcısı Richard Wagner ise tamalayıcısıdır. Bu büyük opera bestecisinin ilk eserlerinden itibaren orkestra için yenilikler yaptığını görmekteyiz. “Uçan Hollandalı” operasında “Gemiciler Korosu”na eşlik eden üç ayrı pikolo flüt “Tannhäuser”de Elisabeth’in duasında başklarnet orkestraya yeni renkler getirmişlerdir. Wagner orkestrası Niebelungen operalarından önce en büyük başarıyı “Lohengrin” ile gösterir. Besteci bu operada şu çalgılardan ibaret bir orkestra kullanmıştır: Dört flüt üç obua bir İngiliz kornosu üç klarnet bir başklarnet üç fagot üç trompet bir kontrabastrombon dört korno iki tenor tuba iki bastuba (Nibelungenlerde bu dört tubanın yerini Ring tubaları almıştır) bir kontrbastuba iki timpani altı harp iki harp (sahnede) on altı birinci keman on altı ikinci keman on iki viyola on iki viyolonsel sekiz kontrbas.
Bu orkestra 106 çalgıcıdan oluşmaktadır. Wagner bu topluluğu Nibelungen operalarında genişletmiş kendi buluşu olan “Ring” tubalarını ve çeşitli vurmalı çalgıları partisyonuna katmıştır. Bu orkestra bilgininden sonra bu alanda yeni buluşlara başlıca Gustav Mahler ve Richard Strauss’un eserlerinde rastlıyoruz. İkincisi “Elektra” ve “Rosenkavalier” gibi eserlerinde modern opera orkestrasına armonium piyano ve çeşitli vurmalı çalgıları dahil etmiştir.
20. yüzyılın başlarından itibaren büyük orkestraya ilgi azalmış bulunmaktadır. Çalgıcı sayısı onikiyi geçmeyen orkestralar için “oda senfonileri” “oda operaları” yazılmıştır. Bu küçük orkestra bestecilerinden başlıcaları arasında Wunsch Schoenberg ve Hindemith’i gösterebiliriz.
Bugünkü modern orkestranın çatısını oluşturan çalgıların çoğu son görünümlerini 19. yüzyılda elde etmişlerdir. Yine aynı yüzyılda yeni çalgılar oluşturulmuştur. Bunların arasında başta gelen çalgı saksafondur. Çeşitli tonlarda olup madenden yapılmış klarnet ağızlıklı bir obua’dır. Bilindiği gibi özellikle caz orkestralarında bandolarda vb. kullanılmaktadır. Bu çalgı senfonik orkestralarda özellikle Bizet’nin “Arlésienne” süitinde opera orkestrasında Hindemith’in “Cardillac” adlı eserinin ikinci perdesindeki gibi... önemli rol oynar.
Orkestra kitabın daha önceki kesitlerinde belirtildiği gibi genellikle bir şef tarafından yönetilir. Orkestra şefinin görevi önemlidir. Bütün bir çalgı grubunun tek bir çalgı gibi kullanılmasını eserin karekteristiklerinin ve nüansların vb. açığa çıkmasını sağlar: Kısacası eser onunla ruh kazanır. Şefin ayrıca asıl ve önemli görevi orkestraya ritmi ve asli vuruşları vermesidir. Çalgı grubunu tek bir elin yönetimi altında birleştirmek gereksinimi örgütlü belirli çalgılar içeren orkestraların doğması ileortaya çıkar. Rönesansta görülen orkestra şefleri ya orkestranın “konzertmeister”ı yani birinci kemancısı ya da çembalistidir. İtalya’da bu türlü sanatçıya “maestro al çembalo” denirdi.
18. Yüzyılın ikinci yarısından sonra Mannheim Okulu ile orkestra şefleri artık yalnız orkestra yönetimi ile uğraşıyor ayrıca çalgı çalmıyorlardı. O yüzyılın bestecisi Beethoven iyi bir orkestra şefi olmasına karşın ayrıca sağır olması nedeniyle bu işten ayrılması gerekmiş eserleri ilk defa Umlauff gibi dostları tarafından yönetilmiştir.
Titizce yaptırdığı provalar yerinde müdahaleler ve çok hassas kulağı ile ilk büyük modern opera orkestrası şefi Carl Maria von Weber’dir. Weber’den başka Felix Mendelssohn da zamanının bu alanda ileri gelen sanatçılarındandı. 1835’ten 1847 yılına kadar Leipzig’de ünlü Gewandhaus konserlerini başarıyla yönetmiştir. Yine aynı dönemde modern senfoni orkestrasının ilk şefi Hector Berlioz yaşadı. Bu büyük sanatçı aynı zamanda ilk “misafir orkestra şefi” tipidir. Almanya’da misafir olarak kaldığı zamanlar eserlerini yönetmiştir. Richard Wagner de müzik tarihinin sayılı orkestra şeflerindendir. Bu alanda zaferini Beethoven’in “9. Senfoni”sini yepyeni bir tarzla ve kendi anlayışıyla çaldırdığı zaman kazanmıştır. Wagner’in kendi operaları da her orkestra şefi tarafından kolayca yönetilemez. 19.Yüzyılın ikinci yarısında bu alanda uzman tanınmış şefler şunlardır: Hans Richter Hermann Levi Felix Mottl Carl Muck.
Yine o yüzyılın ikinci yarısında bu alanda büyük bir orkestra şefi yaşadı: Hans von Bülow. Bu sanatçı ilk defa Wagner operalarıyla tanınmış birçoklarının ilk sunumlarını yönetmiş ayrıca Liszt’in çevresine katılmış ömrünün sonlarına doğru Brahms ve klasik bestecilerin eserlerini çaldırmıştır. Bülow Avrupa’nın en büyük orkestralarını ve bu arada oldukça uzun bir süre Berlin Filarmoni Orkestrasını yönetmiş ve bu ünlü orkestraya büyük yetkinlik kazandırmıştır. Viyana Filarmoni Orkestrası da aynı üstün kaliteyi Gustav Mahler’in yönetiminde kazanmıştır. Bu kişi ayrıca Viyana Devlet ve New York Metropolitan operaları orkestralarıyla yıllarca meraklıları kendisine hayran bırakmıştır.

Bugün ayrıca Avrupa ve özellikle Amerika’da birçok tanınmış orkestra şefi ile karşılaşmaktayız...








































III.




Müzik Sanatının Kısa Tarihinin
Minik Özeti

*

ŞARKICININ ŞARKISI

Yalnız şarkılar yapmak için yaşardık...
Ama siz bizi yerimizden ettiniz bayım...
Biz de artık yaşamak için şarkılar yaparız !

( J )





















IV.
İhtiyaç Duymanız Halinde Başvurabileceğiniz
S Ö Z L Ü K
Besteciler-Terimler-Kavramlar
ve
Biçimler
A

A CAPPELLA (A Kapella) – Eşliksiz koro seslendirmeleri anlamına gelmektedir.
ADAGIO – (İtal.) Ağır ve yavaş seslendirilecek anlamına gelmektedir.
AIR – Arya. “Air” terimi çalgısal müzikte herhangi bir çalgı üzerine yazılmış bir parça için kullanıldığında o parçanın şarkı söyler gibi çalınacağına işaret eder.
AKORDEON – Ortasında körük bulunan tuşları yanına dizilmiş bir kayışla boyuna asılarak ya da dizlerin üzerine konarak çalınan bir müzik çalgısı. Ortasındaki körüğün kullanıcının kolları ile hava ile doldurulması ve yine seslendiricinin dolan havayı körüğü bastırma yoluyla boşaltması sırasında tuşların kullanımı ile müzik üretilebilmektedir. Orta Avrupa köylülerinin uluısal çalgısıdır. Akordeon caz orkestralarında özellikle tango çalmak üzere bugün fazlaca kullanılır.
ALBENIZ Isaac – (1860 - 1909) İspanyol piyanist ve besteci. Albeniz tipik İspanyol ezgilerini yetkince armonize etmiştir. İzlenimci (impressioniste) okuldan olan ve Debussy etkisinde kalan Albeniz piyano ve orkestra için başlıcaları; İspanyol şarkısı Suite espanola İberia suiti La Vega Albaicin Catalonia adlarını taşıyan güzel eserler vermiştir.
ALLEGRETTO – Allegrodan daha ağır şekilde seslendirilecek anlamına gelir.
ALLEGRO – (İtal.) Çabuk hızlı canlı şen hareketli bir tarzda çalmayı ifade eder.
ALLEMANDE – Avrupa’da 1600’lü yıllarda Avrupa’da moda olan ve kadınlı erkekli çiftler tarafından oynanan kıvrak bir danstır.
AMATI – İtalya’da Cremona’lı ünlü keman ustası yetiştiren ailedir. 1596 ve 1684 yılları arasında yaşayan Nicola’nın kemanları üst kaliteye sahiptir.
AMBROSIUS – 333 yıllarında Trier’de doğmuş 374 yıllarında Milano’da papazlık yapmış ve orada 397’de ölmüş bir Hıristiyan Azizidir. Latin sözlü dini şarkıları bugün kilise müziği içinde kullanılmaktadır.
ANAHTAR – (Alm. Schlüssel Lat. Claves). Başına getirildiği dizeğin (portenin) içine yerleşmiş olan notaların hangi sese ait olacağını (hangi frekansta ses çıkarması gerektiğini) belirleyen işaretlerdir. Başlıca Sol Do ve Fa anahtarları kullanılır ve her biri işaretlendiği yerden sonraki seslendirmelerin ton ses düzeni vb. belirler.
ANDANTE – Bir müzik parçasının ağırca çalınacağını bildiren terimdir.
ANIMATO – Canlı seslendirilmesi gerektiğini belirtir.
ANTHEM – (İng.) Motet ve kentet gibi kilise eserlerinin İngilizce adı.
ANTIPHONA – (Yun. Antifonas) Çocuk ve erkek seslerinden oluşan bir koronun seslendirmesi. Ortaçağ içinde ilk Hıristiyan korolarına bu isim verilmiştir.
APPASSIONATA – Canlı şiddetli seslendirilmeli anlamına gelmektedir.
ARCO – ‘Yay’ anlamına gelir. Keman yayı viyola yayı vb... Yayla çalınacağını işaret eder.
ARS ANTIQUA – (Lat.) 14. Yüzyıl içinde ‘Eski Sanat’ olarak tanımlanan sanatsal eğilime verilen addır. Yine müzik tarihi içinde eski tarz org çalmaya verilen isim.
ARS NOVA – (Lat.) Ondördüncü yüzyıl müziğinde kullanılan ve Philippe de Vitry adlı bir Fransızın ortaya koyduğu ‘Yeni Sanat’ anlamına gelen uygulama ve sanatsal eğilim.
ARTİKÜLASYON – Bir melodinin bir seslendirmede yer alan seslerin belirginleştirilerek çalınması ya da söylenmesi anlamına gelir.
ARYA - İnsan sesiyle sunulan solo parçası. Aryalar opera eserleri içinde çok kullanılan bir türdür.
ASSAI – (İtal.) Çok anlamına gelir.
AUBER Daniel François Esprit – (1782 - 1871) Fransız opera bestecisi. Cherubini’nin öğrenciliğini yapmış 1842’de onun yerine Paris Konservatuvarı yöneticiliğine getirilmiştir. 1828’de besteleyerek sahneye koyduğu “La Muette de Portici – Porticili Dilsiz Kadın” operasıyla ünlü olmuştur. Bundan iki yıl sonra da yine büyük bir başarı kazanan “Fra Diavolo” operasını oynatmış bu iki eser onun ününü yaygınlaştırmıştır. Eserlerinden bazıları: “Siyah Domino” ve “Taç Elmasları”dır. Auber’in operaları daha çok “opera buffa” (komik opera) türündendir. Melodik ağırlıklı etkili şarkı ve aryaları içeren eserleri bulunmaktadır.
AULOS – Eski Yunan müziğinin başlıca çalgılarından biridir. İki birbirine yapışık klarnet benzeri borudan oluşmaktadır. Büyüklükleri çeşitlidir.

B


BACH Carl Philipp Emanuel (1714-88). Alman besteci J. S. Bach’ın 5. çocuğu babasının öğrencisi.1767’de Hamburg’da kilisenin hizmetine girene kadar Prusya kralı Frederick’in hizmetinde müzisyenlik yaptı. Org çalardı müziğinin klavsenden piyanoya adaptasyonu çalışmalarını org çalmanın bilimsel incelemesini yapmıştır. J. S. Bach ile Haydn ve Mozart’ın müzik tarzları arasındaki ayrımı gösteren çalışmalarının yanısıra ; org konçertoları ve sonatlar senfoniler oda müziği orotoryo ve kilise müziği yapmıştır. Çalışmaları Wq (Wotquenne) sayılarıyla kataloglanmıştır.
BACH Johann Christian (1735-82). Alman besteci J. S. Bach’ın 18. çocuğu babası ve abisi C. P. E. Bach ile çalışmıştır. 1756’da İtalya’ya 1762’de yerleştiği ve öldüğü Londra’ya gitmiştir. ‘İngiliz Bach’ olarak tanınırdı ve Mozart 8 yaşında Londra’yı ziyaret ettiğinde ona etkisi olmuţtur. Italyan operaları İngiliz şarkıları 40 piyano konçertosu ve başka orkestra çalışmaları Latince ve İngilizce kilise müziği eserleri arasındadır.
BACH Johann Christoph (1642-1703). Alman besteci J. S. Bach’ın babasının kuzeni. Org müziği kantatlar ilahiler çalışmaları arasındadır. Sonradan yanlışlıkla J. S. Bach’a atfedilen ‘Ich lasse dich nicht’ (‘I leave thee not’ İngilizce’de daha çok ‘I wrestle and pray’ olarak bilinir) ilahileri arasındadır.
BACH Wilhelm Friedmann (1710-84). Alman besteci J. S. Bach’ın büyük oğlu ve 2. çocuğu. Müziğini daha çok kendi eğitimi için yazmıştır. Kilise orgçusu olmuş yoksulluk içinde ölmüştür. Kilise kantatları 9 senfoni org ve klavsen müziği vb. eserleri arasındadır.
BALAKIREV Mily Alexeyevich (1837-1910). Rus besteci ‘The Mighty Handful’ denen ulusal besteciler grubunun lideri aynı zamanda orkestra şefi ve müzik organizatörü. Sinirsel bir kriz geçirdikten sonra 1871-76 yılları arasında müziği bırakmış ve bir istasyonda gar şefliği yapmıştır. 1883’te müzik direktörlüğünde bulunmuştur. 2 senfoni ‘Tamara’ senfonik şiiri ‘Islamey’ ve sonatın dahil olduğu piyano müziği şarkılar ve halk şarkısı düzenlemeleri çalışmaları arasındadır.
BALALAYKA – Rus halkınınm ulusal çalgısıdır. Genellikle üçgen şeklindedir ve uzun bir boynu ve üç tane teli bulunmaktadır.

BALLADE (Balad) – Onikinci Yüzyılda Güney İtalya halkı tarafından söylenen kısa dans şarkısına verilen genel ad. Ondördüncü Yüzyılda İngiliz ve İskoç’ların söylediği ulusal şarkıların çoğunluğu baladtır. Onsekizinci Yüzyıl bütün dünya edebiyatında bir şiir çeşidi olarak moda olmuştur. Bununla birlikte Alman bestecilerinden Franz Schubert ve Karl Löwe bir çok ve güzel baladlar bestelemişlerdir.
BANDO – (İtal.) Bir tür çalgı grubuna verilen isim. Fransızca “bande” kelimesinden alınmalıdır Lully zamanında “Les 24 Violons du Rol – Kralın 24 Kemanı” adlı saray orkestrasına “La Grande Bande” denirdi. Bugün nefesli ve vurma sazlardan oluşan çalgı gruplarına denmektedir. Bunlar genellikle askeri müzik seslendirmelerinde kullanılmaktadır.
BANJO (Banço) – Amerika’lıların gitar şeklinde beş veya daha fazla telli müzik çalgıları. Banço genellikle caz orkestralarında kullanılır.
BARİTON BARBİTOS – Menşei Orta Asya olduğu zannedilen ve eski Yunanlılar tarafından çalınan gitara şeklinde müzik çalgısı.
BARCAROLE (Barkarol) – Venedik gemici ve gondolcularının söylediği şarkılara verilen genel ad.
BARİTON – Orta kalınlıkta erkek sesi ve bir çeşit nefesli bakır saz.
BARTOK Béla (1881-1945). Macar besteci 1940’ta İngiltere’ye yerleşmiş ve burada fakir bir adam olarak ölmüştür. Gençliğinden beri piyano virtüözüdür. Kısmen Kodaly ile beraber Macar ulusal müzik tarzını geliştirmiş Macar halk şarkılarını toplamış ve yayınlamış ve Liszt Brahms vb.’den alınan gipsy müziğinden farklılıklarını göstermiştir. Diğer halk şarkılarını da incelemiştir. Genellikle atonal ve dissonansı gösteren çalışmaları şunlardır: ‘Bluebeard’s castle’ operası ‘Tahta Prens’ ve ‘Efsanevi Mandarin’ mim oyunları ‘Mikrokosmos’un dahil olduğu piyano müziği ‘Out of Doors’ ve çocuklar için çalışmalar orkestral dans süitleri orkestra için Konçerto ‘Yaylılar Vurmalılar ve Çelesta için Müzik’ 3 piyano konçertosu 2 keman konçertosu viyola konçertosu 6 Yaylı çalgılar dörtlüsü ‘Zıtlıklar’ triosu şarkılar ve halk şarkıları düzenlemeleri.
BAS – En kalın erkek sesi.
BECKER Reinhold – (1842 - 1924) 1884 – 1894 yılları arasında Dresden’de koro şefliği yapmış ve önemli bir kısmını erkek sesleri için yazılmış koro parçaları içeren eserler bırakmıştır.
BEMOL – Bir notayı yarım ses pesleştirme işareti. Anahtarın hemen ardından gelirse işaret ettiği notalar eser boyunca (başka bir yeni işaret koyulmamışsa) yarım ses pes seslendirilmek zorundadır.
BERG Alban (1885-1935). Avustralyalı besteci Viyana’da doğmuş çalışmış ve ölmüştür Schoenberg’in öğrencisidir ve onun yöntemlerini geliştirmiştir. 1921’de tamamladığı operası ‘Wozzeck’de serbest atonal tarzı çok yakın çalışılmış yapılarla (passacaglia varyasyon vb.) birleştirmiştir. Bundan kısa süre sonra 1925’te tamamladığı Oda Müziği Konçertosu’nda (piyano keman nefesliler) 12- ton tekniğine dönmüştür. Diğer çalışmaları şunlardır: ‘Lulu’ operası bir yaylı çalgılar kuarteti ve ‘Lirik Suit’ (yaylı çalgılar kuarteti için) orkestra ve piyanolu şarkılar ‘Bir Meleğin Anısına’ keman konçertosu ki bu ölümünden kısa süre önce yazılmış ve ölümünden sonraya kadar çalınmamıştır (1936).
BIZET Georges – Fransız besteci. 25 Ekim 1838’de Paris’te doğmuştur. Paris Konservatuvarında öğrenim görmüş 1857’de Institut de France’ın Roma ödülünü kazanarak İtalya’ya gitmiş dönüşte Paris’te “İnci Avcıları” adlı ilk operası sahneleniştir. Bizet bu eserden sonra “Perth’li Kız” (1867) ve “Cemile” (1872) adlı iki opera daha yazmıştır. Senfonik müzik türünde de birçok eserler yazmıştır. Bunlardan “Petite Suite” Daudet’in aynı adlı sahne eseri için yazılmış 1’inci ve 2’inci “Arlésienne” ve “Roma” süitleri başta gelir. Bizet’nin asıl ünü ilk defa 3 Mart 1875’te sahnelenen “Carmen” operasıyla yayılmış ve günümüze dek gelmiştir. Bu opera oynandığı zaman Paris’te başarısızlığa uğramıştır. Bu durumun bestecinin ölümüne sebep olduğu söylenmektedir. “Carmen” operası Almanya’da oynanıp büyük başarı kazandıktan sonra Fransa’da da tutulmuştur. Wagner ve Nietzsche “Carmen”e olan hayranlıklarını sonraki eserlerinde belirtmişlerdir.
BLOKFLÜT – Ortaçağdan bu gene kadar kullanılagelen bir flüt türü. Rönesansta kiliselerde çok kullanılırdı. Genellikle okul eğitiminde ve eğitsel topluluklarda çocuk-gençlik vb. gruplarında kullanılmaktadır.
BOCCHERINI Luigi (1743-1805). İtalyan besteci ve çellocu. Paris’te İspanya büyükelçiliğindeki davet yoluyla 1768-9 yılları arasında İspanya’ya gitmiştir; ve daha sonra 1797’den itibaren yoksulluk içinde ölene kadar İspanya’da kalmıştır. 4 çello konçertosu 20 senfoni 125 yaylı çalgılar beşlisi 102 yaylı çalgılar dörtlüsü ve bir çok oda müziği eserleri; İspanyol operası ‘Clementina’; kilse müziği çalışmaları arasındadır.
BÖHM Georg – (1661-1733) Kuzey Almanyalı org seslendirmecisi. Bach’ın etkisinde yazılmış vokal ve çalgılar için besteleri bulunmaktadır.
BOMBARDON – Tuba ailesi üyesi nikelden üç pistonlu büyük nefesli bir çalgı.
BORODIN Alexander [Porphyrevich] (1833-87). Rus besteci aynı zamanda kimya profesörü bu nedenle müziğe az zaman ayırabilmiştir. Bir prensin evlilik dışı oğludur; Balakirev’in öğrencisi olmuştur; The Mighty hadful adındaki ulusal besteciler grubunun üyesidir. ‘Prens Igor’ (bitmemiş Rimsky-Korsakov ve Glazunov tarafından tamamlanmıştır) operası ki buna ‘Poloveç dansları’ dahildir; 3 senfoni (3 numaralısı bitmemiştir ancak 2 ölçüsü Glazunov’un tamamlayabileceği kadar geliştirilmiştir); ‘Ora Asya’nın Dağlarında’ senfonik şiiri; 2 yaylı çalgılar dörtlüsü; şarkıar eserleri arasındadır.
BOSTON –Çok ağır bir Amerikan valsi.
BRAHMS Johannes – 1800’lü yüzyıl içindeki romantizm akımının önemli Alman bestecilerinden biridir. 7 Mayıs 1833’te Hamburg doğumludur. Bir kontrabas çalan babanın oğludur. İlk derslerini Eduard Marxsen’den almış Marxsen Brahms’ın müzik yaşamtısı içinde önemli rol oynamıştır. Brahms biraz tanındıktan sonra Robert Schumann’ın dikkatini çekmiş 1853’te iki büyük müzikçi tanışmışlar ve bu tarihten sonra aralarında güçlü bir dostluk başlamıştır. Schumann genç besteciyi elinden geldiği kadar tanıtmaya çalışmış ve kendisiyle ilgili övgü dolu değerlendirmeler yapmıştır. Brahms Schuman’ın bu değerlendirmelerini doğrulamış ve üst düzeyde eserleriyle özel ve yetkin müziğiyle büyük bir başarı kazanmıştır. Klasik müziği önde gelen bu bestecisi Detmold ve Hamburg’da uzun zaman orkestra şefliğinde bulunmuş ve 1862’de Viyana’ya gemiştir. Burada çeşitli konserler yönetmiştir.1875’ten sonra bağımsız olarak çalışmış ve ikinci vatanı sayabileceğimiz Viyana’da 3 Nisan 1897’de ölmüştür.
Daha çok çalgı müziği eserleriyle bilinen Brahms müzik sanatının en büyük bestecilerinden biridir. İlk eserlerinde (özellikle ; op. 1 2 5 piyano sonatlarından op. 9 varyasyonuna kadar) romantik ruh ve tekniğin özellikle de Beethoven’ın hayranı kalmıştır. Bundan sonra kendi tarzı ile klasik uygulamaların bir devamcısı olmuştur. İki piyano konçertosu op. 15 ve op. 83 piyano edebiyatının en güç buna rağmen en güzel eserleridirler. Oda müziğindeki önemli eserleri şunlardır: Keman sonatları op. 78 100 108 iki viyolonsel sonatı; op. 38 ve op. 99 piyano sonatları (en meşhur op. 120’dir) piyano triosu “La majör korno triosu” op. 40 üç yaylı sazlar kuarteti op. 25 26 60 piyanolu kentet op. 38 iki yaylı sazlar :-):-):-):-)teti op. 18 36.
Brahms’ın eserlerinin en önemllileri olarak dört senfonisi dikkat çeker. Bunlar 1876 – 1885 yılları arasında yazılmıştır; op. 68 73 90 98. Orkestra eserlerinin önemli örnekleri arasında sayılmaktadırlar. Çok yetkin bir çalgı uygulamasıyla (ki Brahms için en önemli özellik olarak bu yönünden bahsedebliriz) zaman zaman Barok dönem müziğinden yararlanarak oluşturduğu bu eserler Brahms’ın bestecilik gücünü belli eder. Diğer orkestra eseleri arasında “Macar Dansları” “Trajik” ve “Akademik Tören Uvertürü” vardır. Brahms keman için çok değerli bir keman konçertosu op. 77 ve keman ve viyolonsel için bir konçerto op. 102’yi yazmıştır.
Vokal müziği için 200 kadar “lied” 17 kadar “düet” ve çok sayıda halk şarkısı üzerine yaptığı çalışmalar bırakmıştır. Op. 1 “Liebstreu” adlı “lied”inden son vokal eseri “Dört Ciddi Şarkı” op. 121’e kadar çeşitli konuları içeren şarkı çalışmaları “lied” formunda da usta olduğunu belli etmektedir. Bunların arasında doğaya ait olanlar önemli bir yer tutar. Koro eserleri arasında “Şans” “Zafer Şarkısı” ve op. 45 “Alman Requiem” başta gelir.
Brahms’ın bütün eserleri Kuzey Almanya ulusal ruhunu yansıtırlar. bestekarlar arasında yalnız Wagner’le iyi anlaşabilmiştir. Bu iki büyük sanatçı biri opera diğeri çalgısal alanda düşünce birliği içinde olmuşlardır. Alçak gönüllü bir kişilik ancak otoriter bir kimlik sahibi olduğu söylenen Brahms’ın Klasik ve Romantik müziğe ait uygulamaları kaynaştırma konusundaki başarısının bütün çalışmalarında dikkat çektiğini söyleyebiliriz.
BRUCH Max (1838-1920). Alman besteci 1880-83 arasında Liverpool Filarmoni Topluluğu’nda orkestra şefliği yapmıştır. Çello ve orkestra için ‘Kol Nidrei’; 3 senfoni operalar eserleri arasındadır. Ayrıca koro için dikkat çeken çalışmaları vardır. Koro solo ve orkestra için “Salamis” “Odiseus” “Çan Şarkısı” “Aşil” “Gustav Adolf” ve solo ve orkestra için “Roma Zafer Şarkısı” adlı eserleri ünlüdür. Bruch iki keman konçertosu (sol minör ve re minör) yazmıştır ve bu iki konçerto romatizmin son zamanlarında verilen eserlerin güzel örneklerindendir. Bunlardan başka orkestra ve viyolonsel için “Kod Nidrei” adlı melodisi ve “Loreley” adlı bir operası bulunmaktadır






C

CAPET Lucien – (1873-1928) Fransız kemancısı. 1907’den sonra Paris Konservatuvarında profesör olmuştur. Hocası Maurin’in yerine dünyaca tanınmış bir yaylı çalgılar dörtlüsünün (kuartet) şefliğini yapmıştır.
CAPELLA (Kapella) – Bir müzik parçasının toplu bir halde çeşitli çalgıların ve vokallerin katılımıyla sunulması. Orkestra.
CAPRICCIO (Kapriççio) – Neşe aaaif. Neşeli hicivsel aktarımlı müzik parçası.
CAVALLI Francesca - (1602-1676) Opera Bestecisi. Venedik tarzı olarak adlandırılan bir aktarım ile operalar yazmıştır. Roma’da Marcus kilisesinde koristlik birinci organistlik üç yıl sonra da orkestra şefliği yapmıştır. İlginç resitatif (konuşur gibi söyleme) ve melodik aryaları dikkat çeker. Cavalli’nin bilinen ünlü operalarından biri de Fransa Kralı Ondördüncü Louis’nin düğünü için yazdığı “Ercole Amante” operasıdır.
CAVATA (Kavata) – Arya’ya benzer bir vokal türüdür.
CELESTA (Çelesta) – Eski bir müzik çalgısı.
CHACONNE (Şakon) – (İtal. Ciacona) Barok süitlerinin (küçük dans parçalarının) çok sevilen bir bölümünü oluşturan dans parçası.
CHOPIN Frédéric – Polonyalı müzikçi büyük piyano şairi. Varşova yakınında küçük bir kasaba olan Zelazowa’da 22 Şubat 1810 tarihinde doğmuştur. Babası Fransa’nın Nancy şehrinden Polonya’ya göç etmiş bir Fransız olan Nicola Chopin ve annesi Polonyalı Justine Krzyzanowka’dır. Chopin’de müzik yeteneği pek küçük yaşta belirmiş harika çocuk olarak tanınmıştır. İlk derslerini Bohemyalı piyanist Zivini ve Varşova Konservatuvarı müdürü J. Elsner’den almıştır. 19 yaşında Polonya’yı terkeden genç müziksever Viyana’ya gelmiş ve verdiği konserlerde dinleyicilerini parlak virtuozitesine hayran bırakmıştır. 1830’da Paris’e gelerek orada yerleşmiştir. Burada Kalkbrender’den aldığı derslerle fevkalade bir piyanist ve besteci olmuştur. Chopin bu tarihten sonra Paris’te verdiği dersler sayesinde ve bir sürü hayranlar arasında oldukça ferah bir hayat sürmüştür. Edebiyat ve müzik çevresinde bir sürü dost edinmiştir. Bunların arasında Balzac Berlioz Heine Liszt ve Meyerbeer gibi başta gelen sanat büyükleri de bulunuyordu. 1836’da Fransız kadın romancısı Georges Sand’la tanışmıştır. Bu tanışma edebiyat ve müzik tarihinin kaydettiği en büyük aşklardan birinin başlangıcı olmuştur. Kadının sadakatsizliği yüzünden çabuk ayrılmışlarsa da hassas ve ince sanatçı Chopin sevdiği kadını bir türlü unutamamış yıllarca bu sevginin etkisi altında kalmıştır. Düşman işgali altındaki vatanına dönememek de onun için bitmez bir üzüntü sebebi olmuş eserlerinde nostaljinin verdiği bu ıstırabı daima terennüm etmiştir. Bu büyük sanat adamı henüz 39 yaşında iken 17 Ekim 1849’da Paris’te ölmüştür.
Chopin hemen hemen yalnız piyano için eser yazmıştır. Bunların arasında Polonya müzik türlerinin çok güzel örnekleri vardır. Başlıca eserleri şunlardır: Orkestra ve piyano için; 2 konçerto op. 11 ve op. 21 “Don Juan” adlı fantazi “Polonya Halk Şarkıları Üzerine Fantazi” “Krowiak” op. 14 “Polonez” op. 22 Yalnız piyano için 3 sonat 56 mazurka 27 etüt 25 prelüd 19 noktürn 15 vals 13 polonez 4 balad 4 empromtü 3 ekose 3 rondo. Diğer eserleri: Viyolonsel sonatı viyolonsel ve piyano duosu 17 Polonya şarkısı.
Bütün bu eserleriyle Chopin piyanoda yeni bir stilin yaratıcısı olmuştur. Melodi ve armoni zenginliği fevkaladedir. Güzel üslubu temaların zarifliği ve tatlılığı ile yarattığı eserler hakiki romantik karakterleriyle piyano edebiyatının en güzel örnekleri olarak kalacaklardır.
CLAVIS (Klavis) – (Lat.) Org tuşları için kullanılan anahtar işaretidir.
CLEMENTI Muzio – (1752-1832) Klasik dönemin bellibaşlı İtalyan piyano virtüözlerindendir. Alman soyu ile anne tarafından bağlantısı bulunan Clementi Romalı bir kuyumcunun oğludur. Küçük yaşta müziğe başlayan Clementi 14 yaşında Sir P. Beckford adlı bir İngiliz’in koruması altında İngiltere’ye gitmiş 1770’e kadar Londra’da kalmıştır. Bu tarihten yetmiş yaşına kadar yazdığı piyano için sonatlar ve eserler piyano üzerindeki virtüözitesine örnek oluşturur. 1800’lü yılların başlarındaki dünyanın en yetkin piyanistleri: J. B. Cramer J. Field A. Klengel ve Kalkbrenner Clementi okulundan yetişmişlerdir. Mozart ve Beethoven’in döneminin müziksel kimliğini içselleştiren bu ünlü piyano virtüözünün eğitici etkisi her iki bestecinin üzerinde de büyük etkiler bırakmıştır. Özellikle Beethoven Clementi’nin bellibaşlı hayranlarından biri olmuştur. Clementi bütün hayatı boyunca 106 piyano sonatı yazmıştır. Okulunu kuran büyük eseri “Méthode pour le Pianoforte” adını taşır.
CODA (Koda) – (İtal.) Müzik eserlerinin bazılarında (eğer belirtilmişse) seslendirme bittikten sonra aralar atlanarak çalınması istenen kesit ; bir işaretle seslendirmecilere belirtilir.
CON SORDINO (Kon Sordino) – Besteci tarafından belirtilen yerlerde yaylı sazlara takılan ve yine işaret ettiği yerlerde çıkarılan seslerin volüm ve tonunu ( azaltarak) değiştiren malzemeyi kullanarak çalma işareti.
CORELLI Arcangelo – (1653-1713) İtalyan Barokunun bilinen önemli bestecilerindendir. 17 Şubat 1653’te İmola’da doğmuştur. İlk müzik eğitimini Benvenuti’den ve M. Simonelli’den almıştır. Almanya’ya gitmiş ayrıca Paris’e gelerek bir süre Pariste kalmıştır. Tekrar Roma’ya dönen Corelli 1679’da opera orkestrasında birinci kemancılık yapmıştır. O sıralarda Roma’da yaşayan İsveç Kraliçesi Christine’nin hizmetine giren Corelli 1690’dan sonra Kardinal Ottoboni’nin koruması altına geçmiştir. Chrysander’in Haendel biyografisinde bahsettiği Ottoboni saray konserlerini ölümüne dek (1713) yönetmiştir. Corelli özellikle keman tekniğinde yetkin ve etkili bir bestecidir. 24 kilise sonatı 24 oda sonatı keman için 12 solo sonatı ve birçok konçerto grosso’lar yazmıştır.
Corelli kendi zamanında ve sonrasında diğer birçok besteciler üzerinde etkiler yapmıştır. Dönemindeçalgı müziğine önem verilmemesine karşın bestecinin eserleri genelde hayranlıkla karşılanmıştır. Bugün için bu eserler bize İtalyan Baroku ile ilgili tipik bilgi verir. Keman için yazdığı eserlerin largo ve adagio bölümleri etkileyici bir güzellik taşır. J.Sebastian Bach Corelli’nin önde gelen hayranlarındandı. Bunu onun temaları üzerinde yazdığı varyasyon ve fügler göstermektedir.
CORNELIUS Peter – (1824-1874) Liszt ve Wagner çevresindeki ünlü Alman bestecisi. Meinz’da doğmuştur. Aynı ada sahip yine ünlü olan Alman ressamı Cornelius’un yeğenidir. Önce edebiyata merak saran ve şairliğe özenen Besteci sonra bundan vazgeçmiş ve 1853’da Weimar’da Liszt’le tanıştıktan sonra müziğe yönelimi hızlanmıştır. Şair besteci ilk eseri olan bir şarkı albümü ile geniş ilgi toplamıştır. Birkaç yıl sonra en bilinen eseri komik opera “Bağdad Berberi”ni yazmıştır. Eser 1858’de Weimar’da ilk defa olarak Franz Liszt’in yönetimi ile oynanmıştır. 1859’da Viyana’ya giden Cornelius orada Wagner’i tanımış ve hayran olmuştur. O da Wagner gibi Gluck hayrandır. Cornelius Wagner’e olan hayranlığını da Tristanla büyük benzerlikler gösteren “Gunlöd” operasında gösterir. Buna karşın asıl yeniliği ve özgünlüğü ilk operası olan “Bağdad Berberi” ile getirmiştir. Komik opera Ondokuzuncu yüzyılın romantik havası içinde kaybolmuş fakat Cornelius ilk operasıyla bu ihmal edilmiş türü tekrar ve çok güzel bir biçimde ortaya çıkarmıştır. Besteci operalarından başka lirik çok güzel şarkılar da bestelemiştir. Bunların en güzelleri “Nişanlı ve Noel Şarkıları” adı altında toplanmıştır.
COUPERIN François – (1668-1733) Aynı ismi taşıyan ve birçok organist yetiştiren bir Fransız ailesinin en tanınmış ismidir. 1693’den itibaren Paris’te saray klavsenistliği yapmıştır. 1698’den sonra St. Gervaise’e organist olmuştur. Okulunu kuran önemli eseri “L’Art de Toucher le Clavcin” adlı eseri 1717’de yazılmıştır. Couperin bundan başka dört defter halinde “Piéces de Clavecin” adını taşıyan klavsen parçalarını sunmuştur. Bunlardan başka birçok trio sonatları vardır. Besteci Fransa’da çalgı müziğinin büyük temsilcisidir. Okulu gerek zamanında ve gerek daha sonra gelen besteciler üzerinde geniş etkiler bırakmıştır.
CRESCENDO (Kreşendo) – (İtal.) Sesleri yavaş yavaş kuvvetlenme ve giderek yükselen bir volümle seslendirme anlamına gelmektedir.
CUI Sezar Antonoviç – (1835-1918) Rus bestecisi aynı zamanda Rus ordusu subayıdır. Önemli eseri “La Musique en Russie” adını taşır. Cui birçok da operalar bestelemiştir. “Kafkasya’da Esir” (1857) “William Ratclif” (1863) “Angelo” (1876) “Metteo Falcone” (1908) v.s. Ayrıca 4 orkestra süiti oda müziği eserleri ve 300 kadar da şarkı yazmıştır. Cui Balakirev ve Dargomiski ile Rus müzik okulu olarak adlandırılan grubun bellibaşlı üyelerinden biridir.
CZERNY Carl – (1791-1857) 19. yüzyılın en büyük piyanist ve öğretmenlerinden biridir. Önce babası Viyana’lı piyanist Wenzel Czerny’den eğitim almış sonra Beethoven ve Emmanuel Bach’dan dersler almıştır.Franz Liszt’in öğretmenliğini yapmış ve bu en büyük piyano virtüözünü yetiştirmiştir. Piyano eğitimi ile ilgili çok önemli ve değerli eserleri bugün hala çalınmaktadır. Bunların en önemlileri : “Büyük Piyano Okulu” op. 500 “40 Gündelik Çalışma” op. 337 “Legato ve Stacato Okulu” op. 335 “Virtuoz Okulu” op. 365 ‘ dir.


Ç

ÇALYAPIN Fedor İvanoviç – (1873-1938) Rusya’da doğan bas. Gençliğinde uzun süre Tüflis’te kalmış ilk derslerini orada almıştır. İlk konserini de 1894 yılında yine orada vermiştir. Aynı yıl Petersburg’a çağırılmıştır. Burada iki yıl kaldıktan sonra Moskova’ya gitmiş ve burada birçok ulusal Rus operalarında başrolleri oynamıştır. 1901 yılında ilk defa ülkesi dışına çıkmıştır. İlk olarak Milano’da Scala Operasında çalışmış 1907 yılında New York Metropolitan Operasına gitmişse de çok kalmayarak dönmüştür. Buraya ikinci defa Londra’da verdiği konserlerden sonra dönmüş bu sefer uzun süre kalmıştır. Çalyapin en çok Rossini’nin “Sevil Berberi” operasındaki Don Basilio Verdi’nin “Don Carlos” operasındaki kral Massenet’nin “Don Kişot” operasında Don Kişot ve Gounod’nun “Faust” operasında Mefistofele rollerindeki başarısı ile tanınmıştır. Çalyapin 1938 yılında ölmüştür.
ÇAYKOVSKI Peter Iliç – (1840-1898) Besteci. Petersburg yakınında Votkinsk kasabasında doğmuştur. 1850 yılında kaydettirildiği Petersburg Hukuk Fakültesinden mezun olduktan sonra 1859 yılında Adliye Bakanlığına memur olarak atandı. 1863’te konservatuvara devam etmeye başladı. 1866’da buradan mezun olunca Moskova Konservatuvarına teori öğretmeni olarak atandı. Besteciliği burada başlar. Çarin ve Nadedja von Meck adlı zengin bir kadının himayesiyle yavaş yavaş tanınmaya başladı. 1877’de Antonina İvanovna Milyukof adında bir kızla evlendi ancak beş hafta beraber yaşayabildiler. Bunun üzerine besteci uzun bir seyahate çıktı dönüşte Mm. Von Meck’e ithaf ettiği dördüncü senfonisini yazdı. Eser büyük bir ilgi uyandırdı. 1888’de Avrupa’dan aldığı davetler üzerine uzun bir konser turnesi yaptı. 1891’de Amerika’ya giderek New York’ta Carnegie Hall’de eserlerini idare etti. 1893’te tekrar ülkesine döndü. Son eseri olan “Altıncı” senfonisinin ilk çalınışından birkaç hafta sonra Petersburg’da koleradan öldü. Batı müziği özellikle Franz Liszt ve Berlioz’un programlı eserleri bestecinin üzerinde etkili olmuşlardır. "Romeo ve Juliette” uvertürü ile “Fındık Kıran” süiti bunun açık örneğidir. Konçerto ve oda müziği sanatında ise Alman müziğinin etkileri korunur. Senfoni ve senfonik şiirleri yanında altı senfonisi ve üç bale iki piyano konçertosu bir keman konçertosu oda müziği eserleri süitler ve şarkıları vardır. Uvertürlerinde ve süitlerinde Berlioz’un etkisi görülmektedir. Bu tip eserlerinden “Hamlet” ve “1812” uvertürleri de ayrıca önemlidir. Alman okulu etkileri ise dördüncü beşinci ve altıncı senfonilerinde görülür. Başlıca operaları “Voyvoda” “Eugen Onegin” “Pique Dame” ise lirik ve tipik bir Rus havası içerirler. Bale eserleri arasında “Kuğu Gölü” ve “Uyuyan Güzel” sayılabilir. Bestecinin daha çok iki eseri “Fındık Kıran” süiti ve “Altıncı – Pathétique” senfonisi tanınmış ve popüler olmuşlardır.
ÇEMBALO (Cembalo) – (Alm. Kielflügel. Fran. Clavecin. İng. Harpsichord) Tuşlu piyano biçimi müzik aleti. Cembalo piyanonun atasıdır ve Ondördüncü Yüzyılda meydana çıkmış ve gittikçe gelişmiştir. Bu müzik aletini yapmakla ünlü ustaların başında İtalya’da G. A. Baffo ve Almanya’da Silbermann gelir. Onsekizinci Yüzyıl sonlarına doğru cembalo yerini yavaş yavaş piyanoya bırakmıştır



D

D – Harflerle işaretlendirilen gamın ikinci yani “re” sesini ifade eden işaret.
DA CAPO (Da kapo) – (İtal.) Eserin tekrar baştan çalınmasını gösteren işaret ismi.
DELIUS Friedrich – (1863-1934) İngiliz bestecisi. Baba tarafından Alman’dır. İlk müzik bilgisini babasından almış sonra Leipzig Konservatuvarında Eduard Grieg yanında bestecilik öğrenimi görmüştür. Mezun olduktan sonra Nitzsche’nin “Böyle Buyurdu Zerdüşt” adlı eseri üzerine “Hayatın Duası” adlı oratoryosunu yazmıştır. Delius özellikle bu eseriyle ünlenmiştir. Bundan sonra birçok operalar yazmıştır. Bunların başlıcaları; “Romeo ve Juliette Köyde” “Fennimore ve Gerda” adlarını taşır. Çalgı müziğine ait pek çok eseri vardır. Bunlardan bazıları Norveç süiti “Appalachia” ve “Song Before Sunrise” adını taşıyan varyasyonlar bir keman bir piyano konçertosudur.
DESPREZ Josquin – (1450-1521) Hollandalı besteci. 1450’de Hannegau’da doğmuştur. Ockeghem’in öğrencisidir. Milano Roma Cambrai Paris’e gitmiştir. Kilise müziği ve “Chanson” bestelemiştir. Yazış tekniğini açıklayan bir eser öğrencisi tarafından yayınlanmıştır.
DİALOG – (Yun.) İki kişinin karşılıklı konuşması. Ortaçağ kilise müziğinde oratoryo şeklinde şarkılarda ve sonraları kantatlarda kullanılan şekildir.
DIAPASON (Diyapazon) – (Yun.) Gamın genellikle “La” sesini veren mıknatıs şeklinde ses ölçüsü aleti.
DIATONIQUE (Diyatonik) – İçinde yabancı “kromatik” sesler bulunmayan gam.
DIMINUENDO – (İtal.) Ağırlaşarak zayıflayarak.
DIVERTIMENTO – (Fran. Divertissement) Divertimento Onsekizinci yüzyılda orkestra süitlerinden doğmuştur ve oda müziği eserleri arasına girer. Eski operaların perde aralarında çalınan eserlerin genelini divertimento oluştururdu..
DONIZETTI Gaetano – (1797-1848) İtalyan operasının başarılı maestrolarından biridir. Nesildaşları olan Rossini Bellini Bergamoda ve S. Mayr arasında hemen aynı derecede tanınmıştır. Ondukuzuncu Yüzyılda Türkiye’ye gelerek saray bandosunu kuran ve uzun yıllar kalarak paşalığa kadar yükselen Guiseppe Donizetti’nin ağabeyisidir. İlk müzik derslerini doğduğu şehir olan Bolonya’da Piloti’den almış ve sonra Rossini tarzında birkaç opera yazmıştır. Fakat en büyük başarısını gerçek bir buffo ruhu taşıyan iki operasıyla yapmıştır. Bunlardan biri “Aşk İksiri – L’Elisire d’Amore” diğeri “Don Pasquale”dır. İlk trajik operaları arasında “Anna Bolena” “Lucrezia Borgia” ve “Lucia di Lammermoor” gelir. Donizetti Fransız – İtalyan operası tarzında Paris için iki ünlü eserini yazmıştır; “Alayın Kızı” ve “İl Favorita”. Napoli için “Cattarina Carnaro”yu yazmış bu eserde büyük bir başarı kazanmıştır. Dozetti genç yaşta felce uğramış ve kısa bir zaman sonra ölmüştür. Bütün hayatı boyunca 70 opera ve birçok kilise eserleri yazmıştır.
DRAMATIK MÜZİK – Tiyatro müziği opera.
DUBOIS Théodore – (1837-1924) Fransız bestecisi. Ambrois Thomas’ın okulundandır. 1894’ten sonra hocasının yerine Paris Konservatuvarına profesör olmuştur. En ünlü eseri bir dram olan – oratoryo “Le Paradis Perdu – Kayıp Cennet”tir. Eser 4 bölümlüdür.
DÜET – (İtal.: Duetto) İki ses için müzik parçası. Opera ve şarkı parçalarında olduğu gibi iki insan sesi için veya flüt keman gibi iki müzik aleti için yazılmış olabilir.
DUFAY Guillaume – (1400-1474) Hannegau civarında Chimay’da doğmuştur. İlk müzik öğrenimini Cambrai’de yapmış 1428-1437 yılları arasında papalık şapelinde ve sonra da Philipp von Burgund’un hizmetinde çalışmıştır. 1450’de ölmüştür. İtalyan- Fransız Güney–Kuzey kültürünün etkilerini gösteren eserleri vardır özellikle mesler motetler yazmıştır.
DUKAS Paul – (1865-1935) Paris’te doğmuştur. 1909’da aynı şehir konservatuvarına profesör olmuştur. Sanata zamanının diğer bestecileri gibi Wagner etkisinde eserlerle başlamış sonraları Maeterlinck’in “Ariane et Barbe Bleue – Ariane ve Mavisakal” adlı eseri üzerine yazdığı aynı isimli operasıyla empresyonizme eğilim göstermiştir. Dukas’ın en tanınmış eseri mizahi karakterli bir orkestra parçası olan “Acemi Shirbaz”dır. Eser Goethe’nin aynı ismi taşıyan şiirinden yapılmıştır.
DURANTE Francesco – (1684-1755). İtalyan besteci. Daha çok kilise müziği bestelemiştir. Kuramcı ve öğretmen olarak da tanınır. Pergolesi Paisiello ve diğerlerinin öğretmeni olmuştur.
DVORAK Antonin – (1841-1904). Çek besteci. 1866-73 arasında S:-):-):-):-)na tarafından yönetilen Çek Ulusal Tiyatro Orkestrası’nda keman çalmış ve S:-):-):-):-)na’dan etkilenmiştir. 1874’te Brahms’la arkadaş olmuşlardır. Dokuz kere ziyaret ettiği İngiltere’de çalınması için “Spectre’nin Köprüsü” kantatını yazmıştır. 1891’de Prag konservatuarında yöneticilik 1892-5 arasında da New York’taki Ulusal Konservatuarda yöneticilik yapmıştır. Bu dönemde yaylı çalgılar dörtlüsü “Amerikalı”yı ve mi minörde 9. Senfoniyi (“Yeni Dünyadan”) bestelemiştir. Bu eser ikinci Dünya Savaşı’ndan sonrasına kadar 5. senfoni olarak bilinir ve ondan önceki 4 tanesi de kronolojik olarak yanlış sıralanırdı. Bestecinin ölümüne kadar basılmamış olan daha önceki 4 senfoni numaralanmamıştır. Şimdi senfonileri kronolojik olarak şöyle sıralanmaktadır: 1. Do minör (“Zlonice’nin Çanları”) 2. Si bemol 3. Mi bemol 4. Re minör 5. Fa 6. Re 7. Re minör ve 8. Sol. Ulusal Çek tarzında “Slovak Dansları”nı ve “Slovak Rapsodileri”ni yazmıştır ama bunlar diğer eserleri kadar öne çıkmamıştır. Diğer besteleri arasında piyano konçertosu keman konçertosu viyolonsel konçertosu ( Si minörde) 3 konser üvertürü “Armida” ve “Rusalka” da dahil 10 opera mass requem 4 piyano üçlüsü yaylı çalgılar dörtlüsü için 14 eser bir piyano beşlisi piyano şarkıları başka bir çok şarkı ve part-songs vardır.



E

EBERL Anton – (1766-1807) Viyanalı piyanist ve besteci. Mozart’ın öğrencisidir. Hocası yolunda klasizmin devamcısı ve erken romantizmin habercilerinden olmuştur. Eberl özellikle çalgı müziğine ait eserleri ile tanınmıştır. Senfoniler piyano konçertoları sonatlar ve birçok oda müziği eserleri bırakmıştır.
ELGAR Edward (1857 – 1934). İngiliz besteci kendi kendini eğitmiştir. Roman katoliktir ancak (Anglikan katedralleri temelli ) “Üç Koro Festivali”ne daha çok katılmıştır. 1899-1900 arasında “Enigma Varyasyonları” ve “Gerontius’un Rüyası” eserleri ile adını duyurmuştur. “Deniz Resimleri” şarkı döngüsünü de yazmıştır. Daha sonra “Apostles” ve “Krallık” (tamamlanmamış trilogy’nin ilk iki bölümü olarak tanınır) oratoryoları; “Müzik yapımcıları” kantatı; 2 senfoni; senfonik bir çalışma olan “Falstaff”; “Kokain” ve “Güneyde” üvertürleri; orkestrayla “Carillion” resitatifi; yaylılar için “Giriş” ve “Allegro”; keman konçertosu; viyolonsel konçertosu; oda müziği vb. bestelemiştir. Az miktarda olan 1919 sonrası çalışmalarına brass band için “Severn Suite” dahildir. 1904’te şövalye ünvanı 1911’de Yararlılık Rütbesi almıştır; 1924’te Kraliyet müziğinin ustası 1931’de baronet olmuştur. Halk müziği yapmasa da “ulusal” olarak tanımlanan içten bir tarz geliştirmiştir; 5 tane “Debdebe ve Tantana” marşları gibi “popüler” çalışmaları da vardır.
EROICA (– (İtal.) Kahramanca.
ETUDE (Etüt) – (Fran.) Çalışma eksersiz parçası. Tekniği yüksek etüt parçaları başlıbaşına birer müzik parçası sayılırlar.




F

FAGOT – Kamıştan yapılan nefesli çalgı. Onaltıncı yüzyılda doğan bu alet iki birbirine yapışık uzun borudan ve “S” şeklinde bir ağızlıktan oluşur. Orkestrada önemli rol oynar ve nefesli çalgılar için yazılmış oda müziği eserlerinin hemen hepsine girer. Bir oktav daha derin olan “kontra fagot” en derin ve kalın nefesli çalgıdır. Viyana klasikleri fagotu eserlerinde kullanmışlardır. Haydn’ın “Yaratılış” ve “Mevsimler” oratoryolarında Beethoven’in 5 ve 9.uncu senfonilerinde karakteristik bir rol oynar.
FALLA Manuel de (1876-1946). İspanyol besteci piyanist. 1913’te yazdığı operası “Yaşam Kısadır” (La vida breve) ile ün kazanmıştır. Daha sonra “Üç köşeli şapka” ve “Büyücüyü sev” balelerini yazmıştır. Bu eserlerinde ve “İspanya’nın bahçelerindeki geceler” ile “Fantasia Bética” (piyano için) bestelerinde İspanyol halk müziğinden etkilenmiştir. “ysta Peter’in Kukla Gösterisi” adlı kukla operasında ve klavsen konçertosunda İspanyol halk müziğinin etkileri daha az görünmektedir. Sonraki çalışmaları da neokalsik eğilimindedir. Diğer çalışmaları ise şarkılar piyano parçaları ve gitar için bir kaç eserdir. 1938’den itibaren Arjantin’e yerleşmiş ve orada ölmüştür. “Atlantis” operası ölümünden sonra E. Halffter tarafından tamamlanmıştır.
FANFAR – (Fran. Fanfare. İtal. Fanfara) Askeri ve av müziğinde nefesli çalgılarda kullanılan işaret.
FANTASIE (Fantazi) – (İtal. Fantasia) Serbest şekilde yazılmış müzik parçası.
FIEDLER Max –Uzun süre Berlin filarmonik orkestrasının konserlerini yönetmiştir. Bundan sonra Amerika’ya gitmiş Boston senfonik konserlerini yönetmiştir. 1916’dan sonra Essen’de müzik müdürü olmuştur. Bir senfoniden başka oda müziği eserleri liedler ve piyano eserleri bırakmıştır.
FINALE – Bir bestenin (senfoni sonat konçerto v.s. gibi) son kısmının adı.
FINE – (İtal.) Bir müzik parçasının . Alfine – Sondan.
FISCHER Johann Kasper Ferdinand –Barok dönem füg tarzının önemli isimlerinden biridir. 1715’te “Ariadne Musica” adında yayınladığı eserindeki org için 20 prelüd ve füg Fischer’in tanınan bir bestesidir.
FLAGEOLET (Flajole) – En yüksek sesli flüt.
FLAUTO – (İtal.) Flüt.
FLÜGEL – (Alm.) Üç köşeli kuş kanadı biçiminde piyano. Kuyruklu piyano.
FLÜT – Nefesli müzik aleti. Tahta veya madenden olanları ve uzun kısa bir çok şekilleri vardır. Bir borudan ve üzerindeki ses düğmelerinden oluşur. Borunun ucundaki delikten üflenen nefesle çalınır. Flütün tarihi çok eskilere dayanır. Eskiden ordu müziğinde ve gençlik örgütlerinde kullanılırdı. Bugün orkestrada uzun madeni flüt ve tahtadan bir oktav daha yüksek sesli flüt yani pikolo flüt (piccolo flauto) kullanılmaktadır.
FORTE – Kuvvetli.
FRESCOBALDI Girolamo – (1583-1643). İtalyan besteci. Antwerp’te ve daha sonra (1608-28 arası) Roma’da ST. Peters’ta org çalmıştır. St. Peters’ta 30000 kişilik bir seyirci grubunun önünde çaldığı haberi yayılmıştır. Org ve klavsen için toccatalar fügler ricercari vb. yazmıştır. Alman müziği ve başka müziklerden etkilenerek bestelerini yapmıştır. Ayrıca motetler madrigaller vb. de yazmıştır.
FUGATO – Füg kuralları ile yazılmış müzik parçası.
FUGE (Füg) – Çok sesli bir tür müzik parçası. Tema birbirini izleyen belirli seslerden oluşur. Birinci ses temaya önderlik eder ikincisi değişiktir tekrar eden birinci sesten sonra gelen diğer üçüncüsü melodiyi tamamlar.
Fz. – İtalyanca “forzato” (kuvvetli)nin kısaltılmışı.

G

G – sol sesi.
Gabrielli Giovanni (1557-1612). İtalyan besteci amcası Andrea Gabrielli'’in öğrencisi olmuştur. Andrea Gabrielli 1585’te Venedik’te St. Mark’s kilisesinde baş orgçu olarak çalışmıştır. Giovanni Gabrielli’nin eserlerine “Sacred Symphonies” ve ses ve çalgılar için diğer kilise müzikleri çalgılar için müzikler org çalışmaları dahildir. Schütz’ün öğretmenidir.
GERHARD Roberto (1896-1970). İspanyol besteci 1938’den sonra İngiltere’de yaşamıştır Pedrell ve Schoenberg’in öğrencisidir. “The Duenna” operası (Sheridan’dan sonra radyo için) 4 senfoni keman konçertosu mezzo-soprano ve iki vurmalı çalgı için Edward Lear’ın ‘The Akond of Swat’ının düzenlenmesi orkestra olmadan 8 çalgı (akordiyon da dahil) için “Konçerto” eski İspanyol müziklerinin düzenlenmesi çalışmalarına dahildir.
GERSHWIN George (1898-1937). Amerikalı piyanist ve besteci. Bir çok popüler şarkı bestelemiştir özellikle konser çalışmalarına jazz fikirlerini uygulamıştır. “Rhapsody in Blue” (1924) piyano konçertosu “Cuban Overture” “An American in Paris” “Porgy and Bess” operası piyano preludleri çalışmaları arasındadır. R. Goldmark’la çalışmıştır ama daha çok kendi kendini eğitmiştir. Başarısız bir beyin ameliyatı sonucunda ölmüştür.
GIBBONS Orlando (1583-1625). İngiliz besteci orgçu. Babası William kardeşleri Edward Ellis ve Ferdinando oğlu Christopher da müzisyendir. Cambridge King’s Kolejinde koro çocuğu olmuş daha sonra da Chapel Royal ve Westminister Abbey’de org çalmıştır. 40 anthem ve diğer kilise müzikleri “The Silver Swan” gibi madrigaller “In Nomines” ve yaylılar için başka eserler org parçaları çalışmaları arasındadır.
GIORDANI Tommaso (1730-1806). İtalyan besteci Dublin ve Londra’da çalışmıştır. İtalyanca ve İngilizce 50’den fazla opera bestelemiş Sheridan’ın “Eleştiri”si için şarkılar yazmıştır.
GIUILIANI Mauro [Giuseppe Sergio Pantaleo] (1781-1829). İtalyan gitarist ve besteci. 3 gitar konçertosu gitar ile oda müziği çalışmaları gitar veya piyano eşlikli şarkılar vb. bestelemiştir.
GLAZUNOV Alexander [Konstantinovich] (1865-1936). Rus besteci. 8 senfoni ve bir tane de bitmemiş senfoni ki bu ilk defa 1948’de Moskova’da sunulmuştur; piyano (2) keman saxaphon için konçerto; “Karnaval” uvertürü; “Mevsimler”in de dahil olduğu baleler; piyano parçaları; şarkılar bestelemiştir. Rimsky-Korsakov’un öğrencisi olmuştur ve öğretmeninin ulusal yaklaşımından farklı olarak romantik bir fikir geliştirmiştir. St Petersburg Konservatuarının yöneticisi olmuş ama 1928’de buradan ayrılmıştır. Paris’e yerleşmiş ve burada ölmüştür.
GLUCK Christoph Willibald [von] (1714-87). Alman besteci Bavyara’da doğmuştur aslen Bohemyalı olduğu düşünülmektedir. 1745’te Londra’da 1773-9 arasında Paris’te yaşamış sonra Viyana’ya yerleşmiş ve orada ölmüştür. Opera alanında devrimci fikirleri vardır özellikle müziğin dramatik ihtiyaçalara hizmet etmesinin önemini vurgulamıştır ve bunu “dry Recitative” ile göstermiştir ayrıca “Alkestls”i (1767) fikirlerini yansıtan operasıdır. “Orpheus” operası gibi bunun da orjinali İtalyanca’dır ancak daha sonra ikisi de Fransızca’ya çeveilmiştir. Diğer operaları “Iphıgenia in Aulis” “Iphigenia in Tauris” ve “Armida”dır ve hepsi Fransızcadır. 45’ten fazla sahne exeri bestelemiş ayrıca çalgısal parçalar yazmıştır.
GODARD Benjamin Louis Paul (1849-95). Fransız besteci kemancı. “Jocelyn” ve başka 7 opera orkestral çalışmalar 100 kadar şarkı eserleri arasındadır.
GOEHR Alexander - İngiliz (1932 Almanya doğumlu) besteci. R. Hall’ın ve Messiaen’in öğrencisi olmuştur. 1976’da Cambridge’de profesör olmuştur. Küçük orkestra için Senfoni (önceden yanlıış olarak Küçük Senfoni diye adlandırılırdı); keman konçertosu; 3 yaylı çalgılar dörtlüsü “A Little Cantata of Proverbs” (Blake’ın metniyle); “Arden Ölmeli “ operası ve “Naboth’s Vineyard” gibi müzik tiyatrosu çalışmaları eserleri arasındadır. Babası orkestra şefi ve besteci Walter Goehr’dir (1903-60).
GOUNOD Charles [François] (1818-93). Fransız besteci Paris Konservatuarı'n’a Halévy ve diğerlerinin öğrencisi olmuştur burada “Roma ödülü”nü kazanmış ve bu yüzden Roma’da 3 yıl geçirmiştir daha sonra da Paris’te kilise orgçusu olmuştur. Bir ara rahip olmaya çalışmıştır. “Faust” (1857) operasıyla önemli bir başarı kazanmıştır. Aynı zamanda orkestra şefidir Londra ‘da geçirdiği 1870-75 yılları arasında şimdi Royal Choral Society’ olan orkestrayı yönetmiştir. Daha sonra dini müzik yazmıştır örneğin “The Redemption” oratoryosu. Bunların dışında “Romeo ve Juliet” ve 12 başka opera 9 Clavier mass ve başka kilise müzikleri bir çok şarkı 3 senfoni Bach’ın “The Well Tempered” ve “Funeral March of Marionette”nin ilk preludü üzerine “Meditation” eserleri arasındadır.

H

HARMONIUM – 1810’da Fransız Grélé tarafından yapılan ve geliştirilen piyanoya ses ve kullanış bakımından orga benzeyen müzik aleti.
HARPA (yahut ARP) – (Fran. Harpe. Alm. Harfe) Harpanın atası olan on iki telli müzik aleti. Milattan 3500 yıl önceye ait Ur harabelerinin kazısında görüldü.
Karakterini değiştirmeden zamanımıza kadar gelen en eski müzik aleti harpadır. Fakat şekilce değişerek bugünkü çok sesli ve büyük müzik aleti olmuştur. Harpayı geliştirmekte Fransız Sébastienne Erar’ın büyük rolü oldu. Sébastienne Erar alete piyano gibi pedal da ilave etti. Ton değişmelerinde önemli rol oynayan bu pedallar yedi tane olup üçü sol ayak ve dördü sağ ayak içindir. Harpa ses ve şekil bakımından çok zarif görünüşe sahip olduğundan tercihen kadınlar tarafından çalınır. Orkestrada önemli rol oynar.
Gluck’un “Orfeo”sunda Beethoven’in “Promethius” balesinde vardır. Bundan başka Spontini Rossini Boildieu Berlioz en önemli eserlerinde kullanmışlardır.
HARTMANN Johann Peter Emilius – (1805-1900) Danimarkalı besteci. İlk müzik öğrenimini ülkesinde yapmış ayrıca Avrupa’da Spohr ve Marschner’den ders almıştır. 1867’den sonra Gade ve Paulli ile beraber Kopenhag Konsevatuvarını idare etmiştir. İskandinav Milli Romantik Okulunun önderlerindendir. Eserleri arasında “Karga” “Korsanlar” “Küçük Christine” (Andersen’den) gelir. Ayrıca baleler senfoniler uvertürler oda müziği eserleri “lied”ler ve piyano eserleri bestelemiştir.
HASSE Johann Adolf – (1699-1783) Begedorf’da doğmuştur. Lübeckli müzikçi bir aileden gelmiştir. Venedik’te ölmüştür. Galan tarzında İtalyan rokoko operasının önemli isimlerindendir. Kısa bir zaman Hamburg Operasında tenor olarak çalışmış ayrıca Napoli’ye giderek Porpora ve A. Scarlatti’den ders almıştır. 1723’te “Tigrane” adlı operasıyla besteci olarak tanınmıştır. 1727’de Venedik’te bir müzik okulununyönetimini almış 1731'de karısı ile beraber Dresden operasına orkestra şefi olarak girmiştir. 1757’ye kadar orada kalmış hayatının sonlarını Viyana ve İtalya’da geçirmiştir. 65 opera 14 Intermezzi 12 oratoryo ayrıca kilise eserleri oda ve piyano müziği konçertolar orkestra parçaları bestelemiştir.
HASSE Karl – (doğ.1883) Saksonya’da Dohnau’da doğmuş Leipzig’de Thomas kilisesinde çalışmış orada Kiehl Nikisch ve Ruckhardt ile arkadaş olmuş Straube ve Reger’den müzik Kretzschmar ve Riemann’dan müzik bilimi öğrenimi görmüştür. Ayrıca Heidelberg’de organistlik 1909’da Chemintz’de kantorluk Osnabrück ve 1919’da Thübingen Üniversitelerinde müzik direktörlüğü yapmış 1935’de Kolonya’da Ren Yüksek Müzik Okulu’na direktör olmuştur. Eserleri: “Prens Öjen İçin Senfonik Varyasyonlar” “Kurlan Uvertürü” “Prelüd ve Pasakaglia” ”Süit” op. 37 solo keman ve orkestra için konçerto parçası birçok koro eserleri oda müziği eserleri yaylı kuartetleri triolar kentetler org eserleri piyano parçaları “lied”ler ve ayrıca “Max Reger” ve “Alman Müzik Hayatından” adlı kitapları vardır.
HAYDN Michael –Joseph Haydn’ın beş yaş küçük kardeşi. Viyana’da Stephan kilisesinde şarkıcılık yapmış Grosswardein’da orkestra şefliği yapmıştır. 1762’den sonra Salzburg’da orkestra şefi ve orgçu olarak çalışmış ve orada ölmüştür. Duaları erkek sesi için çok sesli koro parçaları ve senfonileri vardır.
HERMANN Hugo – 1896’da Ravensburg’da doğmuştur. Berlin ve Stuttgart Yüksek Müzik Okullarında öğrenim görmüştür. Reutlingen’de koro şefliği yapmıştır. Hermann bir çok koro parçaları bir okul operası bir oda senfonisi klarnet için “Toccata Gotica” bir cembalo ve bir keman konçertosu flüt parçaları ve “lied”ler bestelemiştir.
HINDEMITH Paul – 1895 HANAU doğumludur.1906 da ilk müzik eğitimine başlamış 1912 de Arnold Mendhelssohn’la kompozisyon çalışmıştır. Hitler iktidarı ile birlikte Hindemith için zor günler başlamış 1934 yılında İsviçre’de yaptığı bir konuşma üzerine Nasyonal Sosyalistler tarafından yoğun eleştirilere hedef olmuştur.
1935 yılında çalıştığı Yüksekokuldan süresiz izinle ayrılmıştır. Hindemith’in o sıralarda henüz tamamladığı 1. Piyano sonatının yanına ülkesinden ayrılmak zorunda oluşunun kendisine verdiği acıyı yansıtan şu notu düştüğünü görüyoruz: “ Friedrich Hölderling’in ‘Der Main’ adlı şiiri bu sonatların bestelenmesinde ilham kaynağım olmuştur.” Bu şiirin bestecinin o sıralarda çektiği ızdırabı yansıttığı söylenmektedir. Bu çalkantılı dönem içersinde Hindemith’e Furtwaengler aracılıyla Türk hükümetinden bir öneri gelmiştir. Bu teklif Türk müzik hayatının Avrupa düzeyine getirilmesinde Hindemith‘in katkı yapması şeklindedir. Çünkü o tarihlerde Türkiye Cumhuriyeti’nde bir batılılaşma anlayışı ve pek çok kurumun bulunduğu noktadan daha ileriye götürülme çabaları yoğunlaşmıştır. Paul Hindemith bu anlayış içinde yapılan bu öneriyi memnuniyetle kabul etmiş ve 1935 Nisan’ından Mayıs 1935 ortalarına dek Türkiye’de bulunarak çalışma yürütmüştür. İstanbul Ankara ve İzmir’e giderek bölgesel müzikleri incelemiş Türk müzik adamlarıyla konserler vermiş ve Almanya’ya döndükten sonra da Türk Müzik Yaşamının Kalkınması Üzerine Öneriler başlıklı kitabı yayınlamıştır.
Bu kitabın ilk çoğaltımının Berlin –Steglitz’deki bir matbaada mumlu kağıda yazılıp yapılmış olması ve mavi bir kapakla basılmış olması yüzünden adı Mavi Kitap olarak da anılmaktadır. Türkiye Milli Eğitim Bakanlığı’na sunulmuştur. Bu Mavi Kitap‘ta Hindemith belirgin bir şekilde Avrupa müzik kültüründen yola çıkarak Türkiye için çok önemli uyarı ve önerilerde bulunmuştur. Türkiye’de müzik eğitimin esaslarının Geleneksel Türk Halk Müziğine dayanması ve Türk Halk Müziğinin özgünlüklerinin ele alındığı bir çalışmanın yapılması ve bunun bir kitap olarak yayınlanması gerektiğini ileri sürmüştür. Bunun yapılmaması durumunda sağlıklı bir müzik eğitimi gerçekleşemeyeceğini ve zorunlu olduğunu söylemiştir.
Türkiye’de müziğin büyümesi için yaygınlaşmasını önerdiği batı müziği orkestra çalgılarından ihtiyaç duyulanları ve Türkiye‘de bulunmayanları Almanya’da kendisi satın almış ve Alman müzik adamları ile diğer sanat insanlarını Türkiye’ye yönlendirmiştir. Hindemith‘in Türkiye‘ye davet ederek gelmelerini sağladığı sanat adamları şunlardır : Carl Ebert Dr. Praetorius Eduard Zuckmayer Markowitz Licco Ammar. Bunun yanısıra Ankara Devlet Konservatuvarının kuruluşunu sağlamış o dönemde Türk Müzik hayatı için çok önemli olan Müzik Öğretmeni Okulununun ( Musik-i Muallim Mektebi‘nin) kurularak mükemmelleşmesi doğrultusunda öneri ve katkılar gerçekleştirmiştir.
Ankara’daki Devlet Konservatuvarının Müzik Bölümü de Hindemith tarafından kurulmuştur. Bu konservatuvar Ankara Cebeci semtindeki Müzik Öğretmeni Okulunun sahası içinde 1937 yılında ve kısmen Hindemith’in önerileri doğrultusunda yapılandırılmıştır. O zamanlar bu okulun ek binaları Hindemith’in direktifleri yönünde inşa edildiğinden ve Paul Hindemith’in bu inşaata önem vererek sürekli denetlemesi gerekçesiyle çalışanlar ek binalara esprili bir biçimde Hindemith Katedrali adını takmışlardı.
Bununla beraber Hindemith‘in önerisiyle Türkiye‘ye çağırılan yukarıdaki isimler de Türk Müzik ve Sahne Sanatlarına büyük katkılar sağlamış Türkiye‘nin Müzikte ve Sahne Sanatlarında başarmak istediği devrimsel değişimi üstlenerek sorumluluk ve ciddiyetle bu yönde çalışmışlardır. Bu sanat adamlarının bir bölümü bu ülkenin Devlet Konservatuvarının ve ilk Müzik Öğretmeni Okulunun kurulmasını bir kısmı Devlet Tiyatrosunun ve Opera Balesinin kurulmasını bir kısmı ise Devlet Orkestrasının yapılanmasını sağlayarak örgütlemişlerdir. Çoğu kendi içinde iletişim halinde çalışan bu isimlerin kuruluşunu sağladıkları bu kurumlara yansıttıkları ekoller bugün hala etkisini hissettirmektedir.
Hindemith 1936 yılı Mart-Mayıs 1937 de Şubat-Ekim ve Kasım aylarında daha önceki önerilerini denetlemek sonuçlarını gözlemlemek üzere Türkiye’ye tekrar gelmiştir. 1936 daki Almanya’ya dönüşünde karşılaştığı yoğun baskılar onun için zor olmuş 1938 de belli etmeksizin hazırlanarak İsviçre’ye göçmen olarak gitmiş oradan da Amerika’ya geçmiştir. 1946 da Amerikan vatandaşlığını elde etmiş bu süreçten sonra özgürce çeşitli seyahatlere çıkma olanağı bulmuş konserler vermek üzere geldiği İsviçre‘de hastalanmış ancak eşinin önerisiyle hastalığının 10 gün sonrasında geri döndüğü Frankfurt’da 28 Aralık 1963 yılında Marienkrankenhaus hastanesinde ölmüştür.
HOFFMANN Ernst Theodor Amadeus – (doğ. 1776) Königsberg’de doğmuştur. Besteci ve aynı zamanda şairdir. İlk müzik derslerini doğduğu şehirde orgçu Pabielski’nin yanında yapmış Berlin’de hukuk öğrenimi sırasında Reichardt’la beraber müzik çalışmıştır. 1808-1813 yılları arasında tiyatro besteciliği ve orkestra şefliği yapmış bu arada bir senfoni piyano sonatları oda eserleri ve dini parçalar bestelemiştir. Ayrıca sahne eserleri de yazmıştır: “Maske” “Mizah” “Neşeli Müzikçiler” “Sonsuz Hayat Suyu” “Aurora” “Aul”. 1813-1814 yılları arasında ise Fouqué’nin bir teksti üzerine “Undine” operasını yazmıştır.

I
IMPROMPTU (Empromptu) – (Lat. Impromptu) Klasik tarzda yazılmış serbest şekilli fantazi parçası. 1820’den sonra piyano müziğinde de kullanılmaya başlanmıştır.
IMPROVISATION (Emprovizasyon) – Doğaçlama. Notasız yazılı bir parçaya benzemeden müzik kurallarına uygun bir şekilde herhangi bir müzik çalsıyla seslendirmeye denir. Organistler sanatlarını yaptıkları emprovizasyonlarla gösterirlerdi. Büyük Bach’ın oğlu organist Emmanuel Bach “Serbest Fantazi” adlı bir makalesinde: “Zamanımızın org edebiyatının en önemli sanatının emprovizasyon olduğuna eminim” diyor.

J
JANNEQUIN Clement – (1485-1560) Paris’te ve Bordeaux’da yaşadı. Lorrain kardinalinin ve Duc de Guise’in hizmetinde bulundu. 395 adet “chanson”u ile programlı “chanson”un önemli isimlerinden biri olduğu görülür. Marignano savaşına katılmış savaşa ait “chanson”lar yazmıştır. “La Guerre – Savaş” “La Bataille de Renty – Renty Savaşı” “Le Prise de Boulogne – Bolonya’nın Zaptı” gibi. Ayrıca sokak hayatına ve doğaya ait şarkılar da yazmıştır. “Kuşların Şarkısı” “Kırlangıç” gibi.
JAQUES – DALCROZE Emile – (doğ. 1865) Viyana’da doğmuştur. Aslen Fransız İsviçre’sindendir. Viyana’da Fuchs ve Bruckner’in ve Paris’te Delibes’in öğrencisi olmuştur. 1910’da ritmik jimnastik metodunu yayımlamış ve Dresdende Hellerau Enstitüsünde uygulamaya sunmuştur. Daleroze besteci olarak da operalar koro parçaları “lied”ler orkestra ve oda müziği eserleri yazmıştır. Ritmik metodunu aydınlatan kitapları vardır.
K
KADANS – (Lat. Cadere – düşmek) Solo müzik aleti için yazılmış büyük eserlerin örneğin konçertoların bir cümlesi sona ererken çalınan veya çalınması için bir solist tarafından bestelenen parça. Kadans bazen eseri yazan tarafından bestelenir. Örneğin Beethoven piyano konçertoları için kadanslar yazmıştır.
KAMERA (Camera) – (İtal.) Odo. Alla camera (Ala kamera) – Oda müziği tarzında (Oda müziği için).
KANTO (Canto) – (İtal.) Şarkı.
KANON – Çok sesli bir tür müzik parçası. İki üç veya daha çok seslerin aynı melodiyle birbiri arkasından aynı zamanda çalınması veya söylenmesi.
KANTAT – (İtal. Cantata) Tek sesle yahut koro ile sunulan ses partisinin genellikle aletlerin eşliğiyle söylenmesi.
KANTOR – (Lat.) Kilise şarkıcısı. Kilisenin doğuşundan beri dini ilahi ve şarkıları söyleyen özel olarak yetiştirilmiş şarkıcılara denir.
KAPELLMEISTER – (Alm.) Orkestra şefi.
KEISER Reinhardt – (1674-1739) Alman barokunun önemli opera bestecisidir. Leipzig Thomas Okulu’nda okumuş 1683’te Hamburg’a gitmiştir. Orada “Basilius” adlı eseri ilgi görmüştür. “Adonis” “Pomona” “Claudius” “La Forza di Virtu” “Masannielleso” “Octavia” “Almira” gibi operaları bu başarıyı devam ettirmişlerdir. 1723 – 1728 yılları arasında Kopenhag Saray Orkestrası şefliği yapmış hayatının son yıllarını Hamburg’da geçirmiştir. Keiser 120 opera kantat oratoryo ve pasyon bestelemiştir.
KIEL Friedrich – (1821-1885) Vestefalyalı müzikçi. Prens Witgenstein’in şapelinde bulunmuş öğrenimini Berlin’de Dehn yanında tamamlamıştır. Stern Konservatuvarına öğretmen olmuş 1870’de yüksek müzik okuluna öğretmen olarak tayin edilmiştir. Kiel Sanat Akademisi üyesidir. Asıl uamanlığı oda ve koro müziği üzerindedir. Op. 16 51 keman op. 12 viyolonsel sonatları op. 24 33 34 65 piyano trioları op. 43 44 50 piyano kuartetleri op. 75 76 piyano kentetleri özellikle tanınmıştır. Koro eserleri “İsa” oratoryosu “Missa Solemnis” 2 “Requiem” “Stabat Mater” eserleri arasındadır.
KLARINET – Tahtadan bir borudan ve ağızlıktan oluşan nefesli müzik aleti. İlk defa 1690 sıralarında Nürnberg’li müzik aletleri ustası Charistoph Denner tarafından yapılmıştır. Önce iki ses düğmesinden oluşan klarnet sonraları Onsekizinci Yüzyılda on sekiz delik ve on üç düğmeye kadar gelişmiştir. Daha kalın seslisi basklarnettir. Klarnet önce Onsekizinci Yüzyılda Güney Almanya ve Paris operaları orkestralarında kullanılmıştır. Stamitz 1755’te yazdığı senfonide kullandı. Mozart 1764’ten sonra bu alet için çok güzel solo eserler yazmıştı.
KLAVIER – (Alm.) Piyano.
KLEIN Bernhard – (1793-1832) Cherubini okulundan Alman besteci Kolonya’da doğmuş ve orada bir süre kilise orkestrası şefliği yapmıştır. 1818’de Berlin’e gelmiş 1820’de Kilise Müziği Enstitüsüne kompozisyon öğretmeni olmuştur. Kilise müziği eserleri özellikle oratoryoları ile tanınmıştır. En bilinenleri : “Hiob” “Jephta” “Davit” isimlileridir.
KLEMETTİ Heikki – Finlandiyalı besteci ve orkestra şefi. Helsinki ve Berlin’de öğrenim görmüştür. Suomen Launu adlı koro birliğinin yöneticiliğini yapmış 5 büyük dua ve birçok kilise müziği eserleri bestelemiştir. Klemetti ayrıca bir “Koro Şarkıları Öğretim Kitabı” yayımlamıştır.
KLINGLER Karl – (doğ. 1879) Keman tarihinin önemli isimlerinden biridir. Salzburg’da doğmuştur. 1903’te Berlin Yüksek Müzik Okulunda öğretmen olmuştur. 1905 yılına kadar öğretmeni Joachim’in kuartetinde viyola çalmış bu tarihten sonra kendi adını taşıyan kuartetini kurmuştur.
KNEIP Gustav – (doğ. 1905) Zamanımızın tanınmış bestecilerinden biridir. Kolonya Konservatuvarının öğrencisidir. Burada Abendroth Unger yanında yetişmiş Alman radyolarında tonmeisterlik ve Kolonya’da halk müziği üzerine uzmanlık yapmıştır. “Heiodor” “İsa’nın Çocuğu” “Dünya Seyahati” adlı operalar kantatlar oratoryolar ve “lied”ler yazmıştır.
KODALY Zoltan – (1882-1947) Macar bestecisi. H. Kössler’in öğrencisidir. Müzik bilimcisi ve folklorist olarak tanınmıştır. Uzun süre Budapeşte Üniversitesi yöneticiliğini yapmıştır. Birçok koro eserleri vardır: “Macarpslam” orkestra eserleri “Hary Janos’a Müzik” pek çok halk şarkıları çalışmaları oda müziği eserleri (Yaylı triosu yaylı kuartetleri ve cello sonatları) ve Macarca birkaç operası vardır. Kodaly yine vatandaşı Bartok ile zamanımızın önemli bir folkloristiydi. Özellikle kendi halkının ve Balkan ülkelerinin halk müziği üzerinde yaptığı araştırma ve çözümlemelerle tanınmıştır.
KOMPOZİTÖR – Besteci.
KONÇERTO – Çeşitli bölümleri olan ve orkestra ya da solo için yazılmış eser biçimi. Kliseden doğma bir biçimdir. Orkestra eşliğinde solo sunumla bugünkü şeklini almıştır. Vivaldi ve Bach bu şekle esas karakterini vermişler sonradan yetişen büyük besteciler çeşitli aletler için konçertolar bestelemişlerdir. Orkestra solist (ler) söyleşisi anlamına gelir.
KONSERVATUVAR – Müzik öğretimi için kullanılan büyük okullar. İlk konservatuvar İtalya’da Napoli’de kurulan S. Maria di Loreto’dur. Sonra Almanya’da da böyle bir okula ihtiyaç duyulmuş ve 1775’te Württemberg’de ilk konservatuvar kurulmuştur. Fransa’da ilk olarak 1795’te Paris’te kurulmuştur. Sonra bu okullar bir çok şubeye ayrılmış şan ve bazı müzik aletleri için özel konservatuvarlar kurulmuştur. Dünyanın en büyük konservatuvarları ve açılış tarihleri şunlardır: Londra’da “Royal Academy of Music” (1823) “Bruxelles Şehir Konservatuvarı” (1830) İspanya’da “Maria Christina Konservatuvarı” (1830) Macaristan’da “Milli Konservatuvar” (1834) İsviçre’de “Genfer Konservatuvarı” (1836) Amerika’da “New England Konservatuvarı” (1953) ve “Musical College in Chicago” (1867).
KONTRPUVAN –Birden daha çok sesi birbiriyle örüp bir müzik parçası yapmak.
KONZERTMEISTER (Konsermayster) – (Alm.) Orkestrada birinci kemanı çalan sanatçı.
KORO – Çoksesli bir müzik parçasının bir grup tarafından hep bir ağızdan söylenmesi. Başlıbaşına çocuk kadın ve erkeklerden oluşur ve bazen de karışıktır.
KÖSSLER Hans – (1853-1926) Rheinberger’in okulundan besteci ve teori öğretmeni. Dresden ve Kolonya’da ve ayrıca Budapeşte Müzik Akademisinde kompozisyon öğretmenliği yapmıştır. (İlki 1883-1908 sonra 1920-1925) yılları arasında). Eserleri Brahms’ınkilere büyük bir yakınlık gösterir. Kössler 2 senfoni senfonik varyasyonlar “Güzelliğe Himn” “Silvester Çanları” adlı koro eserleri yaylı kuarteti ve kentetleri “lied”ler ve bir opera bırakmıştır.
KREUTZER Konradin – (1780-1849) Albrechtberger’in okulundan besteci. Stuttgart Donaueschingen. Kolonya ve Viyana şehirlerinde uzun süre orkestra şefliklerinde bulunmuştur. Viyana’da bulunduğu tarihlerde Beethoven’ın arkadaşı olmuştur. Onun 9.uncu senfonisinin provalarında bulunmuş bazen idare etmiştir. Yine Beethoven için şair Grillparzer’in “Melusine” adlı eserini müzikleştirmiştir. Kreutzer’in en tanınmış kompozisyonları Ludwig Uhland’ın şiirleri üzerine bestelediği “lied”leridir. Dünyaca tanınmış eseri “Nachtlager von Granada” adlı operasıdır.
KREUTZER Rudolphe – (1766-1831) Aslen Alman kanından büyük Fransız kemancısı. Johann Stamitz’in öğrencisidir. 1783’ten sonra Paris’te birçok değişik müzik aaaalerinde bulunmuştur. 1795’te konservatuvara profesör 1801’de orkestra şefi 1817’den sonra büyük operada orkestra şefliği ayrıca Napoléon’un 1815’ten sonra da Onsekizinci Louis’in oda müzikçiliğini yapmıştır. Kreutzer’in adı bugün Ludwig von Beethoven’ın kendisine ithaf ettiği op. 47 kendi ismini taşıyan keman ve piyano sonatı sayesinde yaşamaktadır. Kreutzer’in kırk iki kadar etüdü keman öğretiminde yararlıdır.
KRIEGER Adam – (1634-1666) Tanınmış Alman “lied” bestecilerindendir. Halle’de S. Scheidt yanında öğrenim görmüştür. Leipzig’de Nicolai kilisesinde iki yıl kadar orgçuluk yapmış ayrıca Dresden prenslik orkestrası şefi olmuştur. Krieger Alman “lied”inin tanınmış isimlerindendir.
KRIEGER Johann – (1651-1735) J. Philipp Krieger’in kardeşi ve öğrencisidir. Greiz ve Eisenberg’de saray orkestraları şefliği yapmış 1681’den sonra Zittau şehrine müzik direktörü olmuştur. Org ve piyano için parçalar ve süitler bırakmıştır.
KRIEGER Johann Philipp – (1649-1725) Nuremberg’de doğmuştur. Alman barok devri operasının tanınmış isimlerinden biridir. İlk öğrenimini Kopenhag’da ayrıca Venedik’te Rosenmüller ve Roma’da Pasquini yanında yapmıştır. Bayreuth Halle (1677) ve Weissenfels (1680)’de orkestra şefliklerinde bulunmuştur. Org orkestra ve kilise eserleri ve elli kadar da opera yazmıştır.
L
LA – Kullandığımız gamın altıncı sesinin adı.
LALO Eduard – (1823-1892) Lille’de doğmuş Fransız besteci. Aslen İspanyol bir aileden gelmedir. Paris Konservatuvarında Habeneck yanında öğrenim görmüştür. “Le Roy d’Ys” adlı operası ve “Namouna” adlı balesi ile başarı kazanmıştır. Keman ve orkestra için ulusal özellikleri olan bazı eserler yazmıştır; “Norveç Fanaaaisi” “Rus Konçertosu”. Bunların arasında en tanınmışı yine keman ve orkestra için yazılmış olan “Symphonie Espagnole” adlı eseridir.
LÄNDLER – Güney Almanya’da Alp memleketlerinde oynanan kıvrak halk dansı. Ländler valsin babası sayılır. Schubert bu türde çok güzel müzik parçaları yazmıştır.
LASSO Orlando di (Roland de Lassus) – (1532-1594) Belçika’da Mons kasabasında doğmuş besteci. Müzik sanatına koro çocuğu olarak başladı. On üç yaşındayken İmparatorluk Generali Ferdinand Ganzoga’nın himayesine girdi. Bundan sonra birçok seyahatler yaptı. Bu arada özellikle İtalya’ya giderek Milano Napoli ve Roma’da uzun süre kaldı. Bu şehirde 1553 yılına kadar orkestra şefliği yaptı. İki yıl sonra tekrar ülkesine döndü. 1556 yılına kadar Anvers’te kaldı. Lasso son olarak 1560 yılında Münih’e gelmiş ölümüne kadar orada saray şapelini idare etmiştir. Lasso’nun en çok başarılı olduğu branş kilise müziğidir. 1584 yılında basılan “Buss” psalmları 516 adet metot içeren “Magnum Opus Musicum” adlı albümü bu yolda en tanınmış eserleridir. Lasso aynı zamanda devrinin sanat müziğine ait eserler vermiş bu yolda “willanel”ler “chanson”lar “madrigal” ve “lied”ler bırakmıştır. Bunların geneli dört veya beş ses için yazılmıştır.
LEGRENZI Giovanni – (1626-1690) Kuzey İtalya’nın operada tanınmış bestecilerinden 1685 yılında Venedik’te San Marco kilisesi şapelini idare etmiş ayrıca aynı şehir konservatuvarında yönetici olmuştur. Legrenzi ilk opera yazarlarından biridir. 17 sahne eseri oratoryoları ve kantatları vardır. Çalgısal müzik eseri olarak kilise ve oda sonatları bırakmıştır ki bu türlü eserler ayrıca Corelli tarafından geliştirilmiştir. İtalyan bestecisinin bir temi üzerine org için bir füg bestelemiştir.
LEITMOTIV – (Alm.) İlk defa Hans von Wolzogen tarafından kullanılan müzikli dramlara ait bir tür kompozisyon tekniği. Richard Wagner bunu etkili kullanmıştır. Kendisi buna “melodik an” veya “temel tema” adını vermiştir. Eserde sık sık geçer ve dinleyiciye belirli bir aaai olayı veya kişiyi hatırlatır.
Leitmov romantik müzikte özellikle programlı müzikte senfoni ve senfonik şiirlerde kullanılmıştır. Berlioz Çaykovski Liszt’in ve Richard Strauss’un bu tür eserlerinde özellikle göze çarpar.
LIBRETTO – (İtal.) Opera metni opera kitabı. Eskiden bu gibi eserler başlıca şair ve yazarlar tarafından yazılırdı. Fransa’da; Quinault İtalya’da; Zeno ve :-):-):-):-)stasio en ünlü metin yazarlarıydı. Sonraları büyük yazarların piyes ve romanları da opera metni olarak düzenlenip bestelendi. Richard Wagner operalarının müziğini ve metnini kendisi yazmıştır.
LIED – Hem müziği hem şiiri lirik olan bir tür şarkı. Özel tarzlarda yazılmış olanları olduğu gibi marş dans ve halk liedleri vardır. İlk lied şekilleri Almanya’nın gezginci şarkıcıları olan Minnesänger ve Meistersingerler tarafından söylenirdi. Ondördüncü Yüzyıldan itibaren lied bazı müzik aletlerinin eşliğiyle çalınıp söylenmeye başlandı. O zaman en önemli lied bestecileri; Hofhaimer; Dietrich Senfi ve Hassler’dir. Onaltıncı Yüzyıldan itibaren lied İtalyan kanzonettalarının ve madrigallerinin etkisinde kaldı. Onyedinci Yüzyıldan itibaren Heinrich Albert Dedekind Harsdöffer Vötter ile tekrar değerlendi. 1753’te Berlin Okulunun etkisiyle yeni bir şekli Prusya lied’i meydana çıktı. Sonra gelen bestekarlar özel olarak birçok liedler bestelediler. Bunların başında Beethoven gelir. Sonraları Schubert Schumann Liszt Wagner Brahms Hugo Wolf Richard Strauss bu türde önemli eserler bestelediler.
LISZT Franz (von) - (1811-1886) Macaristan’da Raiding şehrinde aslen Alman olan bir aileden doğan piyanist besteci. Müzik öğretimine çok küçük yaşta başlamıştır. Ayrıca Czerny Salieri Paer ve A. Reicha yanında çalışmıştır. Bir çok Avrupa şehirinde piyano virtüözü olarak konserler vermiştir. Bu arada İstanbul’a da gelmiş Dolmabahçe sarayında konser vermiş padişah tarafından bir nişan almıştır. Yine bu seyahatlerin birinde Kontes Marie d’Agoult ile evlenmiş bu birleşmeden sonradan Richard Wagner’in karısı olacak kızı Cosima doğmuştur. 1848’den sonra Weimar’a gelen Liszt orada yerleşmiştir Bu arada Richard Wagner ile tanışmış genç besteciyi her bakımdan desteklemiştir. Liszt 1850 yılında Wagner’in ünlü operası “Logengrin”in ilk temsilinde orkestrayı idare etmiştir. Bir yandan birçok eserler yazarken diğer taraftan yetenekli sanatçıları tanıtmaya ve korumaya çalışmıştır. “Yeni Alman Okulu”nu kurmaya karar veren genç müzikçileri teşvik ediyordu. Bu okula dahil bestecilerin başında Hans von Bülow Peter Cornelius A. Ritter Bronsart Draesecke geliyordu. 1858’de idare ettiği Peter Cornelius’un “Barbier von Bagdad” adlı operasının başarısızlığa uğraması üzerine Roma’ya gitmiş uzun süre dini bir çevre içinde yaşadıktan sonra 1869 yılında Weimar’a dönmüştür. Bundan sonra tekrar öğretmenliğe devam etmiştir. Liszt Bayreuth’daki Wagner festivali sırasında ölmüştür.
Liszt’in hemen her çeşit piyano kompozisyonları vardır. Beethoven’ın senfonileri ve Berlioz’un fantastique senfonisi üzerine çalışmaları 19 Macar Rapsodisi ve “Mi Bemol Majör” ve “La Majör” konçertoları ve “Si Minör” piyano sonatı bunların başında gelir. Bunların yanında senfonik şiirleri de vardır: “Dağda duyulanlar” “Tasso” “Prelüdler” “Orpheus” “Prometheus” “Mazeppa” “Bayram Sesleri” “Hamlet” “Hunların Savaşı” “İdeal” “Beşikten Mezara Kadar”. Büyük üstadın ayrıca “Bir Faust Senfonisi” ve “Dante” adlı iki orkestra eseri daha vardır.
“Graner Bayram Duası” “Macar Taç Giyme Duası” “Christus” ve “Azize Elisabeth’in Efsanesi” oratoryolarından başka bu yolda dini şarkılar ve 60 kadar “lied” bırakmıştır. Kitaplarının hemen hepsi Fransızca yazılmış olup başlıcaları şunlardır: “Richard Wagner’in Lohengrin ve Tannhaeuser Operaları” “Uçan Hollandalı” “Frédéric Chopin” “Berlioz ve Harold Senfonisi” “R. Schumann” “Çingeneler ve Macaristan’daki Müzikleri”.
LÜBECK Vincent – (1654-1740) Zamanının pek tanınmış org virtuozlarındandır. Önceleri Stade’de sonraları Hamburg’da Nicolai kilisesinde çalmıştır. Org için prelüdler ve fügler bırakmıştır.
LULLY (Lulli) Jean Baptiste – (doğ. 1632) Fransız opera bestecisi. İlk operanın yazıldığı şehir olan Floransa’da doğmuştur. 1646’da Duc de Guise tarafından ahçı yamağı olarak Paris’e götürülmüştür. Orada orgçu Métru Roberday ve Gigault’dan keman piyano ve kompozisyon dersleri almıştır. Ayrıca “24 Violons du Roi – Kralın 24 Kemanı” adlı orkestraya kemancı olarak girmiş 1652’de aynı orkestranın şefi olmuştur. Besteciliğe saray balesine eserler yazarak başlamıştır. Bu sıralarda özellikle Moliére ile işbirliği yapmıştır. Bu tarihten itibaren yazdığı operalarla başarı elde etmiştir. Bu eserlerde trajedi kuralları özellikle deklamasyon üzerinde durmuştur. Ayrıca resitatifleri dekorları ve sahne realizmi ile operada büyük yenilikler yapmıştır. Operalarının metinleri zamanının ünlü şairi Philipp Quinault tarafından yazılmakta idi. Lully’nin başlıca eserleri şunlardır: “Bacchus ve Amour’un Bayramları” (1672) “Cadmus ve Hermione” (1673) “Alceste” (1674) “Thésée” (1675) “Atys” (1676) “Pérsée” (1682) “Phaéton” (1683) “Amadis de Gaul” (1684) “Armide” (1686). Lully operalarının içerdiği yeni elemanların başında danslar ve özellikle çok kuvvetli olan dans sahneleri uvertürler ve uvertür süitleri gelir.
LURE – Çok eskiden kullanılan bir tür nefesli saz.
LYRA – Eski Yunanların kullandığı kitharis şeklinde bir tür mızraplı saz. Lyra bugün kullanılmakta olan yaylı sazların atalarından biridir.
LYRA Justus Wilhelm – (1822-1882) Osnabrück’de doğmuştur. Bir çok şarkı bestelemiştir.

M
MACHAUT Guillaume de – (1300-1377) Ortaçağ sonlarının Avrupa’lı şair ve müzikçisi. Özellikle “Ars Nova” sanatının ilk bestecilerindendir. Johanns von Luxemburg Johanns von der Nomandie ve Fransa Kralı Beşinci Charles’ın saraylarında yaşamıştır. Machaut kilise müziği eserleri bırakmıştır.
MACKENZIE Alexandre Sir – (1847-1935) Mac Faren’in okulundan İngiliz besteci. 1888-1924 yılları arasında Royal Academy of Music’i ve uzun yıllar Filarmoni Topluluğu’nu yönetmiştir. “Rose of Sharon” (1884) oratoryosu tanınmış eserlerinden biridir. Mackenzie ayrıca koro piyano ve org eserleri “lied” ve operalar bırakmıştır.
MADRIGAL – Pastoral şekilde bir tür şiir şekli.
MAHLER Gustav – (1860-1911) Öğrenimini Viyana’da yapmış besteci. Ayrıca besteci ve orkestra şefi olarak Kassel Prag Leipzig Budapeşte Hamburg Viyana (1897-1907 yılları arasında saray operası direktörü olarak) ve New York’ta (1909’dan sonra Metropolitan operası orkestrası şefi olarak) yaşamıştır. Mahler 9 senfoni (10.uncu bitmemiş) “Das Lied von der Erde” adlı bir orkestra ve koro eseri ve birçok “lied”ler yazmıştır. Viyana Filarmonik Orkestrası’nın şefliğini yapmıştır.
MANDOLİN – Tahtadan lavta şekilli mızraplı çalgı.
MARAIS Martin – (1656-1728) Fransa doğumlu gamba virtuozu. Lully’den kompozisyon dersleri almıştır. 1685’ten 1727 yılına kadar Ondördüncü Louis’nin sarayında kalmıştır. Gamba için “piéce”ler ve trio sonatları bırakmıştır.
MARŞ – (İtal. Marcia. Fran. Marche) Marş eski asker şarkıları ve trampetlerinin ahenkli ölçülü müziğinden doğmuştur. Fransız besteci Lully yetkin marşlar yazmıştır. Marşların; geçit marşı hücum marşı bayram marşı gibi çeşitleri vardır.
MAZAS Jaques Féréol – (1782-1849) Fransız keman virtuozu ve pedagogu. Baillot’nun okulundandır. Bazı keman düetleri ve op. 60 etüdü eserleri arasındadır.
MAZURKA – Polonyalıların bir tür ulusal dansı.
MELODRAMA – Müzik eşliğinde oynanan dram. Tarihi eski Yunanlara kadar dayanır.
MELOGRAPH (Melograf) – Nota yazma makinesi. İlk defa Onsekizinci Yüzyılda M. von Creed ve J. F. Unger tarafından yapılmıştır. Tuşları piyano gibi olup bütün sesleri yazabilir. 1906’da Kromar 1913’te Koppensteiner tarafından en iyi ve kullanışlı şekli yapılmıştır.
MENDELSSOHN Arnold – (1855-1933) Genç romantik Alman müziğinin tanınmış kişiliklerinden biridir. Berlin’de Kiel ve Grell yanında öğrenim görmüş 1919’da Berlin Güzel Sanatlar Akademisi üyeliğine seçilmiştir. 3 senfoni oda müziği eserleri bırakmıştır.
MENDELSSOHN – BARTHOLDY Félix – (1803-1847) Besteci ve orkestra şefi. Hamburg’da doğmuş ilk konserini dokuz yaşındayken vermiştir. On yaşında bestelediği bir psalm’ını Berlin’de Singakademi’de çaldırmıştır. İlk öğretmenleri Zelter ve H. Berger’dir. Shakespeare’in “Bir Yaz Gecesi Rüyası” adlı eserinin müziğini yapmıştır. Eser 1826 yılında yazıldı. Tamamlandıktan bir yıl sonra ilk defa çalındı. İngiltere’de piyanist ve orkestra şefi olarak konserler verdi ve özellikle kendi eserlerini idare etti. 1834’de Düsseldorf şehir müziği direktörü ve ertesi yıl Leipzig Gewandhaus konserleri şefi oldu. Burada Robert Schumann ve Félicién David ile 1843 yılında Leipzig Konservatuvarını kurdu. Sophie Jeanrenaud ile evlenmesinden kısa bir süre sonra Leipzig’de öldü. Mendelssohn beş senfoni (en meşhurları “İskoç” ve “İtalya” adını taşyanlardır) konser uvertürleri “Sakin Deniz ve Mesut Seyahat” “Fingal Mağarası” iki piyano bir keman konçertosu birçok piyano ve org parçaları oda müziği eserleri "Paulus” ve “Eliah” adlı iki oratoryo birçok koro parçaları ve şarkılar bırakmıştır.
MENUET – (İtal. Minuetto) Eski Fransız dansı. Rokoko zamanında toplantı ve balolarda oynanılırdı. Menuet klasik müzikte de rol oynadı. Özellikle üç büyük Viyana klasiği Haydn Mozart Beethoven ayrı menuet’ler yazdıkları gibi her tür eserlerinde özellikle senfonilerinde kullandılar.
MESSE – Dua.
MESTO – (İtal.) Kederli bir tarzda.
MEYERBEER Giacomo – (1791-1865)Yahudi Besteci. Berlin’de doğdu. Ondokuzuncu Yüzyılda opera sanatına verdiği romantik müzikli dramlarıyla tanınmıştır. Asıl adı Jacob Liebmann Beer olup küçük ismi Jacob’un İtalyanca karşılığı olan “Giacomo”yu önce bir lakap olarak kullanmış ayrıca benimsemiş ve soyadını da değiştirmiştir. İlk önceleri tipik İtalyan operası örnekleri vermiş ayrıca Fransız “grande opéra”sı tarzında dramlar bestelemiştir. Meyerbeer gençken C. M. von Weber’le uzun süre dostluk yapmış bu olay onun eserlerinde Weber etkisinin yerleşmesine sebep olmuştur. Hayatının büyük bir kısmını Paris’te geçirmiştir. Burada yazdığı eserlerinin başında şu dört operası gelir: “Şeytan Robert” (1831) “Les Huguenots” (1836) “Peygamber” (1849) ve “Afrikalı Kadın” (1865). Bu arada ülkesine bazı seyahatler yapmış “Das Feldlager in Schlesien” adlı operası Almanca olarak 1843’te Berlin’de temsil edilmiştir. Eserin ilk temsilinde baş kadın rolünü geçen yüzyılda “İsveç Bülbülü” adı ile tanınmış soprano Jenny Lind oynamıştır. Meyerbeer bir ara Berlin’de Kraliyet Operası orkestrası şefliği de yapmış bu arada Wagner’in “Rienzi” ve “Uçan Hollandalı” adlı operalarını oynatmıştır. Eserleri dünyanın hemen her yerinde temsil edilmiştir.
MEZZO – (İtal.) Yarı yarım.
MEZZOFORTE – (İtal.) Yarı kuvvetli.
MODULATION (Modülasyon) – Bir müzik makamından diğerine geçiş.
MOLTO – (İtal.) Çok.
MOTIV (Motif) – (Lat. Mevere hareketten) Eski müzik teorilerine göre en küçük melodi parçası. Rousseau sözlüğünde motifi psikolojik olarak “bestecinin temel fikrini ifade eden parça” diye anlatır.

N

NOCTURNE (Noktürn – (Fran.)) Gece parçası. Lirik şekilde piyano parçalarının önemlilerinden biri. Piyano müziğinde sık rastlanan kompozisyon parçasıdır. Almanya’da önce Field tarafından yazılan noktürn’ün en önemli bestecisi piyanonun lirik şairi Chopin’dir.
NOTA – Müzik yazısı. En eski nota yazısına yani seslerin işaretlerle ifade edilmesine eski Yunan ve Roma medeniyetlerinde rastlanır. Bu zamanlarda sesleri şimdi bile tamamıyla okunmayan bir yolla yazı harfleriyle işaretliyorlardı. Bizansın müzik yazısı aksanlarla idi. Bu tarz zamanımızda kullanılan notanın temeli olmuştur. Buna “neumen” denir. Melodideki seslerin yükselmesini iki eğri çizgiyle veya noktalı eğri çizgiyle ifade ediyorlardı. Bunların adları “acutus gravis secondicus”du. “Neumen” denilen bu yazının gelişimi birçok aşamalardan geçti. Bunların en önemlisi Guido Arezzo tarafından bulunan renkli çizgilerdir. Renklerin sarı veya kırmızı olması anahtar görevi görüyor ve notlar çizgi aralıklarına yazılıyordu. Daha sonra Cermen ve Roma usulü “neumen” yazısı kullanıldı. Nihayet Onikinci Yüzyılın dört köşe notaları “nota quadrata” en mütekamil şeklini aldı. Bunlar bugünkü notalara benzer kare şekilli işaretlerdi. Ondördüncü Yüzyılda “Ars Nova – Yeni Sanat” devri bunları çoğalttı ve çeşitlendirdi. Nihayet 1600 yıllarında artık bugünkü şekil ortaya çıkmıştır.

O
OBUA – Nefesli çalgı. Onyedinci Yüzyıldan sonra kullanılmaya başlanan yeni bir müzik aletidir. Çift veya tek boru bir dil ve 9 ila 14 arası ses düğmeleri vardır. Modern obua tahtadan koni şeklinde karakteristik tatlı bir sese sahiptir. Barok zamanında en sevilen müzik aletlerinden biri olan obuanın iki çeşidi vardır: “Oboe d’amore – Aşk obuası” ve “Oboe da caccia – Av obuası”. Bach bu iki çeşit alet için çeşitli eserler yazmıştır. Daha tiz sesli olan “Oboe da caccia”dan İngiliz kornosu denilen müzik aleti doğmuştur.
OCKEGHEM Johannes – (Tahminen 1430-1495) Hollandalı besteci. Dufay’ın öğrencisidir. 1453 yılından sonra Paris sarayında yaşamıştır. Devrinin sayılı bestecilerinden olup dini eserler ve süitler bırakmıştır.
OFFENBACH Jacques – (1819-1880) Besteci. Almanya’da Kolonya şehrinde doğdu. Fransa’da Üçüncü Napoléon devrinin neşeli günlerinde “Vie Parisienne – Paris Hayatı”nı eserlerine başarıyla yansıtmış operet ve “opéra bouffe”lar yazmıştır. Kendi kendini yetiştirmiştir. Paris’e 1833 yılında gelmiştir. O sırada “chansonette”ler yazmış ve ilk hafif operalarını oynatmıştır. 1855’te “Bouffes Parisienne” adlı tiyatrosunu açmıştır. Ayrıca kendi trupu ile bütün Avrupa’yı gezmiş 1877’de Amerika’ya da gitmiştir. 1858’de “Orphée aux Enfers – Orfe Cehennemde” 1864’te “La Belle Hélene – Güzel Hélene” 1866’da “Barbe Bleu – Mavi Sakal” “La Vie Parisienne – Paris Hayatı” 1867’de “La Grande Duchesse de Gerolstein” adlı operalarını yazmıştır. En önemli eseri ölümünden bir yıl sonra yani 1881’de Paris’te temsil edilen “Les Contes d’Hoffmann – Hoffmann’dan Hikayeler” adlı operasıdır. Bu opera bütün diğer eserleriyle aaaat olarak romantik ve lirik bir hava taşır.
OKTAV – Sekiz sesten oluşan başlıca ses dizisi. Do sesinden başlayarak bir sonraki do sesine kadarki aralık.
OKTET – sekiz alet için yazılmış müzik parçası.
OP – (Lat. Opus - Eser) Müzik sanatında yazılan eserlerin sayısı bu adla anılır.
OPERET – “Singspiel” denilen müzikli komik konulu sahne eserlerinin olgun şekli.
ORATORYO – Çeşitli konuları içeren düzenli eserlerin koro ve orkestra için bestelenmiş şekli. Oratoryonun konularının genelini dini eserler oluşturur. Eski müzik sanatının en önemli kollarından biridir. Operanın doğmasında önemli rol oynamış sonraları yerini tamamıyla bu sanata bırakmıştır. Oratoryo solo parçaları koro ve orkestrayla orijinal bir etki yaratır. Eski oratoryonun ustası Händel’dir. Sonraları geçen yüzyılın başında Haydn’ın yazdığı “yaradılış” ve “Mevsimler” oratoryoları bu türün şaheseri olmuşlardır. Romantik bestecilerden; Liszt C. Franck Elgar Bruch Pfitzner oratoryo bestelemişlerdir.
ORFF Carl – (1895-1982) Besteci. Almanya’da Münih şehrinde doğdu. Yeni Alman beste okulunun tanınmış sanatçılarından biridir. Münih müzik akademisinde öğrenim görmüş ayrıca Kaminski’den kompozisyon dersleri almıştır. Halen “Bach Birliği”nin direktörü aynı zamanda iyi bir orkestra şefidir. Kantatlar “Carmina Burana” adlı bir oratoryo orkestra eserleri ve “Der Mond – Ay” adlı bir opera bestelemiş ve ayrıca Monteverdi’nin eserleri üzerinde çalışmalarda bulunmuştur.


P

P – Piyanoda pedala basılması gereken yerlerde notanın altına konan işaret. Pedal. Piyano – Hafif sesle anlamına gelen ifadenin kısaltılmışı.
PACHELBEL Johann – (1653-1706) Org sanatçısı. Eisenach Erfurt Gotha ve 1695’ten sonra doğduğu şehir olan Nürenberg’de çalmış bir çok eser yazmıştır.
PACINI Giovanni – (1796-1867) 1813 yılında “Anetta Licindo” adlı bir operasıyla büyük bir başarı kazanmış çağdaşları Rossini Donizetti gibi bestecilere karşın 60 kadar sahne eserini oynatabilmiş fakat Verdi’nin ortaya çıkmasıyla hemen hepsi bir anda unutulmuştur.
PAGANINI Niccolo – (1782-1840) Kemancı ve besteci. İtalya’da Cenova şehrinde doğmuştur. Babası bir bakkaldı fakat müziğe sevgisi çok fazlaydı. Niccolo daha çok küçükken babası kendisine mandolin çalmasını öğretmiştir. Ayrıca kemana başlamıştır. On altı yaşında İtalya’da ilk konser turnesine çıktı. Bir konserinden önce kumarda kemanına varıncaya kadar kaybetti. Levron adlı bir Fransız tüccarı sanatçıya bir “Guarnerius” kemanı hediye etti. Paganini konserini ancak bu yolla verebildi. Bundan sonra ömrü bütün Avrupa şehirlerinde başta Viyana Berlin Paris Londra olmaz üzere parlak konserler vermekle geçti ve Levron’un hediye ettiği kemanla yıllarca bütün Avrupa’yı büyüledi. Paganini kemandaki virtuozitesi sayesinde büyük bir ün kazandı. Başlıca eserleri keman için konçerto sonat ve kaprisleri içerir. özellikle solo keman için “24 Kapris” op. 1 tanınmış eserlerdir. Ayrıca iki keman konçertosu ve “Venedik Karnavalı” gibi varyasyonları vardır.
PALESTRINA Giovanni Pierluigi – (1525-1594) Besteci. İtalya’da Roma civarında Palestrina kasabasında doğdu. Kilise müziğinin ilk bestecisidir. Müziğe doğduğu şehirde yedi yaşındayken koro çocuğu olarak başlamıştır. Ayrıca Roma’da Santa Maria Meggiore kilisesinde öğrenim görmüş ve “maestro” ünvanını almıştır. 1544-1550 yılları arasında ülkesine dönmüş koro şefliği yapmıştır. Bundan sonra tekrar Roma’ya dönerek St. Pietro kilisesi şapelini idare etmiş ve Papa Julius III. tarafından himaye edilmiştir. Papa Paul IV. ise besteciyi bu görevinden uzaklaştırmış Palestrina yine burada St. John Sateran kilisesinde orgçuluk ve öğretmenlik yapmıştır. 1571’de tekrar St. Pietro şapeline dönmüş ve bu görevdeyken Katolik kilisesi müziğinin etkili örneklerini yaratmıştır. Roma’da ölmüştür. Başlıca üç yüz kadar motet doksan üç mes altmış sekiz offertorian otuz üç madrigal topyekün dokuz yüz elli kadar eser bırakmıştır. Çok sesli duaları arasında “Missa Papae Marcelli” ve “Improperia” adlıları en etkilileridirler. Palestrina “a capella” sanatının yaratıcısıdır. Bütün eserleriyle devrinin müziğini en yüksek noktasına ulaştırmış o öldükten hemen sonra opera doğmuştur. Sanatı bütün Alman ve Flaman okulları üzerinde etkili olmuştur. Palestrina Ondokuzuncu Yüzyıl romantik sanatında dahi bazı hamlelerin doğuşlarını etkilemiştir. Hans Pfitzner’in bestecinin eserlerinden ilham alarak “Palestrina” adlı operasını yazmıştır.
PARTİSYON – (Alm. Partitur İtal. Partitura Fran. Partition d’Orchestre) Orkestra için bestelenmiş bir müzik parçasının müzik aletlerini ve bu aletlere ayrılmış aynı anda çalınması gereken notları gösteren eser. Yalnız bunlar uzaktan görebilmek için büyük çapta basılmışlardır. Partisyon kitaplarında genel bir kural olarak çalgı grupları aşağıdan yukarıya olmak üzere: yaylı vuruşlu nefesli tahta nefesli çalgılar olarak sıralanır. Küçük çapta partisyonlar müzisyenler tarafından bir eserin nasıl çalınacağını takip etmek üzere kullanılırlar.
PASSION – Roma’da doğan ve bir tür kilise müziği olan “Liturgie”nin Onüçüncü Yüzyıldan sonra değişmesiyle meydana gelen dini müzik parçası. Genellikle dine ait konuların müzik şeklinde sunumudur. Onaltıncı Yüzyıl sıralarında koro için yazılmış çok sesli passionlar özellikle orijinaldir. J. Walter (1530) tarafından yazılmış “Matthäus – Passion” bu türün en yetkin örnekleindendir. Sonraları Heinrich Schütz ve J. S. Bach gibi besteciler de passion yazmışlardır. K. H. Grauns’un “İsanın Ölümü” adlı eseri bir devrim yapmıştır.
PAUSE – (İtal. Pausa Fran. Pause İng. Silence) Sessizlik. Belirli bir uzunlukta olup bir müzik aletinin susacağını gösterir.
PAVANE (Pavan) – Paduana. Passemezzo ile doğmuş eski bir danstır.
PEDAL – (Kısaca: Ped.) Büyük orglarda ayak tuşu görevi görür. Piyanoda sağ ve sol olmak üzere iki tanedir.
PENTATONİK – (Yunanca) Beş seslilik. En eski müzik kültürlerinde özellikle Çin ve Yunan müziğinde yedi sesliliğin başlangıcı olarak kullanılmıştır. Bu beş temel ses: Fa Sol La Do Re seslerinin karşılığıdırlar. Bu sistemde yarım sesler yoktur. Pentatonik sistem hemen hemen bütün Avrupa ülkeleri tarafından kullanılmıştır.
PERGOLESİ Giovanni Battista – (1710-1736) Besteci. Kısa hayatında dramatik müzikte birçok yenilikler yapmakta başarılı olmuştur. Pergolesi özellikle “Comedia dell’arte” adı verilen klasik İtalyan komedilerinin müzikal ve lirik elemanlarla pekleştirilmesi olan “Opera buffa” tarzının ilk bestecilerinden birisidir. Jesi kasabasında doğmuş Napoli Konservatuvarında Feo ve Durante gibilerinin yanında öğrenim görmüştür. Ilk operası “Il Maestro di Musica” olup müzikal bir intermezzodur. Aynı tarzda yazılmış olan “La Conversione” adlı eseri 1731 yılında temsil edilmiştir. “La Serva Padrona” ilk defa 1733’te ciddi operası “Il Progionier Superbo”nun ikinci ve üçüncü perdeleri arasında oynanmıştır. Pergolesi’nin dini müziğe ait eseri “Stabet Mater”idir. Ayrıca çalgısal müziğe ait eserleri: Hamisi Prens Stiglione için yazılmış trio sonatları piyano parçaları senfoniler ve konçertoları vardır.
PIANINO – Küçük piyano.
PIANO – (İtal.) Hafif sesle. (kısaltılmışı p).
PİYANO MÜZİĞİ – Orgdan ayrı olarak başlı başına ilk piyano okulunu Paul Hoftheimer kurmuştur. Öğrencileri Kotter Kleber de onun yolunda yürümüşler ve bu yolla piyano yavaş yavaş yayılmaya başlamıştır. İngiltere’de Elisabeth devrinde genelde varyasyonlar ve dans parçaları içeren piyano eserleri yazılıyor ve çalınıyordu. Almanya’da Barok devrinden sonra piyano süitleri Froberger Kerll Muffat Krieger J. Ch. Bach Kuhnau gibi virtüözler elinde mükemmel bir şekil aldı. İtalya’da ise bu zamanın en büyük piyanistleri Frescobaldi Pasquini D. Scarlatti; Fransa’da Chamboniéres L. Marchand ve özellikle Fr. Couperin’di. Piyano sonatları Rameau Daquin gibi Fransızlar ve Platti D’Alberti Paganelli Rutini gibi İtalyanlar elinde gelişti.
PIANOSSIMO – Çok hafif sesle (kısaltılmışı pp).
PIZZICATO (Pitsikato) – (İtal.) Kısaltılmışı: Pizz. Yaylı sazlar için kullanılan bir terim. Bu işaret çalıcıya aletin yayla değil sağ elin parmaklarıyla tellere dokunarak çalınacağını bildirir.
POLKA – Bohemyadan doğma çabuk tempolu bir tür ulusal dans.
POLONEZ – (İtal. Polacca) Hafif ve yavaş tempolu bir çeşit halk dansı.
PRESTO – (İtal.) Çabuk. Prestissimo – Çok çabuk.
PRİMADONNA – Birinci bayan. Operalarda birinci partiyi söyleyen solistler için bu terim kullanılır.
PROKOFIYEF Serjey (1891-1953) Besteci. Rusya’da Sonzovka kasabasında doğdu. Vatandaşı Stravinski ve arkadaşı Şostakoviç ile bugünkü modern Rus müziğinin en tanınmış bestecilerindendir. Değişik bir yazış tarzına sahiptir. Klasizm ve yeni empresyonizme kaçan politonal halk müziğinden ibaret eserlerle Prokofiyef tanınmaya değer bir bestecidir. Prokofiyef de çok küçükken müziğe yetenek gösteren bir çocuktu. Beş yaşında piyanoda mükemmel galoplar çalıyordu. On yaşındayken yazdığı “The Giant” adlı operası amcasının evinde oynatıldı. Bundan sonra Rimski – Korsakof Taneyef ve Çerepnin’den ders aldı. Birinci Dünya Savaşı’nda asker olarak hizmet etti. 1918’de terhis olunca Amerika’ya gitti ve orada Chicago operasında “Love for tree Oranges” adlı eserini oynattı. Piyanist olarak konserler veren ve eserlerini çalan Prokofiyef bir süre sonra Paris’e ve oradan da ülkesine döndü. Senfoniler dört piyano konçertosu iki keman konçertosu piyano parçaları “Çelik Adım” ve “Harika Çocuk” adlı iki bale İskit süiti operalar koro eserleri ve şarkılar yazmıştır. Prokofiyef Walt Disney’in bir filmi için aynı adı taşıyan bir çocuk masalından ilham alarak “Peter and the Wolf – Peter ve Kurt” adlı deklamasyon eşlikli bir orkestra eseri yazmıştır.
PSALM – Hıristiyan kiliselerinin bir çeşit solo vokal parçası. Hıristiyan dininin her mezhebinde değişik şekillerde bestelenir ve söylenir. Psalmın Rönesanstan zamanımıza kadar kronolojik olarak büyük bestecileri şunlardır: Lasso Palestrina Cl. Le Jeune H. Schütz Händel J. S. Bach Haydn Mozart Schubert Brahms Richter Liszt Kretzschmar.
PSALTERIUM – Ortaçağda kullanılan üçgen şeklinde bir tür mızraplı çalgı.
PUCCINI Giacomo – (1858-1924) Verdi’den beri İtalyan operasının en tanınmış ismidir. Luca’da doğmuş Bazzini ve Ponchielli yanında müzik öğrenimi görmüştür. Ilk eseri 1884 yılında Milano’da Teatro del Verme’de temsil edilen “Le Villi” operasıdır. Bunu şu operaları izlemiştir: “Manon Lescaut” (1893) “La Bohem” (1896) “Tosca” (1900). Tanınmış diğer operası “Madame Butterfly” 1900 yılında sunulmuşsa da başarısızlığa uğramış 1904’te tekrar değiştirilerek oynatılmış ve başarılı olmuştur. “La Fanciulla del West” 1910 yılında New York’ta sunulmuş bir perdelik küçük operaları “Il Tabarro” “Sour Angelico” “Gianni Schicchi” de yine ilk defa New York’ta oynanmışlardır. Son operası “Turandot” 1924 yılında bestecisinin ölümü üzerine yarım kalmışsa da Alfano tarafından tamamlanarak 1926’da ilk defa sunulmuştur. Puccini Verdi’nin gençlik dönemlerini hatırlatan bir anlayışı içinde kalmış sadece sahne realizmine önem vermek ve her sınıf halka hitabeden melodiler bulmak yoluyla başarının sırrını bulmuştur. Eleştirmenler tarafından zaman zaman çok acı bir şekilde eleştirilen bu operalar herşeye karşın popüler karakterleriyle opera sanatını halka indirmek ve sevdirmek bakımından yararlı olmuştur.
PURCELL Henry – (1659-1695) Besteci. İngiltere’nin ilk belli başlı müzik okulunun kurucusu ve bestecisidir. Eserlerinde Anglo-Sakson ruhunun yansımaları göze çarpar. Purcell aynı zamanda ilk İngiliz operasını yazması bakımından da önemli bir sanatçıdır. Bu yolda ilk eseri olan “Dido and Aeneas”ı yirmi bir yaşındayken bir kız okulu için bestelemiştir. Operanın bestesindeki polifonik tarz ve orijinal melodiler metnin karakterini yazılı bir şekle sokmuştur. Koro ve dans sahneleri için ayrıca İngiliz halk müziğinden yararlanılmıştır. Bundan başka Purcell oda müziği eserleri fantaziler sonatlar ve cembalo için süitler bestelemiştir. 1694 yılında yazdığı bir teori kitabı vardır.
Henry Purcell kraliyet şapeli orgçularından Thomas Purcell’in oğludur. 1659 yılında Londra’da doğmuştur. Amcası Henry Purcell de Westminster korosu şefiydi. Sanatçı bir süre sonra kraliyet şapeline koro çocuğu olarak girmiştir. Bu arada da J. Blow ve P. Humhrey’den org dersleri almıştır. Yirmi yaşındayken Westminster’e orgçu olarak alınmıştır. Kral İkinci Charles ve ailesi için birçok besteler yapmış ve böylece tanınmıştır. Purcell bundan sonra birçok eserler vermiştir. Bunların başında elli dört opera gelir. Başlıcaları şunlardır: “Theodosius” (1680) “King Arthur” (1691) Shakespeare’in “Bir Yaz Ortası Gecesi Rüyası” adlı eserinden “Fairy Queen” (1692) “The Indian Queen” (1692). Purcell genç yaşta ölmesine karşın pek çok eser yazmış ve bu eserlerde İngiliz müziğini yaratmıştır. İngiltere’nin yetiştirdiği bu besteci Westminster’de gömülüdür.

Q
QUARTETT (Kuartet) – Dört ses veya dört alet için yazılan müzik parçası. Gerek vokal ile gerek yalnız müzik aletleriyle sunulan müzikte en uygun gruplanma şeklidir. Çalgısal oda müziğinin en çok sevilen ve sunulan şekli kuartettir. Kuartet sonat formunda yazılır yani üç veya dört kısımdan oluşur. Eserde yer alan çalgılar yaylı çalgılar ise genelde; 1. keman 2. keman viyola viyolonsel şeklinde sıralanırlar. Bazen dört nefesli çalgı için “nefesli çalgılar kuarteti” veya üç farklı çalgıya piyano eşliğiyle “piyanolu kuartet” yazılır. Yaylı çalgılar kuarteti için en güzel eserleri klasik devir verdi. Bu türün ilk büyük bestecisi Joseph Haydn’dır. Mozart Beethoven Schubert gibi besteciler ve onlardan sonra gelen romantik besteciler müzik edebiyatının bu türüne etkili eserler bıraktılar. Ondokuzuncu ve Yirminci Asırların en ünlü yaylı çalgılar kuarteti çalan grupları “genellikle birinci kemacının adıyla anılmak üzere” şunlardır: Schuppanzigh – Qu Bohemya – Qu Joachim – Qu Gürzenich – Qu Capet – Qu Gewandhaus – Qu Budapeşte – Qu Havemann – Qu Pro Arte – Qu Quartetta di Roma Strub – Qu.
QUIETO (Kuieto) – (İtal.) Sessiz.
QUINTETT (Kentet) – Beş ses veya beş alet için yazılan müzik parçası. Oda müziği türünün çok sevilen şekillerinden biri olup diğerleri gibi sonat formunda yazılır. Yaylı çalgılar kenteti şu çalgılardan oluşur: (2 keman 2 viyola 1 viyolonsel) veya (2 keman 1 viyola 2 viyolonsel). Bu şeklin de en önemli bestecileri Viyana klasikleridir. Beethoven Schubert Brahms yetkin kentetler bestelemişlerdir.

R
RAHMANİNOF Sergey – (1873-1943) Piyanist besteci ve orkestra şefi. Rusya’da Oneg şehrinde doğdu. Rahmaninof ilk müzik eğitimini ve piyano derslerini annesinden almıştır. Öğrenimine Petersburg Konservatuvarında başladı. Moskova Konservatuvarında Siloti Arenski Taneyef ve Zveref gibilerinin yanında devam etti. Çaykovski’nin etkisinden ömrünün sonuna kadar kurtulamadı ve onun çizdiği sanat yolundan ayrılmadı. “Aleko” adlı operasını 1892’de yazdı. Bu onun hemen hemen ilk eseridir. 1893’de yazdığı “Prelüd de diyez minör” adlı piyano eseri ile tanındı. Bundan sonra Avrupa’da solist olarak konser gezileri yaptı. Moskova Imperial operası ve Moskova filarmonik topluluğu konserlerini idare etti. Amerika’ya ilk defa 1909 yılında gitti. 1917 ihtilalinden sonra bir daha ülkesine dönmedi. 1918’de ikinci defa Amerika’ya gitti. Ölümünden iki ay önce 1943 şubat ayında Amerikan vatandaşı oldu. Müziği şekil bakımından klasik fakat içerik bakımından romantik bir karaktere sahiptir. California’da öldü. Rahmaninof başlıcaları “Aleko” “Fransesco da Rimini” ve “Tamahkar Yargıç” adlarını taşıyan operalar senfonik şiirler “Paganninin Bir Temi Üzerine Rapsodi” adlı bir eser üç senfoni üç piyano konçertosu birçok prelüdler ve şarkılar bırakmıştır.
RALLENTANDO – (İtal.) Yavaşlayarak.
RAMEAU Jean Philippe – (1683-1764) Besteci. Fransa’da Dijon şehrinde doğmuştur ayrıca müzik yazarıdır. Ilk derslerini fakir bir kilise orgçusu olan babasından almış sonra İtalya’ya giderek bilgisini ilerletmiştir. Dönüşte birçok Fransız şehirlerinde kalmış. 1732’de Paris’e gelerek yerleşmiştir. Burada yaptığı en önemli görev St. Paul kilisesi orgçuluğudur. 1733’te Lully’den beri Fransız operasının yetkin örneklerinden biri olan “Hippolite et Aricie”yi yazmıştır. Rameau bu eseri ile birçok yenilikler getiriyor adeta gelenekselleşmiş Lully sanatını yıkıyordu. Bu durum eski Lully operalarının taraftarlarını harekete getirdiyse de besteci 1760 yılına kadar eser üzerine eser yazarak eleştirileri susturdu. Bu yolda yazdığı diğer sahne eserleri şunlardır: “Les Indes Galantes” (1735) “Castor et Pallux” (1737) “Dardanus” (1739) “Zais” (1748) “Acanthe et Céphise” “Anacreon” “Le Temple de la Gloire” “Les Paladins”. Piyanoda ise devrinin “galant” tarzlı sanat eserlerinin yetkin örneklerini vermiştir: “Piéces de Clavecin” “Nouvelles suites du piéces de Clavecin” (1736) “Piéces de Clavecin en concerts” (1741). Aynı zamanda bir müzik bilgini olan besteci bu yolda “Traité de l’Armonie” adlı bir eser yazmıştır. Rameau Paris’te ölmüştür. Çağdaşları Bach Haendel ve diğer besteciler içinde merkezinde yaşaması dolayısıyla rokoko sanatını eserlerinde bütün özelliğiyle yaşatmıştır. 1760’da yazdığı bir yazıda sanat idealini şöyle anlatır: “Gerçek müzik düşüncelerin ve duygularının bıraktığı izlenimden oluşmalıdır.” Zaten Rameau felsefeyi daima müziğin yanında görerek buna göre eser vermiştir.
RAVEL Maurice – (1875-1937) Besteci. Fransa’da Ciboure kasabasında doğdu. César Franck’tan sonra Fransız müziğinin Erik Satie Claude Debussy ve Ernest Chausson ile en tanınmış devrimcilerinden biridir. Ravel Gabriel Fauré’nin öğrencisidir. Özellikle genç yaştan itibaren Debussy etkisinde kalmıştır. Impressionisme okulunun öğrencisi olan Ravel öğretmeninin etkisini yine aynı tarz eserler yazarak kabul etmiştir. Debussy’nin “Images-Çehreler”ine karşılık “Miroirs-Aynalar” Debussy’nin “La mer – Deniz”ine “Une Barque sur L’Océan”ını öğretmeninin “İberia” süitine karşılık “Rhapsodie Espagnole”unu yazmıştır. Ravel annesi dolayısıyla özellikle İspanyol müziği etkisinde kalmıştır. 1910 yılı bestecinin hayatında en önemli tarihtir. Sergeyi Diyagilef adlı bir Rus balesi şefi Ravel’e bir bale müziği ısmarlamış besteci “Daphnis et Chloé” yi yazmış ve bu tarihten sonra parlamıştır. Ravel Paris konservatuvarından yetişmiştir. 1889’da bu okula gelen Ravel doğrudan doğruya Fauré’nin öğrencisi olmuştur. 1895’te ilk eserini piyano için “Habanera”sını 1899’da “Pavane pour un Infant Défunte”unu ve 1901’de “Jeux d’Eau” adlı eserini vermiştir. Bir perdelik ilk operası “L’Heure Espagnole – İspanyol Saati” 1911’de oynanmıştır. 1914-1917 yılları arasında “Le Tombeau de Couperin – Couperin’in Mezarı” adlı eserini yazmıştır. 1920’de “La Valse”ı bestelemiştir. 1928’de Amerika ve Kanada’ya gitmiş piyanist ve orkestra şefi olarak eserlerini çalmıştır. Ravel aynı tarihte Oxford Üniversitesi fahri müzik doktoru olmuştur. 1930’da dansöz İda Rubinstein için en tanınmış eseri “Bolero”yu yazmıştır. Bu İspanyol dansı sekiz ölçülük bir temanın değişik çalgılar ve değişmeyen bir ritmle daimi tekrarıdır. Ravel’in tanınmış eserlerinden biri de Birinci Dünya Savaşı’nda sağ elini kaybeden arkadaşı piyanist Paul Wittgenstein için yazdığı sol el için piyano konçertosudur.
REBEC (Rebek) – Arapların “rebab” denilen müzik aletine çok benzeyen bir çalgıdır. Ortaçağda Avrupa’da kullanılmıştır. Yayla çalınırdı. Kemanın atalarından biridir.
REGAL – Ortaçağın sonlarında kullanılan bir tür küçük org.
REGISTER – Orgda çeşitli ses karakterleri. Bunlar çeşitli sayıda olurlar. Büyük orglarda sayıları çoktur. Içerdikleri ses karakterlerinin farklı adları vardır.
REQUIEM (Rekuem) –Katolik mezhebinin bir tür dini müzik şekli. Ölüm duası.
RESİTATİF – (İtal. Recitativo) Tek melodi üzerine yazılmış konuşur gibi söylenen bir tür vokal şekli.
RHAPSODIE (Rapsodi) – (Yunanca) Homer epopelerinde görülen bir tür nazım şekli. Klasik müzikte büyük şiirlerin şarkıya uygulanmasıyla doğmuş bir tür müzik şekli anlamına gelirdi. Romantik devrinde ise bir tür çalgısal eser şeklidir. Liszt’in 16 Macar rapsodisi bu türün tanınmış örnekleridir.
RHEINBERGER Joseph – (1839-1901) Münih’te Kraliyet Müzik Akademisi’nde öğrenim görmüştür. 1859’dan sonra aynı okula kompozisyon öğretmeni olmuştur. 1877 saray müzik örgütlerinin idaresine getirilmiş burada saray orkestrasını ve koroyu idare etmiştir. Rheinberger özellikle kilise eserleriyle tanınmıştır. Ayrıca operalar yazmıştır.
RHYTMUS (Ritim) – Kompozisyon tekniğinde ve bir çalgının çalınmasında çok önemli rol oynayan bir ölçüdür. Bir eserin bütün anlamını verir. Dans ve marşlarda belirli ritmler vardır.
RIEMANN Hugo – (1849-1919) Berlin Tübingen ve Göttingen’de müzik ve müzik tarihi öğrenimi görmüştür. Sonra birçok Alman üniversitelerinde dersler vermiş müzik anlayışı tarihi estetiği üzerine eserler yazmıştır. Özellikle “Müzik Sözlüğü” adlı eseri tanınmıştır.
RIMSKI – KORSAKOF Nikolay – (1844-1908) Besteci. Rusya’da Tişvin şehridne doğdu. Eski nesle bağlı müzik okulu (Glinka Cui Borodin Mussorski) ile Yirminci Yüzyıl Rus bestecileri (Glasunof Liyadof Greçaninof) arasında köprülük görevi yapmıştır. Bu büyük sanatçı halkının müziğini parlak bir enstrümantasyonla karakterize etmiştir. Rimski-Korsakof müziğe altı yaşındayken başladı. Ayrıca ailesi tarafından İmparatorluk Bahriye Akademisi’ne verildi. Bu okulda uzun yıllar süren öğrenimi sırasında bazı kompozisyonlar yazdı. 1865’te deniz subayı olarak katıldığı üç yıl süren bir deniz seyahati sonunda ilk senfonisini Petersburg’da idare etti. 1871’de bahriyeden ayrıldı ve konservatuvara öğretmen tayin edildi. Aynı zamanda bahriye bandoları müfettişi oldu. 1874-1881 yılları arasında Balakiref Okulu direktörlüğünü 1883-1884 yılları arasında saray korosu ve 1886-1890’da Rus Senfoni Orkestrası şefliğini yaptı. Besteci olarak eserlerinde Rus halk müziğine geniş bir yer vermiştir. Rus-Bizans müziklerinin kendi armoni ve ritmlerine büyük etkisi olmuştur. Orkestra eserleri ve operalarında Berlioz Liszt ve Wagner etkisi görülür. On beş kadar sahne eseri yazmıştır ki başlıcaları şunlardır: “Psikof’lu Kız” “Mayıs Gecesi” “Voyvoda” “Görünmeyen Kiteç Şehrinin Efsanesi” “Altın Horoz” “Mozart ve Salieri”. Ayrıca üç senfoni senfonietta nefis senfonik şiirler (Sadko Şehrazad Sırp Fantazisi İspanyol Kaprisi) süitler uvertürler başlıca çalgısal yaratmalıdırlar. Korsakof bazı oda ve piyano müziği eserleri koro ve “lied”ler de bırakmıştır. Bir otobiyografisi ve enstrümantasyon kitabı vardır.
RISOLUTO – (İtal.) Kuvvetli.
ROMANESCA (Romaneska) – (İtal.) Roma melodisi. Onyedinci Yüzyılın vokal ve çalgısal müziğinde kullanılan bir tür tekrarlı bas melodisi.
ROMANS – Bir tür vokal şekli onsekizinci Yüzyıldan sonra çalgısal müzik türü olarak da kullanılmıştır. Fr. J. Gossec 1761’de yazdığı op. 5 2’nci senfonisi için romans şeklinde bir kısım yazmıştır.
ROSSINI Gioacchino – (1792-1868) Opera bestecisi. İtalya’da Pezaro kasabasında doğdu. Ilk müzik eğitimini soprano olan annesi ve trompetist olan babasından almış on beş yaşında Bolonya Konservatuvarına okuması için gönderilmiştir. Kısa bir zaman sonra “opera buffo” tarzında operalar yazmaya başlamış 1810 yılında ilk operası “Demetris ve Polibic”i oynatmıştır. 1813’te Venedik’te “Tancredi” operası oynanmıştır. Ayrıca “L’Italiana in Algieri” operasını oynatmıştır. 1816’da “Sevil Berberi” Roma’da oynanmış fakat tutunmamıştır. Rossini bundan sonra Viyana Londra ve Paris’e gitmiştir. 1830 ihtilalinden az önce Fransa Kralı besteciye “Guillaume Tell” operasını ısmarlamıştır. Bu opera bestecinin son sahne eseridir. Bundan sonra “Stabat Mater”ini tamamlamıştır.
ROUSSEAU Jean Jaques – (1712-1778) Filozof besteci müzik yazarı. Fransa’da Genf şehrinde doğdu. Ilk müzik derslerini von Warren’dan almış ayrıca kendi çalışmaları ve Rameau üzerinde yaptığı araştırmalar sayesinde bilgisini ilerletmiştir. 1774’te yazdığı “Les Muses Galantes” adlı operası büyük bir başarısızlığa uğramıştır. Bundan sonra zamanının Fransız müziğini eleştiren bazı kitaplar yazmıştır: “Dissertation sur la musique modern” ve “Lettre sur la musique française” adlıları özellikle önemlidir. Rousseau özellikle Fransız müzik dili ve büyük opera konusu üzerinde durmuştur. “Le Devin de Village” operası bu konulardaki devrimsel fikirlerini yansıtır ancak bu da birincisinin akıbetine uğramıştır. Fakat filozof bundan da yılmamış “Pygmalion” adlı bir melodram daha yazmışsa da oynatamamıştır. Müzik bilimi bakımından en önemli eseri “Dictionaire de Musique” adlı sözlüğüdür. Öldükten sonra diğer müzikal çalışmaları bu arada “Daphnis et Chloé” adlı bir operanın bazı kısımları ve “Les cosolations des miséres de ma vie – Sefil Hayatımın Tesellileri” başlığını taşıyan doksan beş kadar şarkısı yayımlanmıştır.
RUBINSTEIN Anton (1829-1894) Piyanist ve besteci. Rusya’da Vikvatinet şehrinde doğdu. Aslen Yahudi bir aileye mensuptur. Kardeşi Nikolaus ile müzik öğrenimini Berlin’de yapmıştır. Ayrıca Rus sarayı piyanisti imparatorluk Rusyası Müzik Cemiyeti başkanı olmuştur. “Feramors” “Şeytan” “Sulamith” adlı operaları “Babil Kulesi” ve “İsa” adlı oratoryoları orkestra oda ve piyano müziği eserleri ve “lied”ler “Elli Yıllık Hatıralar” adlı bir otobiyografi ve “Pedal Kullanma Tekniği” adlı bir eser bırakmıştır.


S
S – İtalyanca “Sinistra” diye adlandırılan ve sol elle çalınacağını bildiren işaretin kısaltılmışı.
SACHS Hans (Meistersinger) – (1494-1576) Eski Alman şarkıcılarından. Richard Wagner “Meitersinger von Nürnberg – Nürnberg’li Usta Şarkıcılar” operasında bunların hayatlarını adetlerini yarışmalarını konu olarak almış ve Hans Sachs’I da operaya katarak dünyaya ikinci defa tanıtmıştır.
SAINT – SAENS Camille – (1835-1921) Besteci. Paris’te doğdu. Yazdığı “Samson ve Dalila” adlı opera ve senfoniler bestelemiştir. Beş yaşındayken piyano çalan besteci altı yaşında besteciliğe başlamıştır. Bundan sonra konservatuvara gönderilmiş ve orada Gounod yanında öğrenimini ilerletmiştir. Onsekiz yaşında St. Marie ve 1858-1877 yılları arasında St. Madelaine kiliselerinde orgçuluk yapmıştır. Bu arada bazı programlı orkestra eserleri yazmıştır: “Phaeton” “Cezayir Süiti” “Hercule’ün Gençliği” ve “Omphale’in Çıkrığı”. 1864-1911 yılları arasında da on iki kadar opera bestelemiştir. Bunların yalnız bir tanesi (Samson ve Dalila) başarı kazanmıştır. Aynı eseri Liszt Weimar’da temsil ettirmiş ve Almanya’da tanıtmıştır. Saint Saens 1906 yılında Amerika’ya gitmiş ve San Francisco’da açılan Dünya Sergisinde Fransa’yı temsil etmiştir. Burada koro eseri “Hail California”yı ilk defa çaldırmıştır. 1916’da Güney Amerika’ya bir seyahat yapmıştır. Avrupa’ya döndükten bir süre sonra Cezayir’e gitmiş burada ölmüştür. Saint Saens’ın çalışmaları arasında orglu senfonileri senfonik şiirleri bir viyolonsel ve keman piyano konçertoları oda müziği eserleri iki piyano ve orkestra için “Hayvanlar Resmi Geçidi” sayılabilir. Ayrıca “Samson ve Dalila” da tutulmuş bir operasıdır. Koro eserlerinden en çok iki tanesi tanınmıştır: “Noel Oratoryosu” ve “Pométhée’nin Düğünleri”.
SALIERI Antonio – (1750-1825) Besteci. İtalya’da Legnago şehrinde doğdu. Venedik’ten Viyana’ya kilise korosu çocuklarının bir seyahati sırasında gelmiş ve bu şehirde kalarak Florian Gassman’dan dersler almıştır. Salieri 1774’te Viyana’da saray bestecisi olmuş 1788-1790 yılları arasında saray orkestrasını idare etmiştir. Ayrıca yine aynı sarayın koro direktörlüğü görevi verilmiştir. Salieri bir yandan da öğretmenlik yapmış Schubert’I yetiştirmiş Beethoven’a vokal tekniği dersleri vermiştir. Salieri bir ara Gluck ile arkadaşlık yapmıştır. Bu besteci ile “Les Danaides” adlı operayı beraber yazmışlardır. Eser 1784’de Paris’te ilk defa temsil edilirken her iki bestecinin isimleri operanın kapısında yanyana asılmıştı. Bu opera çok büyük bir başarı kazanmıştır. Salieri ayrıca Mozart’ın da çağdaşı ve dostu idi. Salieri bütün ömrünü Avusturya başkentinde geçirmiş 1825’de yine orada ölmüştür. Besteci olarak kırk kadar opera oratoryolar oda müziği eserleri serenadlar ve kantatlar bırakmıştır.
SALTARELLO – Çabuk tempolu bir tür İtalyan halk dansı. Eski lavta süitlerinde rol oynamış olan “pavane” dansının devamıdır.
SAMMARTINI Giovanni Battista – (1701-1775) Milanolu org virtuozu ve bestecisi. Gluck’un öğrencisi olup “galant” tarzda çalgısal müziğin ilk önderlerinden biri olmuştur. Uzun zaman Londra’da Prince of Wales’in saray müzikçiliğini yapmış trio sonatlar bırakmıştır.
SARABANDE – Yavaş tempolu eski bir İspanyol dansı.
SARASATE Pablo de – (1844-1908) İspanya’da Pamplena şehrinde doğmuş öğrenimini Paris Konservatuvarında yapmış keman virtüözü. Sekiz yaşında İspanya Kraliçesi İsabella’nın huzurunda verdiği konser sonrası kraliçe tarafından bir “Stradivarius” kemanı ile ödüllendirilmiştir. Sarasate öğrenimini bitirdikten sonra Avrupa’da turneler yapmış 1870’de Amerika’ya giderek konserler vermiştir. Fransız bestecisi Edouard Lalo birinci keman konçertosunu ve “Symphonie Espagnole”unu onun için bestelemiş Max Bruch bir keman konçertosu ile “Scotch Fantasia” adlı keman eserini ona ithaf etmiştir. Sarasate çalgısı için pek tanınmış “Zigeunerwelsen – Çingene Havaları” adlı parçasını “Navarra” adlı kaprisini ve İspanyol danslarını bestelemiştir. Fransa’da Biarritz şehrinde ölmüştür.
SATIE Erik – (1866-1925) Fransa’da Honfleur kasabasında İskoçyalı bir anne ve Fransız bir babadan doğmuştur. Müzik öğrenimini Paris Konservatuvarında ve ayrıca da “Schola Cantorum”da yapmıştır bundan sonra Monmartre kahvelerinde piyanist olarak çalışmış ve yine bu sıralarda Debussy ile tanışarak “İmpresyonizm” etkisinde eserler vermiştir. Bunların büyük bir kısmı orkestra ve piyano için yazılmışlardır. 1887’de yazdığı “Sarabande” ve 1891’de bestelediği “Fils des Etoiles” adlı eserleri müzikte bir yeniliğin müjdecisi olarak görülmüşlerdir. “Parade” adlı realist balesi en tanınmış eseridir. Eser ilk defa 1917 yılında temsil edilmiş metnini Cocteau yazmış ve dekorlarını Picasso çizmiştir. Bu eserin partisyonunda Satie bir de daktilo makinesi kullanmış ve makine herhangi bir çalgı gibi orkestra içinde partisi boyunca çalınmıştır. Besteci ömrünün sonlarına doğru “Sokrat” adlı senfonik dram yazmıştır ve bu eser ilk defa bestecisinin ölümünden iki yıl sonra çalınmıştır. Satie Paris yakınında Arcueil adlı küçük bir kasabada ölmüştür.
SCARLATTI Domenico – (1865-1757) Alessandro Scarlatti’nin oğlu ve öğrencisidir. Napoli’de doğmuştur. Ilk müzik derslerini babasından aldıktan sonra Roma’da Pasquini ve Gasparini yanında bilgisini çoğaltmış ve orada tanındığı genç Haendel ile dost olmuştur. Aynı zamanda cembalo virtuozuydu. Domenico bugünkü modern piyano tekniğinin babası sayılır. On yedi yaşındayken Venedik’te babasının operalarını oynatmıştır. 1709-1714 yılları arasında Polonya Kraliçesi Marie Casimire’in “maestro di capella”sı olmuş 1714’te tekrar ülkesine dönerek Roma’da St. Pietro kilisesinde aynı göreve devam etmiştir. 1720’de Portekiz Prensesi Maria Barbara tarafından saray müzikçisi olarak kabul edilmiş ve Lisbon’a gitmiştir. İspanya’da Madrid şehrinde ölmüştür. Piyano eserleri serbest bir tarz ve yetkin bir kontrpuvan tekniği içerir. Cembalo için altı yüz kadar sonatı ayrıca operaları kantatları ve oda müziği eserleri vardır.
SCHERZANDO (Şerzando) – Hicivsel ve esprili.
SCHERZO (Şerzo) – (İtal.) Neşeli mizahi karakterli müzik parçası.
SCHILLINGS Max von – (1868-1933) Besteci ve orkestra şefi. Duren’de doğdu. W. Brambach ve Bonn’da kemancı Königslöw yanında öğrenim görmüştür. 1908’den sonra da Münih okulunun önderi olarak Bavyera başkentinde yaşamıştır. Bu arada Stuttgart’da epeyce bir süre müzik direktörlüğü yapmış 1919-1920 yılları arasında Berlin Devlet Operası intendantı olarak çalışmıştır. Schillings 1910-1920 yılları arasında birçok müzik birliklerinin başkanlığını yapmış 1932’de Prusya Sanat Akademisi başkanı olmuş bundan bir yıl sonra da ölmüştür. Yazdığı operalar ve oynanış tarihleri şunlardır: “Ingvelok” (1899) “Pfeifertag” (1899) ve “Meloch” (1906). Bütün bu eserler Wagner etkisinde olup yeni opera edebiyatının örnekleridir. En tanınmış sahne eserlerinden biri de “Mona Lisa”dır. Ayrıca lied’leri orkestra ve deklamasyon için “Hexenlied” adlı bir melodramı “Kral Ödipus” adlı bir senfonik prologu “Meergruss” ve “Seemorgen” adlı senfonik fantazileri op. 25 keman konçertosu ve bazı oda müziği eserleri bırakmıştır.
SCHOBERT Johann – (1739-1767) Şilezyalı piyanist ve besteci. 1760’tan sonra Paris’te Prens Conti’nin klavsenistliğini yapmış orada ölmüştür.
SCHUBART Daniel – (1739-1791) Şair ve besteci. Iki edebiyat ve müzik gazetesinin yayımcısıdır. Önce orgçu ve müzik öğretmeni olarak Hohensperg’de ayrıca tiyatro şairi ve müzik direktörü olarak Stuttgart’da yaşamıştır. Alman “lied”inin ilk isimlerinden biridir. Yazdığı “Die Forelle-Alabalık” adlı şiiri üzerine Schubart ayrıca aynı adlı “lied”ini bestelemiştir.
SCHUBERT Franz Peter – (1797-1828) Besteci. Avusturya’da Lichtenthal kasabasında doğdu. Ilk müzik derslerini babasından koro şefi Michael Holzer’den ve ayrıca Anton Salieri’den aldı ve genç yaşta öğretmen oldu. 1818’den sonra serbest çalışmaya başladı ve ilk Goethe “lied”ini yazdı. Bunların içinde “Gretschen am Spinnrad” “Erlkönig” “Ganymed” gibi çok tanınmış olanları vardı. Diğer eserleri; “Trajik Senfoni” oda müziği koro ve piyano parçaları. Bu arada birkaç kere Macaristan’a seyahat ettiyse de tekrar Viyana’ya döndü. Arkadaşları arasında F. von Schrober şarkıcı Michael Vogli Spaun şair Mayrhofer Fr. Lachner ressam Schwind vardı. 1823’te vereme yakalandı ve hastalığı beş yıl çektikten sonra 1828’de henüz çok genç yaşta öldü. Çalgısal olduğu kadar vokal müziğine ait eserleri özellikle “lied”leri ile meşhurdur. Altı yüz kadar “lied”I buna örnektir. Aynı zamanda birkaç opera da yazan Schubert bu alanda büyük bir başarı gösterememiştir. Başlıca operalarının isimleri şunlardır: “Şeytanın Eğlence Sarayı” “Alfonso ve Estrella”.Koro parçaları: “Tabiattaki Allah” “Serenad” “Gece” ve “Savaş Şarkıları”. Çalgı müziği eserleri şunlardır: “On kadar senfoni (En meşhurları: “Do majör” “do minör” ve “si minör Bitmemiş”) 14 yaylı kuarteti “Alabalık” kenteti oktet 21 piyano sonatı seyyah fantazisi “Moments Musicaux” danslar valsler (Divertissment a l’Hongroise) dört el piyano için. Hakkında pek çok eser yazılan bestecilerden biridir. Schubert “lied”lerindeki şiirlerinin çoğunu Goethe Schiller Heine Körner ve Shakespeare’den almış ve Müller Mathison Kosegarten gibi küçük şairlerin şiirlerini bestelemiştir. Altı yüz kadar “lied”inden büyük bir kısmı albümler halinde basılmıştır. Bunların başında Wilhelm Müller’in seri şiirlerinden “Die Schöne Müller’in – Güzel Değirmenci Kız” ve “Winterreise – Kış Seyahati” adlı albümleri başta gelir. Bunlar arasında “Faust”dan “Gretchen am Spinnrade – Margrit Çıkrık Başında” “Ganymed” “Erlkönig” “Heideröslein – Küçük Çalıgülü” özellikle tanınmışlardır. Ayrıca “Ölüm ve Genç Kız” “Seyyah” Sir Walter Scott’un baladından “Maria Lady of the Lake” “Kuğuların Şarkısı” “Alabalık” “Lied”leri de eserleri arasındadır. Schubert bazı operalar yazmıştır: “Şeytanın Eğlence Sarayı” “Alfonso ve Estrella” “İkiz Kardeşler” bunların en tanınmışlarıdırlar. Koro eserleri şunlardır: “Tabiatta Allah” “Serenad” “Gece Işığı” “Gece Şarkısı” “Savaş Şarkısı”.
Çalgısal alanda başta on senfonisi gelir. Bunların içinde “si minör” (Bitmemiş) ve beşinci senfonileri tanınmış eserleridir. Fakat onun bu türde en yetkin eseri Schumann’ın “Dev Eser” diye adlandırdığı “Yedinci do majör” senfonisidir. Ayrıca on dört kuarteti (re minör “Ölüm ve Genç Kız” adlısı meşhurdur) “Alabalık” kenteti bir oktet yirmi bir piyano sonatı (biri tamamlanmamış) orkestra ve piyano için “Seyyah” fantazisi “Momenta Mucaux”lar valsler.
SCHUMANN Robert Alexander – (1810-1856) Besteci. Almanya’da Zwickau şehrinde doğdu. Aynı zamanda eleştirmen olan Schumann hem Leipzig ve Heidelberg üniversitelerinde hukuk öğrenimi aldı hem de Friedrich Wieck ve H. Dorn’dan dersler alarak ve kendi çalışmaları ile ede etmeye çalıştığı müzik bilgisini edindi. Bunlardan başka ayrıca edebiyatla da uğraşıyor şiirler yazıyordu. Bu zamanlarda özellikle romantiklere hayrandı ve Lord Byron’un kuvvetle etkisi altındaydı. Müzikte bütün amacı iyi bir piyano virtuozu olmaktı. Bu sıralarda diğer parmaklarını kuvvetlendirmek için orta parmağını bağlayarak çalıştığından parmağı sakat kaldı ve virtuozluk hayatı sona erdi. Bu sefer bestelemeyi denedi. Bu arada ilk yirmi üç piyano parçasını yayımladı. Bunların arasında en tanınmış eserlerinden “Kelebekler” “Davidsbündler” “Carnaval” “Konser Etütleri” “Etudes Symphonique” “Kreisleriana” “Çocuk Sahneleri” ve üç sonat vardır. 1834’ten sonra Friedrich Wieck L. Schunke ve Knorr ile “Neue Zeitschrift für Musik – Yeni Müzik Dergisi”ni yayınlamaya başladı. 1840’da Jena Üniversitesine felsefe doktoru olduğu yıl Friedrich Wieck’in kızı piyanist Clara ile gizlice evlendi. Bundan sonra lirik “lied”ler besteledi. Ayrıca birden dörde kadar senfonilerini kentet ve kuartetlerini “Paradeis und Peri” adlı oratoryosunu besteledi. Bir yandan da sanat hakkındaki yazılarını ve eleştirilerini yazıyordu. 1843 yılında Leipzig Konservatuvarına öğretmen oldu. Karısı ile 1844 yılında Rusya’ya kadar bir sanat seyahati yaptı. 1850’de Düsseldorf’da müzik direktörü ve orkestra şefi oldu. Üç yıl sonra ani bir beyin hastalığı sonucunda Ren nehrinde intihara teşebbüs ettiyse de kurtarıldı. Endenich şehri tımarhanesinde öldü. Schumann Ondokuzuncu Yüzyıl müziğine romantik ruhu getiren ilk büyük bestecidir. Piyano sanatında Chopin ve Liszt ile yeni tarzın yaratıcısıdır. Yukarıda saydığımız eserlerinden başka piyano keman ve viyolonsel için konçertoları çeşitli oda müziği eserleri orkestra ve koro için “Manfred” “Der Rose Pilgerfahrt” “Goethe’nin Faust’undan Parçalar” “Kralın Oğlu” ve “Requiem”i ve “Genoveva” adlı bir operası vardır. Schumann çıkardığı dergiden başka diğer gazetelerde de sanat yazıları yazmıştır.
SENFONİ – (Yun. Sinfonie İtal. Sinfonia) Ortaçağda genellikle şarkı melodi gibi müzik şekillerine bu ad verilirdi. Rönesans ve Barok devirlerinde ise sadece aletlerle sunulan müzik parçası anlamına gelirdi. Sonraları opera oratoryo ve kantatların baş ve ortalarında çalınan çalgısal kısımlara senfoni dendi. A. Scarlatti ve Lully kilise ve oda senfonileri yazdılar. Bunlar sonat formunda yani iki veya üç kısımlık eserlerdi. Birinci kısım yavaş ikincisi çabuk ve üçüncüsü yine yavaş olarak yazılırdı. Büyük orkestrayla beraber Onsekizinci Yüzyılda yeni senfoni şekli doğdu hareketler ve şekil klasik bir hal aldı. Berlin Mannheim okullarının yetiştirdiği besteciler bu müzik türünde eserler verdiler. Özellikle üç Viyana klasikleri; Haydn Mozart Beethoven bu türün en yetkin bestecileri oldular. Haydn orijinal isimleri içeren 160 kadar senfoni yazdı. Mozart son orkestra eseri olan “Jupiter” senfonisi Haydn’ın klasik tarzdaki senfonileriyle Beethoven’in her biri yeni bir fikir sunan anlamlı ve konulu senfonileri arasında bir köprü görevi gördü. Beethoven’ın dokuz senfonisinden ilk ikisi Mozart etkisi gösterir. Asıl kişiliğini Napoléon’a ithaf edip sonra vazgeçtiği 3’üncü “Eroica – Kahramanlık” senfonisinde bulmuştur. 5’inci ve 6’ncı “Pastoral” senfonileri birer harikadır. Bunlardan sonra karakteristik Allegretto’su ile 7’nci ve baştan aşağı mizahi bir hava taşıyan 8’inci senfonileri gelir. Son senfonisi olan 1824’te bestelediği 9’uncu senfonisi tam anlamıyla bir deha ürünüdür. Büyük besteci eserin son kısmına Alman şairi Schiller’in “Lied an die Fraude” adlı şiirini besteleyerek ilave etmiş ve insanlığa hem saz hem insan sesiyle hitap ederek senfoni edebiyatının en güzel eserlerinden birini vermiştir. Beethoven’in erişilmez dehasının ürünü olan şaheserler sanat dünyasının dokuz abidesidirler. Ondokuzuncu Yüzyıl ortalarına doğru edebiyatla başlayan romantizm her sanat dalında olduğu gibi müzikte de etki yaptı. Ve Schubert’le beraber senfoni türünde de kendisini gösterdi. Schubert 9 senfoni yazdı ki bunlardan 8’incisi “Bitmemiş” adıyla anılır. Brahms ve Bruckner gibi Alman besteciler Beethoven’and etkilenerek eserlerini yazmışlardır. Diğer taraftan Fransız bestecisi Berlioz ve Franz Liszt programlı senfoniyi tanıttılar. Programlı senfoni önceden hazırlanmış bir konuyu program dahilinde müzik aletleri aracılığıyla dinleyiciye sunmaktır. Bu tür eserler tasvir içerirler. Programlı senfoninin geçmişinin çok eskilere dayanmasına karşın bu yolda ilk bellibaşlı eser veren sanatçı Berlioz’dur. “Symphonie Fantastique” “Romeo ve Juliette” gibi eserleri bu türe birer örnektirler. Liszt’in “Dante” ve “Faust” senfonileri “Mazeppa” “Les Préludes” gibi senfonik şiirleri de bu tarzda eserlerdir. Richard Strauss’un “Till Eulenspiegel’in Şen Maceraları” “Don Juan” “Zerdüşt Dedi ki…” senfonik şiirleri de bu tarza birer örnektirler.
Her ulustan besteciler senfonik eserler yazmışlardır. Bunlardan Rusya’da Çaykovski Çekya’da S:-):-):-):-)na ve Dvorak İngiltere’de Edward Elgar İtalya’da Respighi Finlandiya’da Sibelius en önemlilerindendir.
SEPTETT – 7 ses için yazılmış müzik parçası. 7 farklı müzik aleti için olduğu gibi 7 insan sesi için de olabilir.
SERENAD – (İtal. Serenata) Akşam müziği. Müzik aletleri ve insan sesi için müzik eseri.
SERIA SERIOSO – (İtal.) Ciddi. Opera Seria – Ciddi Opera.
SEVÇIK Ottokar – (1852-1934) Bohemyalı keman virtuozu. Prag Konservatuvarında öğrenim gördükten sonra Avusturya’ya gelmiş ve Salzburg’da Mozarteum’a konzetmeister olmuştur. Buradan sonra Kief Prag ve Viyana konservatuvarlarında öğretmenlik yapmış 1922-1931 yılları arasında Amerika’da kalmıştır. Keman tekniğine ait eserler yazmış 4.000’den fazla etüd bırakmıştır.
:-):-):-)TETT – 6 ses için müzik parçası. 6 çalgı için olduğu gibi 6 insan sesi için de yazılabilir.
SIBELIUS Jean – (1865-1957) Besteci. Finlandiya’da Tavastehus şehrinde doğdu. Romantik müzikte tanınmış bir sanatçı ve bestecidir. Bir fizik profesörünün oğludur. Önce hukuk öğrenimi görmüş sonra Helsinki Konservatuvarına devam ederek besteci olmuştur. 1892’de tanınmış ilk senfonik şiiri “En Saga”yı yazmıştır. Sibelius bundan sonra Almanya’ya giderek Viyana ve Berlin’de uzun süre kalmıştır. Bu sıralarda Weingartner ve Richard Strauss ile tanışmıştır. 1900 yılında Paris Sergisine katılan Helsinki Filarmoni orkestrasında orkestra şefi asistanlığı yapmıştır. 1914 yılında Amerika’ya gitmiş eserlerini çaldırarak tanıtmıştır. Bu seyahat esnasında Yale Üniversitesi kendisine fahri müzik profesörü ünvanını vermiştir. Bestecinin yurt dışında çıkan ilk eseri “Tuenela Kuğusu” adlı orkestra eseridir. Milano’da Toscanini tarafından çaldırılmıştır. Diğer eserleri arasında 1893’te yazdığı “Karelia” süiti “Finlandiya” (1899) “Pohjola’nın Kızı” (1906) adlı senfonik şiirleri ve orkestra için “Valse Triste – Kederli Vals” sayılabilir. Ayrıca yedi senfonisi Shakespeare Strindberg ve Maurice Maeterlinck’in çeşitli sahne eserlerine müzik “Kuledeki Bakire” adlı bir opera “Esir Kral” “Vatanım” ve “Toprak Şarkısı” adlı koro ve orkestra eserleri ve “lied”ler yazmıştır. “Oceanidas – Okyanusun Kızı” adlı tanınmış orkestra eserini 1914 Amerika Norwalk Müzik Festivali için bestelemiştir.
SKRIYABIN Aleksandr Nikolayeviç – (1872-1915) Piyanist ve besteci. Moskova’da doğmuş ve müzik öğrenimini yine aynı şehir konservatuvarında yapmıştır. Ilk eserlerini arkadaşı Mutrofan Belayef’in teşviki ile yazmıştır. Ayrıca konser seyahatları yapmış bu arada 1906 yılında Amerika’ya gitmiştir. Dönüşte 1908-1910 yılları arasında Belçika’da kalmıştır. Bıraktığı sonat etüd prelüd ve noktürnleri ile Chopin etkisi derhal göze çarpar. Bestecinin aynı zamanda dini fikirlere ve Hint felsefesine inancının etkileri de eserlerinde gözükür. Piyano yaratmalarından başka “Poem of Ecstasy” ve “Poem of Fire” adlı iki orkestra şiiri vardır. Skriyabin yine Moskova’da ölmüştür.
S:-):-):-):-)NA Bedrich – (1824-1884) Besteci. Bohemya’da Leitmeritz’de doğmuştur. Modern Çek müziğinin kurucusudur. Genç S:-):-):-):-)na ilk müzik derslerini Prag’da Proksch’den aldı. Franz Liszt ile tanıştı ve onun yardımı ile bir müzik okulu açtı. 1856’da yurt dışına çıktı. Isveç’e giderek Göteberg şehrinde müzik öğretmenliği ve filarmoni topluluğu orkestrası şefliğini yaptı. Burada Liszt etkisinde ilk senfonik şiirlerini yazdı: “Richard III.” (1858) “Wallenstein’in Meskeni” (1859) “Hakon Jarl” (1861). Ülkesine dönüşte bir Prag gazetesine müzik eleştirileri yazmaya başladı. Ayrıca Prag Tiyatrosu orkestrası şefliğini yaptı. Bu yıllarda “Brandenburglular Bohemya’da” “Satılmış Nişanlı” operalarını yazdı. 1874 yılında ani olarak sağır oldu. “Ma Vlast – Vatanım” adlı senfonik şiirler serisi sağır olduğu döneme rastlar. Besteci bu olaydan sonra on yıl daha yaşadı. S:-):-):-):-)na İsveç’ten döndükten sonra ulusal bir Çek müziği yaratmak istiyordu. Bu yolda yazdığı başlıca operaları şunlardır: “Brandenburglular Bohemya’da” “Dalibor” “Libussa” “Satılmış Nişanlı” “İki Dul” “Öpücük”. “Blanik” “Tabor” ve “Moldau” adlı senfonik şiirleri tanınmış eserlerdirler. Oda müziğine ait eserlerinden biri “Aus Meinem Leben – Hayatımdan” adını taşıyan kuartetidir. S:-):-):-):-)na “Milli Çek Müzik” okulunu kurmuş ve ülkesinin müziğini bütün dünya opera konser salonlarına sokmuştur.
SOLFEJ – (İtal. Solfeggio Fran. Solfége) Şarkı egzersizlerinde yedi notanın dizi sırayla okunması Do re mi fa sol la si gibi…
SOLO – (İtal.) Yalnız. Konçertolarda eser hangi alet için yazılmışsa çalgının o kısmı eşliksiz yalnız çalacağını gösterir ve o alet “solo çalgı” adını alır.
SONAT – (İtal. Sonata) Onaltıncı Yüzyıl sonların doğru çalgısal yani yalnız çalgılarla çalınan “canzon – şarkı”nın gelişmesi ile meydana gelmiş bir müzik türüdür. Bölümleri şöyle sıralanır: Çabuk kısım Yavaş kısım (Adagio Andante) – Menuett (Scherzo) – Yine Çabuk kısım (Allegro). Bir sonat kısmı veya cümlesi ise şöyledir: Birinci parti iki esas temadan oluşur. Ikinci parti birincideki temaların serbest şekilde değiştirilmeleriyle yazılır. Üçüncü parti birinci ve ikinci temaların tekrarından ve kısmın final notlarından ibarettir. Her parti arasında köprü görevi gören pasajlar vardır. Sonat her müzik aleti için yazılabilir. Fakat genelde keman piyano gibi çalgılar için yazılır. Solo sonatlar genelde piyano içindir. Bach’ın yalnız keman için sonatları da vardır. Piyano bu türde en güzel eşlik sazıdır. Senfoni konçerto ve oda müziği eserleri şekillerini sonattan almışlardır.
SOPRANO – Kadın ve çocuk sesi. Soprano en ince ses kalitesidir.
STACCATO (Stakato) – (İtal.) Müzik aletlerinde kesik ve kuvvetli sesler çıkarmak için kullanılan işaret.
STAMITZ Johann Wenzel Anton – (1717-1757) Besteci. Mannheim okulunun kurucusu ve önderidir. Bohemya’da Deutsch-Brod’da doğmuştur. Ilk defa kemancı olarak İmparator Yedinci Karl’ın taç giyme töreninde dikkat çekmiştir. 1745’te Mannheim’a orkestra şefi ve saray oda müziği direktörü olarak gelmiştir. Burada ilk klasik Alman orkestrasını kurmuş ve senfonisini yazmıştır. Başta Stamitz olmak üzere Mannheim’da kurulan bu yeni müzik okulunun diğer sanatçılarını Dük Carl Theodor himaye ediyordu. Franz Xaver Richter ve Christian Cannabich de aynı okulun başta gelen bestecilerindendi. Mannheimlılar senfoni orkestra trioları ve konçertoları ile müziğe büyük yenilikler getirmişler eserleri ile klasik sanat dünyasına uzun süre önderlik yapmışlardır. Orkestraya getirdikleri en büyük yenilik tahta nefesli çalgılara verdikleri önem olmuştur. Vurmalı çalgılar ve 1690’da Nürnberg’li Denner tarafından imal edilen klarnet de orkestraya yine Mannheim bestecileri sayesinde girmiştir. Stamitz şahsen elli kadar senfoni on orkestra triosu ve birçok oda müziği eserleri bırakmıştır.
STRADIVARIUS Antonio – (1644-1737) Keman ustası. Müzik tarihinde yaptığı kemanlarıyla isim bırakmış olan bu sanatçı usta Cremona’da doğmuştur. Yine bu yolda tanınmış sanatçı olan Nicola Amati’nin öğrencisidir. Stradivarius bütün hayatınca Cremona şehrinde yaşamış ve buradaki atelyesinde keman inşa sanatının en mükemmel örneklerini vermiştir. Yaptığı kemanların seslerindeki parlaklık ve yumuşaklığın esrarı halen çözülmüº değildir. Bugün elde bulunan kemanlarının miktarı pek az olup pek yüksek fiyatla elde edilebilmektedir.
STRAUSS Johann (Baba) – (1804-1849) Besteci. Viyana’da doğdu. Joseph Lanner ile zamanının tanınmış bestecilerinden biri olup besteci Johann Strauss’un babasıdır. 1825’de bir orkestra kurmuş vals orkestralarında viyola çalmış 1835’ten sonra saray balolarının idaresine getirilmiştir. Johann Strauss güzel valsler bırakmıştır.
STRAUSS Johann (oğul) – (1825-1899) Besteci. Viyana’da doğdu. “Radetzky” marşının bestecisi Johann Strauss’un (baba) oğludur. Viyana’da çeºitli dans orkestralarının şefliğini yapmıştır. Strauss yazdığı valslerle tanınmıştır. 1855’ten sonra devamlı olarak on yıl Petersburg’da yaz konserlerini idare etmiş 1872’de Amerika’ya giderek “Şarap – Kadın ve Şarkı” “Bin Bir Gece” “Viyana Kanı” “Artist Hayatı” “Mavi Tuana” “Viyana Ormanları Efsanesi” “İmperial” valslerini yazmıştır. 1871’de ilk opereti “İndigo ve Kırk Haramiler”I 1874’te başarı kazanan ve konusunu o zamanki Viyana hayatından alan “Yarasa” adlı operetini oynatmıştır. Ayrıca “Çingene Baron” “Neşeli Savaş” ve “Venedikte Bir Gece” adlı operetleri vardır. Kardeºleri Joseph Strauss (1827-1870) ve Eduard Strauss (1835-1916) da besteci olup dans müziği eserleri ve operetler bırakmışlardır.
STRAUSS Richard – (1864-1949) Besteci. Almanya’da Münih şehrinde doğdu. Saray orkestrasında kornocu Franz Strauss’un oğludur. Ilk müzik derslerini babasından ve onun dostları B. Walter Franz W. Meyer’den almış Hans von Bülow tarafından takdir ve teşvik edilmiştir. Besteci olarak eserleri ilk defa kendisi on altı yaşındayken çalınmıştır. Bunlar Sofokles’in “Elektra” ve “Festgesang” adlı bir orkestra eseridir. Birkaç yıl sonra Hans von Bülow Meiningen’de “Serenad” adlı parçasını idare etmiştir. Amerika’da ilk çalınan eseri kendisi yirmi yaşındayken yazdığı “Fa minör” senfonisidir ki 1884’te Theodor Thomas idaresinde “Filarmonik Society” orkestrası tarafından tanıtılmıştır.
Richard Strauss 1889-1894 yılları arasında Bülow’dan sonra Meiningen saray orkestrasına şef olmuştur. Burada karakteristik çalgısal dramatik tarzını yavaş yavaş bulmaya başlamış eserler vermiştir. Buradan sonra Münih Saray Operası orkestrasına üçüncü şef olmuştur. 1889’dan sonra Weimar’a birinci orkestra şefi olarak gitmiş burada beş yıl boyunca daha çok programlı orkestra eserleri vermiştir. Bu arada rondo formunda “Till Eulenspiegel’in Şen Maceraları” “Ölüm ve Basübadelmevt” ve “Macbeth” adlı senfonik şiirlerini yazmıştır. Ilk operası 1894’de Weimar’da temsil edilen Wagner etkisinde yazılmış “Guntram”dır. Bundan sonra besteci Cosima Wagner tarafından Bayreuth’a davet edilmiş ve orada Wagner’in “Tannhaeuser” adlı operasını idare etmiştir. 1895’den sonra Berlin Filarmonik Orkestrası konserlerini idare etmiştir. 1896’da Amerika’ya bir sanat seyahati yapmış ve programlı senfonisi “Sinfonia Domestica”yı New York’da ilk defa olarak çaldırmıştır. Ikinci operası olan “Salome” 1905’te Dresden’de temsil edilmiºtir. Bundan sonra şair Hugo von Hofmannsthal ile işbirliği yapmıştır. Şair besteciye beş farklı opera metni yazmıştır ki bunların arasında “Elektra” ve bestecinin en tanınmış eseri olan “Der Rosenkavalier” bulunmaktadır. Ayrıca “Gölgesiz Kadın” “Intermezzo” “Mısırlı Helena” “Arabella” “Daphne” operaları da vardır. Yukarıdaki eserlerinden başka çalgısal alanda “İtalya’dan” ve “Alpler” adlı iki senfonisi ayrıca “Bir Kahraman Hayatı” “Don Juan” “Don Quichote” “Zerdüşt Dedi Ki” adlı senfonik şiirleri vardır. Strauss ayrıca Gluck ve Mozart operaları üzerinde bazı çalışmalarda bulunmuştur. 1894'de oynanan ilk operası “Guntram”ın primadonnası Pauline de Ahna ile evli bulunuyordu. Münih’te ölmüştür. Richard Strauss’un Viyana’lı vals bestecisi Strauss ailesi ile hiçbir yakınlığı yoktur.
STRAVİNSKY Igor – (1882-1971) Besteci. Rusya’da Petersburg şehri civarında Oranienbaum kasabasında doğdu. Ülkesinin ritm ve renkleri Fransız impressionism’inin etkileri ile karıºarak orijinal Stravinski sanatının doğuşuna yardımcı olmuşlardır. Rimski – Korsakof ve ayrıca Debussy’nin öğrenciliğini yapmıştır. Bu değerli öğretmenin ölümü üzerine “Chant Funébre” (1908)ini yazmış gençlik eserlerinden birini “Fireworks” adlı parlak orkestra eserini onun kızı için bestelemiştir. Bundan sonra Paris’e gitmiş ve burada bir Rus balesinin direktörü olan Diagilef’le tanışmıştır. Bu bale trupu için “L’Orieseau de feu – Ateş Kuşu” “Petruşka” ve “Le Sacre de Printemps – Bahar Ayini” adlı balelerini yazmıştır. Bütün bu eserler Rus folklorundan alınan motiflerle bezenmiştir.
SÜİT - Aynı karakterli dansları içeren eski bir müzik şekli. Süit Ortaçağ sonlarına doğru bazı dansların sıra halinde çalınmalarından doğmuştur. Böylece dansları gruplandırmak özel bir hava yaratmış ve süit zamanımıza süregelen bir müzik türü olmuştur. Örneğin önceden Passamezzo Pavane Saltarello gibi dansları içeren süit 1600 yıllarında Gagliarda Allemande Courante danslarından oluşmaktaydı. Onyedinci Yüzyılda en güzel şeklini buldu. Bu yüzyılda süit genellikle şu dansları içeriyordu: Allemande Courante Sarabande Gigue Süit senfoni ve uvertürlere de etki etmiştir. Bu tür eserlerden Passacaglia Loure Gavotte Menuett Musset gibi dansları içerenleri vardır. Eskiden süitler genellikle lavta org piyano için yazılmışlardır. Orkestra süitleri de bulunmaktadır. Zamanımızda çeşitli dansları içeren bu türden eserler vardır. Bu arada Edward Grieg’in “Peer Gynt – Per Günt” süiti P. Çaykovski’nin “Cassenoisette –Fındık Kıran” süiti Eduard Künecke’nin “Dans” süiti meşhur ve popüler müzik eserleridir. Opera eserleri için yazılmış ve birçok dansları içeren bale süitleri de vardır.

Ş
ŞOSTAKOVİÇ Dimitri – (1906-1075) Petersburg’da doğmuş bir Rus bestecisidir. Petersburg Konservatuvarında Steinberg ve Glazunof yanında öğrenim görmüş ve geniş bir teknik bilgi elde etmiştir. “Birinci” senfonisini on dokuz yaşındayken vermiş eser 1926 yılında Petersburg’da çalınmıştır. Bundan sonra çalgıal sahada birçok eserler vermiştir: “İkinci” (Ekim) senfonisi “Üçüncü” (Mayıs Günü) senfonileri. Besteci yarattığı bütün eserlerde politikadan ayrılmamış ve ihtilali övmüştür. Ona göre; “Siyasi ideolojiye sahip olmayan bir sanatçı özlü bir eser veremez”. Şostakoviç ayrıca iki opera da vermiştir. Bunlardan biri “Mzensk’li Lady Macbeth” 1935 yılında Amerika’da sahnelenmiştir. Şostakoviç İkinci Dünya Savaşı’nda Leningrad şehrinin savunmasında bizzat bulunmuş ve burada savaş görüntüleri sırasında “Yedinci” senfonisini yazmıştır. Eser ilk kez Amerika’da N. B. C. Senfoni Orkestrası tarafından Toscanini yönetiminde seslendirilmiştir. Bütün bu eserlerinden başka piyano konçertoları ve oda müziği eserleri vardır.



T

TANGO – Arjantin dansı. Tango bugün dans müziğinin bellibaşlı türlerinden biridir.
TARANTELLA – Çabuk tempolu bir Napoli dansı.
TARDANDO – (İtal.) Yavaş anlamına gelmektedir.
TARTİNİ Guiseppe – (1692-1770) Besteci ve kemancı. Corelli ile İtalyan keman okulunun ilk ve en büyüklerindendir. Kemanın bütün güçlüklerini yenmiş ve yüksek virtuozitesi ile zamanında herkesi hayran bırakmıştır. Öğrenimine 1709 yılında on yedi yaşındayken başlamış teoloji hukuk ve edebiyat öğrenmiştir. Bir yandan da müzik bilgisini ilerletmiştir. Ilk öğretmeni Czernohorski’dir. 1721’de St. Antonio kilisesinde kemancı ve orkestra şefi olmuştur. 1723-1725 yılları arasında Prag’da kalmıştır. 1728’de tekrar Padua’ya dönmüş ve ünlü keman okulunu kurmuştur. Aynı zamanda müzik teorisine ait yazılar yazmıştır. Pittio Nardini gibi bir kemancıya öğretmenlik yapmış ve bu büyük ustayı yetiştirmiştir. Tartini besteci olarak 125 keman konçertosu 150 solo keman sonatı 50 trio sonatı bırakmıştır. “Şeytan Trili” sonatı en güç ve ünlü eserlerinden biridir ve keman virtuozitesini gösterir.
TENOR – (Lat. Tenere – Tutmak) En ince erkek sesi. Müzikli sahne eserlerinde tenor sesi genellikle birinci partiyi seslendirir. Operalarda erkek ses yıldızlarına aynı ad verilir.
TETRAZZINI Louisa – (1871-1940) Koloratur soprano İtalya’da Floransa şehrinde doğmuştur. Geçen yüzyıl sonlarında ve 20. yüzyıl başlarında en tanınmış opera yıldızlarından biriydi. “Afrikalı Kadın” operası ile tanınmış ve özellikle İtalyan ve Fransız operalarında büyük başarı göstermiştir. Tetrazzini bir süre Amerika’da kalmış sonra ülkesine dönerek Roma’da yerleşmiş ömrünün sonunu dünyanın en tanınmış opera merkezi Milano şehrinde geçirmiş 1940 yılında ölmüştür.
THEMA (Tema) – Bir müzik eserinde esas müziksel düşünceyi ve ifadeyi aktaran melodi.
THOMAS Ambroise – (1811-1896) Fransa’da Metz şehrinde doğdu. Paris Konservatuvarının öğrencisidir. Bu okulda Kalkbrenner ve Lesueur gibi değerli öğretmenler yanında öğrenim görmüş 1829’da piyano 1830’da armoni ödüllerini kazanmış yine aynı yıl “La Double Echelle” adlı komik operası ve “Hermann et Ketty” adlı kantatı ile büyük Roma ödülünü kazanarak İtalya’ya gönderilmiştir. Burada Roma Napoli Bolonya Venedik ve Trieste konservatuvarlarında öğrenimine devam etmiş 1836’da memleketine dönerek yazdığı bazı operaları sahnelemiştir. 1846’da “Betty” adlı bir bale yazmış 1849’da “Le Cald” adlı operası ile büyük bir ün yapmıştır. Sonra beş sahne eseri daha yazmışsa da bunlardan yalnız ikisi “Raymond” (1851) ve “Le Carneval de Venise” (1857) adlıları beğenilmiştir. Fakat Thomas’ın adını asıl dünyaya yayan eseri konusunu Goethe’nin “Wilhelm Meister” adlı nuvelinden alarak bestelediği “Mignon” olmuştur. Eser ilk defa 1866’da Paris’te Opéra Comique’de oynanmış büyük bir başarı kazanmıştır. Fransız ruhuna uygun bir şekilde duygusal ve şiirsel elemanlarla bezenmiş olan eser çok kez sahnelenmiştir.Thomas’a “Légion d’Honeur” nişanı verilmiş ve Akademi üyeliğine tayin edilmiştir. Son eseri “François de Rimini” (1882) adlı bir opera olmuş Paris’te ölmüştür.
TOKKATA – Özellikle orgla seslendirilen ve doğaçlama esası üzerine yazılmış bir müziksel biçim.Füge benzer. Eski bestecilerden özellikle Frescobaldi ve Bachorg için çok güzel tokkata eserler bırakmışlardır.
TORELLI Giuseppe – (1650-1708) İtalyan kemancı ve bestecisi. Uzun yıllar Almanya’da yaşamış Viyana ve Ansbach’da saray müzikçiliklerinde bulunmuştur. Trio sonatları senfonileri solo konçertoları ve sonatları döneminin en parlak örnekleridir.
TRIO – Üç çalgı üzerine yazılmış bir müzik eseri türüdür. İçerdiği çalgılra göre isimlendirilir. Yaylı sazlar triosu piyanolu trio gibi.
TROPPO – (İtal.) Çok anlamına gelir.
TROUBADOURS (Trubadur) – Ortaçağda Onbirinci ve Ondördüncü Yüzyıllar arasında Fransa’da yaşamış gezgin şarkıcılar. Trubadurlar (jongleurs) denilen çalgıcıların eşliğinde dolaşırlardı. Özellikle epik şarkılar (chansons d’histoire) pastureller (jeux-parties) denilen savaş şarkıları “estampies danses royales” gibi dans şarkıları balladlar rondolar söylerlerdi. İspanya ve güney Fransa’dakiler daha çok Arapların etkisinde kalmışlardır. Söyledikleri şarkılarda oryantal bir etki görülür.
TUTTI – (İtal.) Hep beraber anlamına gelir. Konçerto ve koro eserlerinde solonun eşliğinde bulunan çalgı ve seslerin hepsine verilen isimdir.

U
UVERTÜR – Müzikli sahne eserlerinin başında çalınan çalgılı açış kısmı. İtalya’da ilk büyük opera bestecilerinden Scarlatti ile yeni bir şekil aldı. Uvertürler orkestraya uygulanınca senfoni ve süit gibi müzik eserlerinin doğuşunda önemli gerekçe olmuşlardır. Klasik tarzda uvertürler Gluck ile doğdu Mozart Beethoven Cherubini bu tarz eserlerin en büyük ustalarıdır. Mozart’ın “Don Juan” “Titus” “Sihirli Flüt” operalarının uvertürleri güzel örneklerdendir.

V
VALS – Üç vuruşlu bir dans.
VARIATION (Varyasyon-çeşitleme) – (Lat.) Bir tema veya kısa bir melodiyi bir takım elemanların yardımıyla bestelemeye veya seslendirmeye denir. Bu elemanlar: ritmik melodik armonik elemanlardır. Eski varyasyon şekillerinden en önemlileri kanon ve fügdür. Barok müziğinde özellikle önemli rol oynamıştır. Baso ostinato denilen devamlı bas partisi şakon ve pasakagliya varyasyonları yapılırdı. Önemli müzik sanatlarından biridir. Kompozisyon uygulamalarında başlıbaşına bir yer tutar. Sonat konçerto ve senfonilerde önemli rol oynar ve çok kullanılır.
VERDI Guiseppe – (1813-1900) Besteci. İtalya’da Le Roncole kasabasında doğdu. Geçen yüzyılın büyük İtalyan operalarınınönemli isimlerinden biridir. Verdi sahne müziğine birçok yenilikler getirmiştir. Bir köy otelcisinin oğlu olarak doğmuştur. Çok küçük yaşta müziğe başlamış ve ilk bilgilerini doğduğu kasabanın okulundan almıştır. Ayrıca Milano’ya gönderilmiş La Scala operasının orkestra şefi Vincenzo Lavigna yanında öğrenime devam etmiştir. Çünkü Milano Konservatuvarı kendisinde gelecek görmediği için okula kabul edilmemişti. Milano’daki dört yıllık ilk ikameti sırasında iki senfoni ve bir kantat yazmıştır. Ayrıca ülkesine dönmüş ve burada dört yıl orkestra şefliği yapmıştır. 1836’da Antonio Barezzi adlı bir adamın kızıyla evlenmiş ve tekrar Milano’ya gitmiştir. Burada opera yazmaya başlamış bu arada oynanan ikinci eseri “Il Finti Stanislao” büyük bir başarısızlığa uğramıştır.Daha sonra sürekli başarılı eserlere imza atmaya başladı. Verdi 1850’den sonra çok sayıda opera yazdı. Hepsi birer müzik anıtı olan bu eserler İtalya’da oynanır oynanmaz bütün Avrupa’ya yayıldı. 1871’de Kahire için en büyük eseri “Aida” operasını besteledi ve yüz bin frank aldı. Bundan sonra bir süre opera türünü terketti ve büyük şair Manzoni’nin anısına ünlü “Manzoni Requiem”ini yazdı. 1887’de tekrar operaya döndü son iki operası “Othello” ve “Falstaff”I verdi. :-):-):-):-)en sekiz yaşındayken Milano’da öldü. Verdi’nin eserlerinin en güzel örneklerini şunlar oluşturur : “I Vespri Siciliani” (1855) “Simon Boccanegra” (1857) “La Forza del Destino” (1862) “Don Carlos” (1867) ve “Aida” (1871). Sonuncu eser bir tarihsel konuyu lirik romantik ve melodik unsurları ile özellikle Verdi sanatının en yüksek noktasını ifade eder.
Verdi bu eserlerden sonra çalgısal müzik denemeleri de yapmıştır. Bu arada bir yaylı kuarteti ve şair Manzoni’nin anısına bir requiem bestelemiştir. Altmış yaşından sonra arkadaşı besteci ve metin şairi Boito’nun ısrarları üzerine tekrar opera türüne dönmüştür. Baito onun için iki opera metni yazmıştır: Bunlardan birincisi Shakespeare’in “Othello”su olup 1887 yılında ilk defa La Scala’da sahnelenmiştir. Diğeri yine büyük İngiliz şairinin “Windsor’un Şen Kadınları” adlı eseridir ki bunu Verdi :-):-):-):-)en yaşındayken bestelemiş eser 1893’de oynanmıştır. “Falstaff” onun son eseri olup nefis bir komik operadır. Her iki eserin dramatik unsurlarında mistik olmayan Wagner etkisi göze çarpar. Buna karşın bu eserler yine tipik İtalyan müziği ile bezenmişlerdir. Verdi operaları opera repertuvarlarının en sevilen eserleridir.
VIBRATO – (İtal.) Çalgı ve ses müziğinde bir tür sunuş. Yaylı çalgılarda titrek karakterli bir ses elde etmek için yapılır.
VIOTTI Giovanni Battista – (1753-1824) Viyolonselci ve besteci. Fontaneto’da doğan çok ünlü İtalyan viyolonselcisi. Gaetano Pugnani’nin öğrencisidir. Uzun bir öğrenim döneminden sonra gezgin virtuoz olarak başlıca İtalyan şehirlerini dolaşmıştır. Duc de Loubise’nin orkestra şefliğini yapmış Paris’te uzun süre Feydeau tiyatrosunu yönetmiştir. 1788’de aynı şehirde bir İtalyan operası kurmuştur. Bu opera ihtilal zamanında kapanmışsa da ayrıca tekrar açılmıştır. Viotti ayrıca Londra’ya gitmiş orada Haydn ile tanışmıştır. Bir süre de Londra’daki İtalyan operasını idare eden Viotti bir ara tekrar Paris’e dönmüş son Londra seyahatinden sonra burada ölmüştür. Eski İtalyan keman okulunun en büyük ustasıdır. 29 keman konçertosu 21 yaylı sazlar triosu 51 keman düeti bırakmıştır. Eserleri bugün keman konserleri repertuvarına girmektedirler. Viotti öğretmen olarak da Fransız keman okulunun en tanınmış iki yetiştirmiştir. Pierre François ve Pierre Rode.
VIVACE – (İtal.) Canlı.
VITALI. Giovanni Battista – ( 1644-1692) Viyoloniselci ve İtalyan barok döneminin en iyi sonat bestecilerinden biridir.
VOCE – (İtal.) Ses. Mezza voce – Yarım sesle. Sotto voce – Hafif sesle.
VOKALMÜZİK – İnsan sesi için müzik. Şarkı opera oratoryo (Messe motette kantat passion) gibi kilise müzik eserleri bu türün uygulamaları arasındadır.
VOLKMANN Robert – (1815-1883) Lommatzsch’da doğmuş Freidberger ve Leipzig’de Becker yanında öğrenim görmüştür. Prag ve Viyana’da öğretmenliklerde bulunmuş Budapeşte’de Akademi’ye profesör olmuştur. Başlıca eserleri : 2 senfoni yaylı çalgılar orkestrası için 2 serenat “Bayram” uvertürü oda müziği eserleri. Volkmann özlü ve akıllıca işlenmiş eserleriyle döneminin önemli bestecilerden biri olarak kabul edilmiştir.
VOLKSMUSIK – (Alm.) Halk müziği.
W
WAGNER Richard – (1813-1883) Besteci. Leipzig’de doğdu. Venedik’te öldü. Asıl babası genç yaşta öldüğü için üvery babası tarafından büyütüldü. O da Weber ve Lortzing gibi sahne tiyatro ve müzik atmosferi içinde yetişti. Üvey babası ailenin eski bir dostu tiyatro artisti ressam ve şair Ludwig Geyer’di. Richard Wagner’in bütün kardeşleri bu yüzden sahneye intisabettiler. Yalnız o ilk zamanlar büyük bir şair olmak hevesindeydi. Müziğe hevesi Dresden’de başladı. Bu hevesin doğmasına Weber operalarının ve Beethoven senfonilerinin büyük etkisi olmuştur. 1827-1831 yılları arasında Leipzig’de Gottlieb Müller’den teori Thomas kantoru Theodor Weinlig’den kompozisyon dersi almaya başladı ve çok geçmeden “Düğün” adlı bir opera denemesi yazdı. Ayrıca bir piyano sonatı bir kuartet ve bir uvertür Goethe’nin “Faust”una yedi kompozisyon ve bir senfoni “Do majör” (1833) meydana geldi. Bunlardan sonra ilk esaslı operası “Die Feen – Periler”i yazdı. Eser tam romantizmin etkisindeydi. Bundan sonra “Aşk Yasağı – Noviza di Palermo” adlı operası Magdeburg tiyatrosunda oynandı ve o kadar kötü karşılandı ki bestecinin tiyatro orkestrası şefliğinden atılmasına sebep oldu. Königsberg ve Riga’da çalıştı. Riga’daki saray orkestrası şefliğinden anarşistlikle itham edilerek atıldı ve mahkum edildi. Wagner bu tarihten sonra karısı artist Minna Planer ile Paris’e kaçtı. Burada büyük bir sefaletle karşılaştı. Edebi parçalar yazıyor ve maişetlerini ancak bu suretle sağlayabiliyordu. Paris’te “Rienzi” operasını ve vatanına genel af üzerine dönüşünde de “Der Fliegende Hollander – Uçan Hollandalı”yı yazdı. Opera şairliğine bu eserle başlamıştır. 1842-1849 yılları arasında Dresden saray orkestrası şefliğini yaptı. Bu yıllar zarfında Beethoven’in dokuzuncu senfonisini uzun mücadeleler sonunda çaldırmayı başardı ve bu suretle bu muazzam eseri unutulmaktan kurtardı. “Tannhaeuser” (1845) ve “Lohengrin” (1847) bu tarihlerde yazıldı. Lohengrin ilk defa 1851’de oynandı ve orkestrayı Franz Liszt idare etti. Yine bu yıllar zarfında bir de oratoryo “Apostel’s Liebesmahl”I yazdı. 1848-1849 yılları arasında Almanya’da siyasi cereyanlara karıştı ve sosyalist hareketinde aynı siyasi mezhebin taraftarı olduğu için takip edildi fakat bu sefer de İsviçre’ye kaçmak suretiyle hapisten kurtuldu. Burada Zürih şehrinde yerleşerek meşhur yazılarını “Sanat ve İhtilal” “İstikbalin Sanat Eseri” “Sanat ve İklim” “Opera ve Dram”I yazdı.
Zürih’de en yakın arkadaşı Otto Wesendonck’un evinde karısı Minna ile dört yıl kaldılar. Bu zaman zarfında arkadaşının karısı Mathilde Wesendonck ile büyük bir aşk hayatı yaşadı. Bir yandan da abidevi eseri “Der Ring des Nibelungen”in metnini Siegfried operasının ikinci perdesine kadar tamamladı. Ayrıca tekrar Paris’e gitti. Üçüncü Napoléon’un emri ile “Tannhauser” tekrar sahneye kondu. Fakat şiddetli tenkitlere maruz kalarak üç temsil sonra kaldırıldı. Politika hayatındaki mazisi unutulmuştu. Tekrar vatanına döndü. Bu sefer büyük dahi için çok güç bir hayat başladı. Mali bakımdan müthiş sıkıntı içindeydi. 1861’de Viyana’ya giderek “Lohengrin”i oynattı. 1864’te Stuttgart’ta sefalet içindeyken Bavyera Kralı genç İkinci Ludwig’in sureti mahsusada gönderdiği bir adam kendisini Münih’e davet etti. Artık sıkıntıdan kurtulmuştu. Wagner hayranı kral besteciye istediği yardımı yapıyordu. Bu suretle sanat projelerini gerçekleştirmek imkanını buldu. Saray tiyatrosunda arkadaşı Hans von Bülow ile kendi eserlerini etüd ediyor beraberce rötüş yapıyorlardı. Bülow’un sahne eserleri için fevkalade bir idare kabiliyeti olduğunu anlamıştı. 1865’te Münih’te Saraya Tiyatrosunda temsil edilen “Tristan und Isolde” fevkalade büyük bir başarı kazandı. 1866’da “Meistersinger von Nürnberg” 1869’da “Rheingold” 1870’de “Walküre” bu büyük zaferi devam ettirdiler. Son iki operayı meşhur orkestra şefi Franz Wüllner idare etti. Çünkü bu arada orkestra şefi Hans von Bülow’un karısı ve Franz Liszt’in kızı Cosima ile Wagner sevişmiş evlenmişlerdi. Hans von Bülow da Münih’ten ayrılmıştı. 1872’de Bayreuth şehrinde fastival temsilleri için bir tiyatro binasının Wagner’in bu en büyük projesinin temelleri atıldı. Binanın resmi küşadı Beethoven’in muazzam bir şekilde çalınan ve bizzat Wagner tarafından idare edilen “Dokuzuncu” senfonisi ile yapıldı. 13 ve 16 Ağustos 1876’da ilk temsillerde “Der Ring des Nibelungen” tam olarak Hans Richter’in idaresi altında temsil edildi. Hayatının en büyük rüyası gerçekleşmişti. Dramatik sahadaki düşünce ve ideallerini son eseri “Parsifal” ile gösterdi. Eserin Hermann Levi idaresindeki ilk temsilinden sonra altı ay yaşadı. Yetmiş yaşında Venedik’te bir kalp krizi sonucu öldü. Ölümünden beş gün sonra Bayreuth’da “Wahnfried” adlı evinin bahçesine gömüldü.
Wagner “müzikli dram” adını verdiği sahne eserleri yaratarak tiyatro sanatının mükemmeliyeti uğruna mücadele etmiştir. Wagner’e göre bu mükemmeliyet ancak “Gesamtkunstwerk – Topyekün sahne eseri”nin yaratılması ile meydana gelebilir. Bu eser nasıl olmalı? Wagner’e göre şiir (deklamasyon) müzik resim mimari ve heykel sanatının bir arada toplanması böyle bir eserin doğması demektir. Bunun örneklerini “Ring des Nibelungen”de ve “Parsifal”de görüyoruz. Halka hitap edecek konuların “Kahramanlık” ve “din” efsanelerinden seçilmesi halkın ruhi ve ahlaki kalkınmasını sağlar diyerek eski Yunan trajedilerini örnek gösteren Wagner bu yoldaki hedefini de açıklamıştır. Müzik sanatında yaptıkları çok önemlidir. Wagner özellikle orkestra üzerinde durmuş orkestra renklerinin anlamları ve orkestra dili üzerinde işlemiştir. Melodi bakımından en büyük yeniliği eskiden de bazı besteciler tarafından kullanılmış olmakla beraber ilk defa kendisi tarafından mükemmeliyete ulaştırılmış olan “Melodik an – Leitmotiv”dir. “Melodik an” müzikli dramın inşasında en gerekli yapı elemanıdır. Wagner’in “Leitmov” adını verdiği “Melodik an” muayyen bir motiv olup dramdaki ayrı eşhasa ve olaya tahsis edilmiştir. Bu motivle dinleyiciye olayla ilgili bir kişi veya olayın bizzat kendisi hatırlatılmış olur. “Walhalla” “Wotan” “Siegfried” “Brünnhilde” “Parsifal” motivleri gibi. Wagner müzikli dram hakkındaki ideallerini ve görüşlerini “Oper und Drama” adlı eserinde açıklamıştır.
WAGNER Siegfried – (1869-1930) Besteci. (Richard Wagner’in oğlu). 1869 yılında İsviçre’de Lozan şehri yakınında Triebschen’de Richard Wagner ve Franz Liszt’in kızı Cosima’nın oğlu olarak doğmuştur. Wagner bu olay için meşhur “Siegfried Idyll” adlı orkestra eserini bestelemiştir. Siegfried bir yandan Humperdinck J. Kneise ve Felix Mottle’dan müzik dersleri almış diğer taraftan mimari öğrenim görmüştür. 1896’dan sonra Bayreuth Festival Evi direktörü olmuş ve hayatını müziğe adamıştır. Besteci olarak en başarılı olduğu bölüm masal operalarıdır. “Herzog Wolfang” (1901) “Der Kobold” (1904) “Bruder Lustig” (1905) “Sternen Gebot” (1908) “Banadietrich” (1918) “Heidenkönig” (1915) (ilk defa olarak Kolonya’da temsil edildi) vs. Ayrıca “Arzu ve Saadet” adlı iki senfonik şiir “Dünya Şeytanlarla Dolduğu Vakit” adlı bir senfonik scherzo bestelemiştir. Siegfried’in ayrıca nefis bir keman konçertosu vardır. Bayreuth’da ölmüştür.
WEBER Carl Maria von – (1786-1826) Geçen yüzyıl Alman operasının en büyük kişiliklerinden biridir. Eutin kasabasında doğmuştur. Aslen Avusturyalı asil bir aileye mensuptur. Weber ailesi içinden birçok amatör ve profesyonel besteciler yetişmiştir. Babası Eutin’de şehir müzikçisi Franz Anton Weber’di. Babası oğlunu önceleri Mozart gibi bir harika çocuk olarak yetiştirmek istemişti. Fakat küçük Weber’de müziğe karşı büyük bir lakaydi vardı. Buna rağmen Salzburg’da Michael Haydn Münih’te von Valesi ve Kalcher’den dersler aldı ve son olarak Abbe Vogler yanında daha iki yıl çalışarak öğrenimini tamamladı. Bundan sonra “Aşkın ve Şarabın Kudreti” adlı bir opera ve 1800’de temsil edilen “Dilsiz Orman Kızı” adlı diğer bir opera besteledi. Ayrıca bu genlik çağlarında “Peter Schmoll ve Komşuları” adlı diğer bir opera ile “lied”ler piyano ve koro parçaları yazdı. Bundan sonra Brelau şehrinde kısa bir süre müzik direktörlüğü yaptı ve bu sırada “Rübezahl” adlı operasını da temsil ettirdi. Ayrıca Krlsruhe sarayında Prens Eugen ve Stuttgart sarayında Prens Ludwig’in müzik direktörlüğünü yaptı. Bu süre zarfında iki senfoni konçertolar ve “Silvana” adlı bir opera daha yazdı. Bundan sonra Almanya ve İsveç’te konserler verdi 1813-1816 yılları arasında Prag operası orkestrasını idare etti. Bu zamanda yazdığı en önemli sahne eseri “Abu Hasan”dır. Ayrıca şair Körner’in şiirlerini bir piyano bir fagot konçertosu “Savaş ve Zafer” adlı bir kantat klarnetli kentet ve piyano sonatları besteledi. 1816’da Dresden Saray Orkestrası şefi oldu. Burada on yıl kaldı ve şaheserlerini verdi. 1821 yılında Berlin’de Yeni Tiyatro binasında en büyük eseri olan “Freischütz” operası oynandı. İki yıl sonra Viyana’da “Euryanthe” 1826’da Londra’da “Oberon” temsil edildi. İngiltere’deki zafer muazzamdı. Fakat büyük besteci uzun zamandan beri muzdarip olduğu hastalığın insafsız bir krizi sonucunda tekrar vatanına dönemedi. Richard Wagner 1844’de ölümünden on sekiz yıl sonra cenazesini Londra’dan getirterek Dresden’de gömdürdü. Weber’in doğumu bütün sanat şekillerinde romantik hareketlerin kıpırdanmalarına tesadüf eder. O müzikte romantizmi sahne eserleriyle yapmış bu yolda “Freischütz” gibi muazzam bir eser yaratmıştır. “Lied”lerindeki zerafet ve piyano eserlerindeki güzellik Weber’in başlıca özelliklerindendir. Piyano eserleri arasında “Konçerto Kısmı” ve genelde orkestraya uygulanmış şeklinin çalındığı “Valsa Davet” adlı büyük valsi bestecinin bu yolda en sevilen yaratmalarıdırlar.
WETZ Richard – (1875-1935) Hofmann ve Thuille’ın öğrencisidir. Leipzig ve Erfurt’da orkestra şefi ve kompozisyon öğretmeni olarak bulunmuş 1916’da Weimar Yüksek Müzik Okulu’nda kompozisyon ve müzik tarihi okutmuştur. 100’den fazla “lied”leriyle devrinin bu yolda en ileri gelen kişiliklerinden biridir.
WOLF Hugo – (1860-1903) Besteci. Windischgraetz (Avusturya)da doğdu. Schubert Schumann ve Brahms’dan sonra Alman “lied”inin büyük üstatlarından biri olan Wolf ilk müzik terbiyesini babasından almıştır. On beş yaşında Viyana Konservatuvarına girmiş. Helmesbarger’in öğrenciliğini yapmış ayrıca okuldan ayrılarak bilgisini kendi çalışmaları ile pekleştirmiştir. 1884-1887 yılları arasında “Salonblatt” adlı bir mecmuaya müzik tenkitleri yazmış ve ilk “lied”lerini vermiştir. Ibsen’in “Fest auf Solhaag” adlı eserine müzik “İtalyan Serenadı” ve “Ateş Süiti” adlı orkestra eserlerini 1883’de “Penthesilea” senfonik şiirini yazmış 1896’da en güzel eseri “Der Corregidor” adlı operası Mannheim’da oynanmıştır. Ayrıca operayı Gustav Mahler Viyana’da bizzat idare etmiş ve oynatmıştır. Bir yandan şaheser “lied”lerini yazmaya devam eden besteci ağır bir sinir hastalığına tutulmuş genç yaşta ölmüştür.
Wolf büyük Alman şairlerinin şiirlerini fevkalade güzel ve lirik bir üslupla bestelemiştir. Bu yolda en tanınmış albümleri şunlardır: “Mörike Lieder” “Goethe Gesenge” Eichendorff’tan yirmi “lied” “Spanisches Liederbuch” “Keller Lieder”. Bütün bu albümlerde iki yüz yirmi kadar “lied” vardır. “Panthesilea” senfonik şiiri Heinrich von Kleist’in aynı adlı trilojisi için yazılmıştır. Hugo Wolf’un oda müziğine ait en güzel eseri “Re minör” kuartetidir. Ateşli ruhlu üstatlarından biri olarak daima anılacaktır.

X

XYLOPHON (Silofon) – (Yun. – Tahta sesi) Birçok eski milletlerin kullandığı bu alet çeşitli sesler çıkaran muhtelif boyda tahtalara demir çubuklar vurularak çalınır. Basit şekli bugün dahi bazı iptidai insanlar arasında kullanılır. Avrupa’da Onaltıncı Yüzyıldan sonra kullanılmaya başlanmıştır. O zamanki şeklini Alman ressamı Holbein’in “Ölüm Dansı” adlı tablosunda görüyoruz. Silofonun mütekamil şekli üç oktavlıktır. Bazı orkestra eserlerinde (örneğin; Saint-Saëns’in “İskeletlerin Dansı” senfonik şiirinde Çaykovski’nin “Fındık Kıran” süitinde) kullanılır. Bugün silofon en çok caz müziğinde rağbet bulmuştur.

************************
Bu adresteki bütün yazılı sayfalardan yararlanacak kişiler için önemli not:
Aşağıdaki yazılı bilgileri öğrencilerim için ders notları şeklinde ya da sözlük olarak yeniden düzen vererek yapılandırmış bulunuyorum.
Bu metinlerde yer verdiğim aktarımların pek çoğu bana ait basılı kitaplar ya da makalelerde yer almaktadır. Kullanırken sorun olmaması yönünden lütfen yalnız bilgilenmek üzere yararlanınız.

(Bence sorun olmaz ancak yazdıklarımın telif haklarına sahip olan yayıncılarım için sorun kabul edilebilir ...)

Bu bilgileri yazılı olarak kullanmak istediğinizde ise kaynağını doğru belirtebilmeniz için bana şu adresten ulaşabilirsiniz : lerol@baskent.edu.tr

Dr. Lütfü EROL