BiLGE KAĞAN ABiDESi



Orjinal Metin ve Tercüme
1 Tengri teg Tengri yaratmis Türk Bilge Kagan sabim:

Kangim Türk Bilge [Kagan...]ti Sir Tokuz Oguz iki Ediz

kerekülüg begleri buduni [ ...Tü]rk teng[ri...]

[1] Tanri gibi Tanri yaratmis Türk Bilge Kagani sözüm:

Babam Türk Bilge Kagani... Sir Dokuz Oguz iki Ediz

cadirli beyleri milleti... Türk tanrisi...

2 üze kagan olurtum. olurtukuma öltecice sakinigma

Türk begler budun ögirip sebinip tongtamis közi yügerü

körti. Bödke özüm olunup bunca agir törüg tört

bulungdaki [...]dim. Üze kök tengri as[ra yagiz yir

kilindukda ikin ara kisi ogli kilinmis].

[2] üzerinde kagan oturdum. Oturdugumda ölecek gibi

düsünen Türk beyleri milleti memnun olup sevinip yere

dikilmis gözü yukari bakti. Bu zamanda kendim oturup

bunca agir töreyi dört taraftaki ...dim. Üstte mavi gök

altta yagiz yer kilindiktaikisi arasinda insan oglu kilinmis.

3 Kisi oglinda üze ecüm apam Bumin Kagan Istemi Kagan

olurmis. Olurupan Türk budunung ilin törüsin tuta birmis

iti birmis. Tört bulung kop yagi ermis. Sü sülepen tört

bulungdaki budunug [kop almis kop baz kilmis]. Basligig

[yü]kündürmüs tizlig[ig sökürmis. Ilgerü Kadirkan yiska

tegü kirü]

[3] Insan oglunun üzerine ecdadim Bumin Kagan Istemi

Kagan oturmus. Oturarak Türk milletinin ilini töresini

tutu vermis düzene soku vermis. Dört taraf hep düsman

imis. Ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almis

hep tabi kilmis. Basliya bas egdirmis dizliye diz cöktürmüs.

Doguda Kadirkan ormanina kadar batida

4 Temir Kamigka tegi kondurmis. Ikin ara idi oksuz Kük

Türk iti anca olurur ermis. Bilge kagan ermis alp kagan

ermis. Buyruki bilge ermis erinc alp ermis erinc. Begleri

yime buduni [yime tüz ermis Ani] ücün ilig anca tutmis

erinc. Ilig tutup törü[g itmis. Özi anca kergek bolmis].



[4] Demir Kapiya kadar kondurmus. Ikisi arasinda pek

teskilatsiz Gök Türkü düzene sokarak öylece oturuyormus.

Bilgili kagan imis cesur kagan imis. Buyruku bilgili imis

tabii cesur imis tabii. Beyleri de milleti de dogru imis.

Onun icin ili öylece tutmus tabii.Ili tutup töreyi düzenlemis.

Kendisi öylece vefat etmis.

5 Yogci sigitci öng re kün togsikdaki Bökli cöl[l]üg il

Tabgac Tüpüt Apar Purum Kirkiz Üc Kurikan Otuz Tatar

Kitany Tatabi bunca budun kelipen sigtamis yoglamis.

Antag külüg kagan er[mis. Anda kisre inisi kagan bolmis

eri]nc. Ogliti kagan bolmis erinc. Anda [kisre inisi ecisin

teg]

[5] Yasci aglayici doguda gün dogusundan Bökli Cöllü

halk Cin Tibet Avar Bizans Kirgiz Üc Kurikan Otuz

TatarKitayTatabi bunca millet gelip aglamis yas tutmus.

Öyle ünlü kagan imis. Ondan sonra kücük kardesi kagan

olmus tabii ogullari kagan olmus tabii. Ondan sonra kücük

kardesi büyük kardesi gibi

6 kilinmaduk erinc ogli kangin teg kilinmaduk erinc.

Biligsiz kagan olurmis erinc yablak kagan olurmis erinc.

Begleri buduni tüzsüz ücün Tabgac budun tebligin

kürligin [ücün armakcis]in ücün inili [ecili kingsürtükin

ücün begli budunlug]

[6] kilinmamis olacak oglu babasi gibi kilinmamis olacak.

Bilgisiz kagan oturmusturkötü kagan oturmustur. Buyruku

da bilgisizmis tabii kötü imis tabii. Beyleri milleti ahenksiz

oldugu icin aldatici oldugu icin Cin milleti hilekar ve

sahtekar oldugu icin kücük kardes ve büyük kardesi

birbirine düsürdügü icin bey ve milleti

8 isig kücüg birmis. Ilgerü kün togsik[k]a Bökli kaganka

tegi süleyü birmis. Kurigaru Temir Kapigka süleyü birmis.

Tabgac kaganka ilin törüsin ali birmis. Türk kara kamag

budun anca tim illig [ertim ilim amti kani kimke ilig

kazganur men tir ermis].

[8] is gücü vermis. Doguda gün dogusunda Bökli kagana

kadar ordu sevk edi vermis. Batida Demir Kapiya ordu

sevk edi vermis. Cin kaganina ilinitöresini ali vermis.

Türk halk kitlesi söyle dem Illi millet idimilim simdi hani

kime ili kazaniyorum der imis.

9 Kaganlig budun ertim kaganim kani. Ne kaganka isig

kücüg birür men tir ermis. Anca tip Tabgac kaganka yagi

bolmis. Yagi bolup itinü yaratunu umaduk yana icikmis.

Bunca isig kücüg birtükgerü sakinmati Türk budunug

ölür[eyin urugsir]atayin tir ermis. Yokadu barir ermis.

Üze

[9] Kaganli millet idim kaganim hani ne kagana isi gücü

veriyorum der imis.Öyle diyip Cin kaganina düsman olmus.

Düsman olup kendisini tanzim ve tertip edemediginden

yine tabi olmus. Bunca isi gücü vermedigini düsünmeden

Türk milletini öldüreyim kökünü kurutayim der imis. Yok

olmaya gidiyormus. Yukarida

10 Türk tengrisi iduk yiri subi anca itmis erinc. Türk

budun yok bolmazun tiyin budun bolcun tiyin kangim

Iltiris kaganig ögüm Ilbilge Katunug tengri töpüsinde

tutup yügerü kötürti erinc. Kangim kagan yiti yigirmi erin

[tasikmis Tasra yoriyur tiyin kü esidip balikdaki tagikmis

tagdaki]

[10] Türk Tanrisi mukaddes yeri suyu öyle tanzim etmistir.

Türk milleti yok olmasin diye millet olsun diye babam

Iltiris kagani annem Ilbilge Hatunu gögün tepesinde tutup

yukari kaldirmistir.Babam kagan on yedi erle disari

cikmis. Disari yürüyor diye ses isitip sehirdeki daga cikmis

dagdaki

11 inmis. Tirilip yitmis er bolmis. Tengri küc birtük ücün

kangim kagan süsi böri teg ermis yagisi kony teg ermis.

Ilgerü kurigaru sülep tirmis kubratmis. Kamagi yiti yüz

er bolmis. Yiti yüz er bolup [ilsiremis kagansiramis

budunug küng ed mis kuladmis budu]nug Tü[rk tö]rüsin

[icginmis]

[11] inmis. Toplanip yetmis er olmus. Tanri kuvvet verdigi

icin babam kaganin askeri kurt gibi imis düsmani koyun

gibi imis. Doguya batiya asker sevk edip toplamis yigmis.

Hepsi yedi yüz er olmus. Yedi yüz er olup ilsizlesmis

kagansizlasmis milleti cariye olmus kul olmus milleti

Türk töresine birakmis

12 budunug ecüm apam törüsince yaratmis bosgurmis.

Tölis Tardus budunug anda itmis. Yabgug sadig anda

birmis. Biriye Tabgac budun yagi ermis. Yiriya Baz Kagan

Tokuz Oguz budun yagi ermis. Ki[rkiz Kurikan Otuz Tatar

Kitany Tatabi kop yagi ermis. Ka]ngim [kagan bunca ...

kirk artuki]

[12] milleti ecdadimin töresince yaratmis yetistirmis.

Tölis Tardus milletini orda tanzim etmis. Yabguyu sadi

orda vermis. Güneyde Cin milleti düsman imis. Kuzeyde

Baz Kagan Dokuz Oguz kavmi düsman imis. Kirgiz

Kurikan Otuz Tatar Kitay Tatabi hep düsman imis.

Babam kagan bunca ... kirk

13 yiti yolu sülemis yigirmi süngüs süngüsmis. Tengri

yarlikaduk ücün illigig ilsiretmiskaganligig kagansiratmis

yagig bazi kilmis tizligig sökürmis basligig yükündürmis.

Kangim kagan [anca ilig törüg kazganip uca barmis].

Kangim [kaganka] bas[lay]u Baz Kaganig balbal

[tikmis. Kangim]

[13] yedi defa ordu sevk etmis yirmi savas yapmis. Tanri

icin illiyi ilsizletmis kaganliyi kagansizlatmis düsmani tabi

kilmis dizliye diz cöktürmüs basliya bas egdirmis. Babam

kagan öylece ili töreyi kazanip ucup gitmis. Babam kagan

icin ilkin Baz Kagani balbal olarak dikmis. Babam



14 kagan uctukda özüm sekiz yasda kaltim. Ol törüde üze

ecim kagan olurti. Olurupan Türk budunug yice itdi yice

igit[t]i. Ciganyig bay kildi azig öküs kildi. Ecim kagan

olurtuk[d]a özüm tigin erk[ ... }iy[ ... ] tengri [yarladuk

ücün]

[14] kagan uctugunda kendim sekiz yasinda kaldim. O töre

üzerine amcam kagan oturdu. Oturarak Türk milletini

tekrar tanzim etti tekrar besledi. Fakiri zengin kildi azi

cok kildi. Amcam kagan oturdugunda kendim prens ...

Tanri buyurdugu icin

15 tört yigirmi yasimka Tardus budun üze sad olurtum.

Ecim kagan birle ilgerü Yasil ögüz Santung yazika tegi

süledimiz.Kurigaru Temir Kapigka tegi süledimiz.Kögmen

asa Kirkiz yiringe tegi s[üledimiz. Kamagi bis] otuz

sü[ledimiz. üc yigirmi süngüsdümüz. Illigig ilsiretdimiz.

kaganligig kagansiratdimiz Tizligig]



[15] on dört yasimda Tardus milleti üzerine sad oturdum.

Amcam kagan ile doguda yesil Nehire Santug ovasina

kadar ordu sevk ettik. Batida Demir Kapiya kadar ordu

sevk ettik. Kögmeni asarak Kirgiz ülkesine kadar ordu

sevk ettik. Yekun olarak yirmi bes defa ordu sevk ettik on

üc defa savastik. Illiyi ilsizlestirdik kaganliyi

kagansizlastirdik. Dizliye

16 sökürtümüz basligig yükündürtümüz. Türgis kagan

Türk[üm] budunum erti. Bilmedükin ücün bizinge

yangildukin yazindukin ücün kagani ölti buyruki begleri

yime ölti. On Ok budun emgek körti. Ec[ümiz apamiz

tutmis yir sub idi]siz kalmazun [tiyin Az budunug itip

yaratip ... Bars Beg]