ALİ KUŞÇU ? - 1474
Türk-İslam dünyasının büyük astronomi ve kelam alimi olan Ali Kuşçu
XV. yüzyıl başlarında Semerkant’ta doğdu. Babası Muhammed
ünlü Türk Sultanı ve astronomu Uluğ Bey’in kuşçusu olduğu için
ailesi ‘Kuşçu’ lakabıyla meşhur oldu. Küçük yaştan itibaren matematik ve astronomiye ilgi duyan Ali Kuşçu
devrin en büyük alimleri olan Bursalı Kadızâde Rumî
Gıyâseddin Cemşîd ve Muînuddîn Kâşî’den matematik ve astronomi dersi aldı.
Bir vesileyle Tebriz'e yerleeşn Ali Kuşçu Uzun Hasan'dan büyük itibar gördü. Osamnlıyla ralarında sorunlar olan Uzun Hasan kendisnden elçi olmasını istedi.
Bunun üzerine Ali Kuşçu
kendisine bunca itibar eden Uzun Hasan'ın dileğini kırma***** yol hazırlıklarını tamamladı. Semerkant'ta Kızıl Elma olarak bilinen eski Bizantium'a ulaştı. Haberciler; onun geleceğini daha önceden saraya uçurmuşlardı. Huzura kabul edildiği zaman Osmanlı hükümdarından beklemediği kadar iltifat gördü. Çünkü
kendisinden önce
eserleri İstanbul'ca biliniyordu. Uluğ Bey Rasathanesi'ndeki çalışmalarından
Semerkant'a aylarca uzak bulunan İstanbul'daki hükümdarın haberi vardı.
Osmanlı tahtında oturan II. Mehmet (Fatih)
gayet dikkatli
bilgili
uyanık bir padişahtı. Âdet olan merasimle Uzun Hasan'ın elçisini kabul etmiş
dileklerini dinlemiş
ama hemen geri dönmesine izin vermemişti. Ondan
gelip artık batıya kaymış olan ilim merkezlerini aydınlatmasını
bilgisiyle İstanbul medreselerinde ilim heveslisi gençleri yetiştirmesini rica etti.
Bu teklif
Ali Kuşçu için beklenmedik bir iltifattı. “Hünkârım izin verirlerse önce Tebriz'e döneyim. Çünkü burada bulunuşumun gerçek sebebi
Akkoyunlu Hükümdarı'nın elçisi olmaktır. Elçiye zeval yoktur. Gerektir ki
hünkârımın lütûfkâr davetini kabul etmeden önce vazifemi iyi bir sonuca ulaştırdığımı
beni gönderen
bana güvenmiş olan insana bildireyim...”
Değerli matematik ve astronomi bilgini Ali Kuşçu
sözünü tuttu. İki yıl sonra
ailesini de alarak Tebriz'den hareket etti. Osmanlı İmparatorluğunun sınırlarından karşılanarak ihtişam içinde İstanbul'a getirildi. Ölümüne kadar da gençleri yetiştirmekle uğraştı. Kuşçu’nun ders vermeye başlamasıyla
İstanbul medreselerinde astronomi ve matematik alanında büyük gelişme oldu.
Ali Kuşçu’nun İstanbul’a gelişi önemlidir; çünkü o zamana kadar İstanbul’da astronomi ile uğraşan güçlü bir bilgin yoktu. Ali Kuşçu
Osmanlılar arasında astronomi bilimini yaydı.
Ali Kuşçu'nun
hepsi de birbirinden değerli pek çok eseri vardır: Bunların başında Risâle fi'l-Hey'e (Astronomi Risalesi) gelir. Bu
nefis bir astronomi kitabıdır. Ali Kuşçu
bu eseri Farsça yazmış
sonra bazı eklemelerle Arapça'ya çevirmiştir. Fatih Sultan Mehmet'e
Arapça olan nüshayı sunmuştur. Uluğ Bey'in
yıldız hareketlerini inceleyen Zîç adlı eserini de yorumlamış
ve genişletmiştir. Ayrıca
Risâle fi’l-Fethiye (Fetih Risalesi)
Risâle fi’l-Hesâb (Matematik Risalesi) bilinen eserlerindendir.
Ali Kuşçu 1474’te İstanbul’da vefat etmiştir.